- Baza wiedzy
- Poczucie wyobcowania: gdy czujesz się inny niż wszyscy

Autor
Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

W artykule
- Jak może przejawiać się poczucie wyobcowania?
- Czy można mieć bliskich i nadal czuć się poza grupą?
- Czym jest schemat Izolacja Społeczna/Wyobcowanie?
- Skąd może brać się poczucie wyobcowania?
- Co z poczuciem wyobcowania robi terapia schematów?
- Czy pomaga terapia grupowa?
- Kiedy poczucie wyobcowania wymaga pilnej pomocy?
- Bibliografia
- Często zadawane pytania
Poczucie wyobcowania: gdy czujesz się inny niż wszyscy
Spis treści
- 01Jak może przejawiać się poczucie wyobcowania?
- 02Czy można mieć bliskich i nadal czuć się poza grupą?
- 03Czym jest schemat Izolacja Społeczna/Wyobcowanie?
- 04Skąd może brać się poczucie wyobcowania?
- 05Co z poczuciem wyobcowania robi terapia schematów?
- 06Czy pomaga terapia grupowa?
- 07Kiedy poczucie wyobcowania wymaga pilnej pomocy?
- 08Bibliografia
- 09Często zadawane pytania
Jak może przejawiać się poczucie wyobcowania?
Poczucie wyobcowania w opisie schematu Izolacji Społecznej to wrażenie izolacji, bycia obserwatorem i nienależenia do większości grup. Typowe zachowania to pozostawanie na obrzeżach grup albo całkowite unikanie kontaktów społecznych, czyli życie trochę obok innych ludzi.
Na takie poczucie można reagować na trzy sposoby: skupiać się na różnicach, unikać grup albo dopasowywać się do nich jak kameleon. Pierwszy z tych sposobów zwiększa dystans, drugi odcina od ludzi, a trzeci sprawia, że nawet w towarzystwie nie jesteś sobą.
Czy można mieć bliskich i nadal czuć się poza grupą?
Tak, poczucie wyobcowania ma różne nasilenie. Książka opisuje je od obcości wobec ogółu społeczeństwa przy zachowanym własnym środowisku po izolowanie się od wszystkich ludzi. To zbiór przykładów, a nie test, więc sam opis nie rozstrzyga, który z nich Cię dotyczy ani czy dotyczy w ogóle.
- Należysz do subkultury lub węższego środowiska, a mimo to ogół społeczeństwa wydaje Ci się obcy
- Masz bliskie relacje z pojedynczymi osobami, lecz w każdej grupie towarzyszy Ci poczucie wyobcowania
- Izolujesz się od wszystkich ludzi
PsychoLogic
Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?
Ten sam temat w podcaście PsychoLogic
Czym jest schemat Izolacja Społeczna/Wyobcowanie?
Schemat Izolacja Społeczna/Wyobcowanie to przekonanie o odizolowaniu od reszty świata, odmienności od innych ludzi lub nienależeniu do żadnej grupy ani społeczności. Potoczne poczucie wyobcowania może być jego przejawem, ale nie jest z nim tożsame, bo samo przeżycie niczego nie rozstrzyga.
To piąty z pięciu schematów obszaru Rozłączenie i odrzucenie, czyli grupy schematów powstających, gdy dziecko nie ma poczucia bezpiecznych, stabilnych więzi. Należą do niego jeszcze Opuszczenie/Niestabilność Więzi, Nieufność/Skrzywdzenie, Deprywacja Emocjonalna i Wadliwość/Wstyd. Który z opisów Cię dotyczy, ustala się w rozmowie ze specjalistą.
Skąd może brać się poczucie wyobcowania?
Schemat Izolacja Społeczna/Wyobcowanie zazwyczaj powstaje w późniejszym okresie życia i może nie odzwierciedlać dynamiki rodziny, z której pochodzisz. Z wiekiem coraz większą rolę w życiu dziecka odgrywają rówieśnicy, szkoła i otoczenie, więc to tam najczęściej rodzi się wrażenie, że jest się innym niż wszyscy.
Opis obszaru wiąże ten schemat jednak także z domem odizolowanym od świata zewnętrznego. Każdy, kto dorastając czuł się inny, mógł wykształcić ten schemat. Przykłady takich osób to dzieci szczególnie uzdolnione, o wyróżniającym się wyglądzie, należące do mniejszości, z niepełnosprawnością, adoptowane albo dorastające w znacznie innej sytuacji materialnej niż otoczenie. Z tego nie wynika, że każda z nich go wykształca.
Ślad w postaci schematu zależy także od temperamentu dziecka: dzieci w podobnej sytuacji mogą zareagować inaczej.
Co z poczuciem wyobcowania robi terapia schematów?
Terapia schematów ma przy poczuciu wyobcowania pomóc mniej odczuwać odmienność od wszystkich, bo istnieją ludzie podobni do Ciebie nawet wtedy, gdy różnisz się od większości. Są też środowiska, w których można się odnaleźć, a grup, które odrzucają, lepiej unikać.
Przy tym schemacie terapia mniej wraca do dzieciństwa niż przy większości schematów z jego obszaru. Bardziej zajmuje się obecnymi relacjami z rówieśnikami i grupami, więc najważniejsze są strategie poznawcze i behawioralne. Pacjent uczy się dostrzegać podobieństwa do innych ludzi, podważa myśli blokujące dołączanie do grup i stopniowo przełamuje unikanie w zadaniach między sesjami.
Praca z wyobrażeniami może pomóc osobie, która w dzieciństwie lub młodości była wykluczana. Wraca ona do tego doświadczenia i wyraża gniew na rówieśników, którzy odrzucali. Część osób z tym schematem nie była jednak wykluczana, tylko sama wybierała samotność z powodu zainteresowań, i dla nich ten wątek nie ma zastosowania. Całość terapii schematów opiera się na tych samych zasadach.
Czy pomaga terapia grupowa?
Terapia grupowa może pomagać przy poczuciu wyobcowania, zwłaszcza gdy ktoś w ogóle unika nawiązywania przyjaźni, a grupa akceptuje uczestnika. Szczególnie wartościowe mogą być grupy złożone z osób podobnych do pacjenta pod ważnym względem, bo łatwiej wtedy poczuć, że jest się wśród swoich.
Relacja z terapeutą ma w tym schemacie różne znaczenie. Im głębsza izolacja, tym ważniejsza staje się ta relacja, bo bywa jedną z niewielu bliskich relacji w życiu pacjenta. Sama jednak nie wystarczy. Potrzebna jest też praca nad unikaniem. Jeśli ktoś buduje więzi jeden na jeden, ale nie radzi sobie w grupie, sama relacja z terapeutą zapewne nie pozwoli mu zmienić doświadczenia w grupach.
Kiedy poczucie wyobcowania wymaga pilnej pomocy?
Jeśli Twoje życie jest w bezpośrednim zagrożeniu, dzwoń pod numer 112. Gdy pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, ale takiego zagrożenia nie ma, możesz zadzwonić na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 albo, gdy dojazd jest bezpieczny, zgłosić się na SOR lub do izby przyjęć. Samotność bywa ciężka, ale pomoc jest dostępna.
- Terapia schematów a terapia poznawcza
- Schemat w psychologii
- Schematy Younga
- Obszar rozłączenia i odrzucenia
- Osłabiona autonomia i brak dokonań
- Uszkodzone granice w terapii schematów
- Nakierowanie na innych
- Nadmierna czujność i zahamowanie
- Style radzenia sobie ze schematem
- Tryby schematów
- Jak przebiega terapia schematów?
- Skuteczność terapii schematów
- Brak zaufania w związku
- Poczucie porażki
- Potrzeba akceptacji
- Oczekiwanie katastrofy
- Roszczeniowość
- Praca z wewnętrznym dzieckiem w terapii schematów
- Kwestionariusz Schematów Younga
- Toksyczni rodzice
- Prokrastynacja
- Asertywność
- Syndrom oszusta
- Toksyczna matka
- People pleaser po polsku
- Wewnętrzny krytyk
- Co to jest wewnętrzne dziecko w terapii schematów?
- Nic mi nie wystarcza
- Deprywacja emocjonalna
- Lęk przed porzuceniem
- Wyuczona bezradność
- Nadopiekuńcza matka
- Pesymizm
- Tłumienie emocji
Bibliografia
- Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2013). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Przeł. O. Waśkiewicz. Sopot: GWP, rozdz. 1.3 (s. 26 do 27), 1.5 (s. 29 do 32), 1.6 (s. 33 i 37 do 38), 1.10 (s. 61) oraz 7.1.5 (s. 254 do 256). Numery stron drukowane, sprawdzone po nagłówku strony.
Artykuł ma charakter edukacyjny i opisuje schemat według książki Younga, Klosko i Weishaar. Nie służy do samodzielnego rozpoznawania schematów u siebie lub u kogoś bliskiego ani nie jest rozpoznaniem medycznym. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu należą do lekarza.
Często zadawane pytania
Czym jest poczucie wyobcowania?
Wyobcowanie to potoczne określenie wrażenia odmienności od otoczenia i nienależenia do żadnej grupy. W terapii schematów może być przejawem schematu Izolacja Społeczna/Wyobcowanie. Samo przeżycie niczego nie rozstrzyga.
Czy poczucie wyobcowania zawsze wynika z trudnego domu?
Nie. Schemat Izolacja Społeczna/Wyobcowanie zazwyczaj powstaje w późniejszym okresie życia i może nie odzwierciedlać relacji w rodzinie. Źródłem mogą być doświadczenia ze szkoły, z grupy rówieśniczej albo z innego środowiska, w którym ktoś czuł się inny.
Czy poczucie wyobcowania to to samo co samotność?
Wyobcowanie może występować mimo bliskich znajomości. Książka opisuje osoby, które mają bliskie relacje z pojedynczymi ludźmi, lecz w grupach czują się obco, oraz osoby, które same wybierały samotność z powodu zainteresowań.
Czy przy poczuciu wyobcowania trzeba wracać do dzieciństwa?
Mniej niż przy większości schematów z tego obszaru. Autorzy kładą nacisk na obecne relacje z rówieśnikami i grupami oraz na strategie poznawcze i behawioralne. Praca z wyobrażeniami sięga do dzieciństwa u osób, które były wtedy wykluczane.
Czy rozpoznanie siebie w tym opisie oznacza, że mam ten schemat?
Nie. Opis z książki nie jest testem, a nazwa schematu nie jest rozpoznaniem medycznym. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu należą do lekarza. Rozmowa ze specjalistą pomaga uporządkować, co kryje się za wrażeniem odmienności.



