Terapia schematówArtykuł
Aktualizacja: 7 min czytania
Marcela Kwiecień

Autor

Marcela Kwiecień

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Pacjentka i terapeuta rozmawiają w fotelach w jasnym gabinecie

Skuteczność terapii schematów: dla kogo i jakie ma dowody

Czy terapia schematów jest skuteczna?

Tak, ale zależy to od problemu i formatu terapii. Najlepiej sprawdzona jest u osób z borderline, gdzie wypadła lepiej od innych metod, a przy napadowym objadaniu się dała wyniki takie same jak klasyczna terapia poznawczo-behawioralna. Przy innych trudnościach rzetelnych porównań jest znacznie mniej.

Metoda sprawdza się też w kilku innych obszarach, choć jej skuteczność jest tam słabiej udokumentowana. Są to:

  • chroniczna depresja i niepokój
  • zaburzenia odżywiania
  • trudne problemy w związkach i długotrwałe trudności w budowaniu trwałych, satysfakcjonujących bliskich relacji
  • praca ze sprawcami przestępstw
  • zapobieganie nawrotom u osób uzależnionych od substancji psychoaktywnych

Jak terapia schematów sprawdza się u osób z borderline?

Terapię schematów porównano z innymi sposobami leczenia osób z borderline. Po trzech latach wypadła lepiej niż psychoterapia psychodynamiczna, a format łączący sesje indywidualne z grupowymi okazał się skuteczniejszy od zwykłego leczenia. Same sesje grupowe nie przewyższyły zwykłego leczenia.

W pierwszym porównaniu osoby z borderline leczono terapią schematów albo psychoterapią opartą na podejściu psychodynamicznym. Poprawę przyniosły obie metody, ale po trzech latach więcej osób leczonych terapią schematów wyzdrowiało albo wyraźnie się poprawiło. Rzadziej też przerywały leczenie i częściej mówiły o lepszej jakości życia.

W drugim porównaniu wzięło udział prawie pięćset osób z borderline z pięciu krajów. Zestawiono dwa formaty terapii schematów ze zwykłym leczeniem. Format łączący spotkania indywidualne z grupowymi zmniejszył objawy borderline wyraźnie bardziej niż zwykłe leczenie, a przy tym więcej osób wytrwało w nim do końca dwuletniej terapii. Format w większości grupowy nie różnił się od zwykłego leczenia.

Pojęcie trybów schematów powstało właśnie w pracy z osobami z borderline.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki

Czy terapia schematów działa przy napadowym objadaniu się?

Przy napadowym objadaniu się terapia schematów dała takie same wyniki jak klasyczna terapia poznawczo-behawioralna. Porównano trzy terapie i nie znaleziono między nimi różnic, a w każdej grupie napadów ubyło wyraźnie. Terapia schematów jest więc równorzędną opcją, ale nie skuteczniejszą.

Kobiety z napadowym objadaniem się leczono klasyczną terapii poznawczo-behawioralnej, taką samą terapią skupioną na apetycie albo terapią schematów. Częstość napadów spadła we wszystkich grupach, a poprawiły się też pozostałe objawy zaburzeń odżywiania i ogólne funkcjonowanie. Terapia schematów to prawdopodobnie dobra alternatywa dla klasycznej terapii poznawczo-behawioralnej.

Czego nie wiadomo o skuteczności terapii schematów?

Opisane wyniki dotyczą dwóch problemów, borderline i napadowego objadania się, więc nie dowodzą skuteczności terapii schematów przy innych trudnościach. Wynik odnosi się też do konkretnego formatu i długości terapii, a nie do metody w każdej postaci. Dlatego ocena tej terapii jest bardziej szczegółowa niż samo „działa” lub „nie działa”.

Opisane programy trwały od roku do trzech lat i obejmowały regularne sesje. Format w większości grupowy nie przewyższył zwykłego leczenia, choć łączony już tak. Przy borderline terapię schematów porównano tylko z jedną inną metodą, a nie z brakiem terapii. Przy objadaniu się nie wykazała przewagi nad klasyczną terapią poznawczo-behawioralną.

Dla kogo powstała terapia schematów?

Terapia schematów powstała dla osób z chronicznymi problemami osobowościowymi, którym nie dało się odpowiednio pomóc tradycyjną terapią poznawczo-behawioralną. Bazuje na terapii poznawczo-behawioralnej, ale łączy ją z elementami wielu innych szkół, między innymi pracy z emocjami i z relacją z terapeutą.

Wiele osób zgłasza się z lękiem lub depresją, a dopiero gdy te objawy ustępują, widać głębszy wzorzec osobowościowy. Po zmniejszeniu ostrych objawów terapia schematów jest właściwym narzędziem do pracy nad zaburzeniami, które mają źródło w problemach trwających całe życie. Często łączy się ją z terapią poznawczo-behawioralną i z leczeniem farmakologicznym, o którym decyduje psychiatra. Może być krótko-, średnio- lub długoterminowa, zależnie od osoby.

Kładzie większy nacisk niż klasyczna terapia poznawczo-behawioralna na cztery rzeczy:

  • zgłębianie przyczyn problemów sięgających dzieciństwa i okresu dojrzewania
  • techniki pracy z emocjami (doświadczeniowe)
  • budowanie relacji terapeuta-klient
  • rozpoznawanie i zmienianie nieadaptacyjnych stylów radzenia sobie

Kiedy klasyczna terapia poznawczo-behawioralna może nie wystarczyć?

Klasyczna terapia poznawczo-behawioralna pomaga wielu osobom, ale zawodzi, gdy za objawami stoją chroniczne problemy osobowościowe. Objawy mogą ustąpić, a wzorzec zostaje, więc po jakimś czasie problem wraca w nowej postaci albo w kolejnych relacjach, na przykład w kolejnym związku, w pracy czy w kontaktach z rodziną.

Przykład z książki: kobieta z agorafobią przeszła krótki program, który zmniejszył jej lęk przed objawami paniki. Po zakończeniu leczenia agorafobia wróciła. To wyjaśniają schematy Zależności i Podatności na Zranienie, przez które nie potrafiła samodzielnie stawić czoła światu.

Drugi przykład: mężczyzna z natręctwami i rytuałami dostał ulgę po krótkiej terapii, a dopiero potem zauważył, że od dzieciństwa unika bliskości z ludźmi. Łączy się to ze schematem Wadliwości/Wstydu.

Do ostrych objawów, jak pełnoobjawowa depresja czy nawracające ataki paniki, opracowano skuteczne krótkie metody w nurcie poznawczo-behawioralnym, zwykle na około 20 sesji. Przewlekłe niezadowolenie w związkach lub w pracy, bez konkretnych objawów do pracy, trudno natomiast ująć w precyzyjne cele klasycznej terapii, bo takie problemy bywają niejasne i uporczywe.

Jak sprawdzić, czy terapia schematów pasuje do mojej sytuacji?

O tym, czy terapia schematów pasuje do Twojej sytuacji, decyduje rozmowa ze specjalistą, a nie lektura o skuteczności metody. Specjalista ocenia, czy masz ostre objawy, które wymagają krótszej metody, czy wzorzec, który wraca od lat. Formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu farmakologicznym należą do lekarza.

Oceną objawów zajmuje się psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz. Dobrze przyjść z konkretnymi przykładami: co się powtarza w Twoich relacjach, od kiedy i co próbowałeś dotąd zmieniać.

Bibliografia

  1. Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2013). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Przeł. O. Waśkiewicz. Sopot: GWP, rozdz. 1.1 (s. 19 do 24), 1.2 (s. 24 do 25) i 1.11.2 (s. 65).
  2. Giesen-Bloo, J. i in. (2006). Outpatient psychotherapy for borderline personality disorder: randomized trial of schema-focused therapy vs transference-focused psychotherapy. Archives of General Psychiatry, 63(6), 649-658.
  3. Arntz, A. i in. (2022). Effectiveness of predominantly group schema therapy and combined individual and group schema therapy for borderline personality disorder: a randomized clinical trial. JAMA Psychiatry, 79(4), 287-299.
  4. McIntosh, V. V. W. i in. (2016). Psychotherapy for transdiagnostic binge eating: a randomized controlled trial of cognitive-behavioural therapy, appetite-focused cognitive-behavioural therapy, and schema therapy. Psychiatry Research, 240, 412-420.

Tekst ma charakter edukacyjny i omawia wyniki badań oraz opis metody z podręcznika Younga, Klosko i Weishaar. Nie zastępuje konsultacji ani diagnozy. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza.

Często zadawane pytania

Czy terapia schematów działa?

Tak, przy borderline porównania z innymi metodami wypadły na jej korzyść: terapia schematów była lepsza niż psychoterapia psychodynamiczna, a format łączący sesje indywidualne z grupowymi lepszy niż zwykłe leczenie. Przy napadowym objadaniu się dała wyniki takie same jak klasyczna terapia poznawczo-behawioralna.

Dla kogo jest terapia schematów?

Dla osób z chronicznymi problemami osobowościowymi, którym nie dało się odpowiednio pomóc tradycyjną terapią poznawczo-behawioralną. Powstała do pracy nad trwającymi latami wzorcami, a nie nad ostrymi objawami.

Czy terapia schematów jest skuteczniejsza od klasycznej terapii poznawczo-behawioralnej?

Nie ma na to dowodu. Jedyne porównanie dotyczyło napadowego objadania się i nie wykazało różnic: obie terapie przyniosły dużą poprawę.

Czy terapia schematów sprawdza się przy borderline?

Tak. Po trzech latach więcej osób leczonych terapią schematów wyzdrowiało albo wyraźnie się poprawiło niż w grupie psychoterapii psychodynamicznej. W nowszym, dużym porównaniu skuteczniejszy od zwykłego leczenia był format łączący sesje indywidualne z grupowymi.

Jak długo trwa terapia schematów?

Od roku do trzech lat. Przy borderline były to dwie lub trzy lata, z dwiema sesjami tygodniowo w pierwszym okresie, a przy napadowym objadaniu się rok, z sesjami co tydzień przez pół roku, potem co miesiąc.

Czy terapię schematów opracowano do ostrych objawów?

Nie. Opracowano ją do chronicznych osobowościowych aspektów zaburzeń psychicznych, a nie do ostrych objawów, takich jak pełnoobjawowa depresja czy nawracające ataki paniki. Którą metodę wybrać, ustala się w rozmowie ze specjalistą.

Marcela Kwiecień

mgr Marcela Kwiecień

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Prowadzę terapię par, a jako jedyna w zespole diagnozę ADHD u dorosłych (wywiad DIVA-5). W pracy łączę CBT z Terapią Skoncentrowaną na Rozwiązaniach.

Zobacz profil