Kwestionariusz Schematów Younga: co to jest i jak działa

Czym jest Kwestionariusz Schematów Younga?

Kwestionariusz Schematów Younga to narzędzie samoopisowe, które terapeuta wykorzystuje do wstępnego rozpoznania Twoich schematów. W źródłowej dla tego cyklu książce nosi skrót YSQ. Pacjent ocenia każde stwierdzenie na skali. Nie chodzi o proste tak lub nie, tylko o to, na ile mocno dane zdanie pasuje do Twojego życia.

Stwierdzenia są pogrupowane według schematów. Pod każdym zestawem widnieje jednak tylko krótki kod, nie nazwa schematu. Osobny klucz oceny, z którego korzysta terapeuta, tłumaczy, do jakiego schematu odnosi się dany fragment formularza.

Formularze do tego narzędzia nabywa się jako zestaw w Schema Therapy Institute, tak jak podaje książka będąca źródłem tego cyklu. Sam kwestionariusz nie stawia diagnozy. Jest punktem wyjścia. Dopiero po jego wypełnieniu zaczyna się właściwa rozmowa z terapeutą, w której wynik nabiera znaczenia.

Diagnoza w tym modelu nie polega na zaznaczaniu gotowej formuły. Terapeuta stawia hipotezy na podstawie tego, co już wie, a potem je sprawdza i koryguje w miarę zbierania kolejnych informacji. Kwestionariusz to jedno z tych źródeł. Liczy się też wywiad i obserwacja tego, co dzieje się na samej sesji.

Zanim dojdzie do samego kwestionariusza, terapeuta ustala zgłaszany problem i notuje ogólną historię Twojego życia. Sprawdza przy okazji, czy podejście oparte na schematach w ogóle się tu sprawdzi. Dopiero na tym tle formularz zaczyna cokolwiek znaczyć.

Jak wygląda i kto go wypełnia?

Kwestionariusz wypełnia pacjent, zwykle jako zadanie domowe po pierwszej lub drugiej sesji. Dostaje formularz do domu. Sesja dzięki temu nie schodzi na wypełnianie papierów, tylko zostaje w całości na rozmowę, a Ty odpowiadasz samodzielnie, bez terapeuty nad głową. To jeszcze nie jest diagnoza, bo znaczenie odpowiedzi ustalacie razem dopiero na kolejnym spotkaniu.

Istnieje pełna wersja narzędzia i skrócona. Pełna sprawdza się w pracy klinicznej, bo ujawnia więcej niuansów danego schematu, niż zrobiłaby to wersja krótsza, pomyślana bardziej z myślą o szybkości niż o głębi opisu. Skróconą wersję częściej wykorzystuje się w badaniach.

Skala, na której oceniasz stwierdzenia, ma sześć punktów, nie dwa. Nie chodzi więc o proste tak albo nie, tylko o to, na ile mocno coś Cię dotyczy. Treści konkretnych stwierdzeń nie przytaczamy na tej stronie. Nie publikujemy formularza, książka będąca źródłem tego cyklu odsyła po niego do Schema Therapy Institute.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Jak terapeuta korzysta z wyników?

Terapeuta zazwyczaj nie liczy sumy punktów z kwestionariusza, tylko rozmawia z Tobą o stwierdzeniach ocenionych najwyżej. Pyta, jak dane zdanie odnosi się do Twojego życia. Prosi o konkretny przykład. Konkretny przykład pomaga sprawdzić, czy stwierdzenie pasuje do powtarzającego się wzorca w Twoim życiu, nie tylko do jednej sytuacji.

Ten materiał terapeuta zestawia z ukierunkowaną historią Twojego życia, czyli wywiadem sięgającym wstecz od obecnego problemu, żeby sprawdzić, czy schemat wskazany przez kwestionariusz pasuje do wzorców powtarzających się od dzieciństwa. Pyta o Twoje związki, o powtarzające się trudności zawodowe i o chwile, w których wracały te same silne emocje. O tym, jak wygląda cały proces diagnozy i zmiany w terapii schematów, przeczytasz w osobnym tekście o przebiegu terapii schematów.

Jeżeli w odpowiedziach pojawiają się sprzeczności, terapeuta pyta o nie wprost. Czasem chodzi po prostu o to, że pacjent zrozumiał stwierdzenie inaczej, niż zakładali autorzy narzędzia. Wynik zestawia też z innymi kwestionariuszami, o których piszemy niżej. Sprawdza w ten sposób, czy różne źródła wskazują na te same schematy.

Precyzja ma znaczenie, bo różne schematy leczy się inaczej. Załóżmy, że ktoś wciąż prosi bliskich o radę w codziennych sprawach. Można to pomylić ze schematem Zależności/Niekompetencji, choć czasem chodzi o inny schemat, na przykład Deprywację Emocjonalną, gdy komuś w dzieciństwie zabrakło osoby, do której mógłby się zwrócić. Dlatego terapeuta nie poprzestaje na jednym sygnale, tylko sprawdza go z kilku stron.

Schematy widać też w tym, jak zachowujesz się wobec samego terapeuty. Osoba ze schematem Opuszczenia może z oporem mu ufać, bo boi się, że zostanie porzucona, a osoba ze schematem Roszczeniowości może stale domagać się szczególnego traktowania, na przykład zmiany terminu sesji. Terapeuta to zauważa. Dzieli się tym z Tobą, zachowując przy tym empatię.

Wszystko, co terapeuta ustali na podstawie kwestionariusza, trafia ostatecznie do konceptualizacji przypadku, czyli roboczego opisu Twoich schematów i ich źródeł. To nie jest etykieta przypięta raz na zawsze. Terapeuta wraca do niej w miarę postępu terapii i poprawia ją, gdy pojawiają się nowe informacje.

Jakie inne kwestionariusze stosuje się w diagnozie schematów?

Obok Kwestionariusza Schematów Younga terapeuta może sięgnąć po kilka innych formularzy w fazie diagnozy. Każdy z nich patrzy na inny fragment obrazu: dzieciństwo, unikanie albo nadmierną kompensację. Nic nie działa w oderwaniu od pozostałych źródeł, które terapeuta zbiera w trakcie całej rozmowy z Tobą. Razem dają portret pełniejszy, niż dałby którykolwiek z osobna.

Wypełnienie kolejnych formularzy terapeuta zwykle zleca kilka tygodni później niż pierwszy kwestionariusz, gdy przychodzi już czas na rozmowę o pochodzeniu schematów. Zdarza się też, że mimo trudnego domu schemat się nie wykształcił, bo złagodził go inny bliski dorosły albo wrodzony temperament dziecka.

Wysoki wynik ogólny w kwestionariuszu unikania sugeruje terapeucie, że warto szukać schematów także innymi metodami.

Pacjenci czasem piszą w formularzu oceny historii życia o rzeczach, o których trudno powiedzieć wprost. Niektórzy wolą ubrać trudne wspomnienie z dzieciństwa w słowa na papierze, niż powiedzieć o nim terapeucie prosto w oczy.

Terapeuta zestawia odpowiedzi z różnych formularzy ze sobą. Zdarza się, że ktoś nisko ocenia stwierdzenia w Kwestionariuszu Schematów Younga, a mimo to wysoko ocenia powiązane z tym samym schematem punkty w Kwestionariuszu Postaw Rodzicielskich. Może to wskazywać na unikanie albo na nadmierną kompensację, dlatego rozbieżność wymaga omówienia z Tobą.

Kolejność wypełniania formularzy nie jest przypadkowa. Kwestionariusz Schematów Younga trafia do Ciebie zwykle jako pierwszy, a Kwestionariusz Postaw Rodzicielskich kilka tygodni później, gdy rozmowa naturalnie schodzi na pochodzenie schematów. Kwestionariusze unikania i kompensacji pomagają ocenić, którym stylem radzenia sobie posługujesz się najczęściej.

• Kwestionariusz Postaw Rodzicielskich Younga szuka dziecięcych źródeł schematów i każe osobno ocenić zachowania rodziców oraz innych opiekunów z dzieciństwa.
• Kwestionariusz Unikania Younga-Rygha ocenia ogólny wzorzec unikania, wspólny dla wielu schematów, a nie jeden konkretny schemat.
• Kwestionariusz Kompensacji Younga sprawdza skłonność do nadmiernej kompensacji, czyli do zachowań, które pozornie przeczą schematowi, choć w istocie są przed nim obroną.
• Formularz oceny historii życia to obszerny inwentarz stwierdzeń o objawach, związkach i ważnych wspomnieniach z dzieciństwa.

Czego kwestionariusz nie powie?

Nie każdy schemat ujawnia się w kwestionariuszu tak samo wyraźnie, bo narzędzie pokazuje to, co świadomie o sobie wiesz i potrafisz nazwać. To normalne. Część osób trafnie opisuje własne emocje na piśmie. Inne mają z tym trudność, choć potrafią precyzyjnie opisać zachowania rodziców z dzieciństwa.

Samo wypełnianie bywa też polem, na którym ujawnia się unikający styl radzenia sobie ze schematem. Niektórzy pacjenci zostawiają część stwierdzeń bez odpowiedzi. Inni wciąż odkładają wypełnienie formularza na później, a jeszcze inni zaznaczają przy wszystkim odpowiedzi wskazujące na brak problemu. Terapeuta wtedy nie naciska, tylko razem z pacjentem przygląda się temu, co stoi za tym oporem.

Jedno wysoko ocenione zdanie niewiele jeszcze mówi. Znaczenie ma to, czy opis faktycznie do Ciebie pasuje, kiedy terapeuta pyta o niego wprost. Wynik kwestionariusza nie jest rozpoznaniem klinicznym, tylko hipotezą, którą terapeuta dalej sprawdza rozmową, historią życia i pracą z wyobrażeniami.

U części pacjentów samo wypełnianie kwestionariusza uruchamia silne emocje, zwłaszcza gdy w dzieciństwie doświadczyli poważnej traumy. Wtedy terapeuta rozkłada wypełnianie formularza na dłużej. Czasem robi to razem z pacjentem podczas sesji, zamiast zostawiać zadanie wyłącznie na później, samemu w domu.

Twojego wrodzonego temperamentu emocjonalnego żaden kwestionariusz nie zmierzy. Autorzy metody zaznaczają, że nie dysponują narzędziem, które pozwoliłoby ocenić go jednoznacznie. Terapeuta ocenia tę stronę osobno, pytając wprost o to, jak reagujesz na świat od najmłodszych lat, niezależnie od tego, co pokazał formularz.

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Dlaczego wersje „test online” nie zastąpią diagnozy?

Wersje testu krążące w internecie pod nazwą Kwestionariusza Schematów Younga pomijają to, co nadaje wynikowi znaczenie, czyli rozmowę z terapeutą. Diagnoza w terapii schematów jest procesem, nie jednorazowym pomiarem. Terapeuta stawia hipotezy na podstawie wywiadu i kwestionariuszy. Potem sprawdza je pracą z wyobrażeniami i modyfikuje w miarę zdobywania nowych informacji.

Gdy wywiad i kwestionariusze dają już intelektualny obraz Twoich schematów, terapeuta sięga po pracę z wyobrażeniami, żeby uruchomić schemat, nie tylko go zrozumieć. Prosi Cię o przywołanie obrazu z trudnej sytuacji z dzieciństwa, a potem o obraz z obecnego życia, w którym pojawia się podobne uczucie. Ta metoda często ujawnia schemat szybciej, niż zrobiłaby to sama rozmowa o przekonaniach.

Źródeł diagnozy jest więcej niż kwestionariusz i wyobrażenia. Nie publikujemy treści formularza, bo książka będąca źródłem tego cyklu odsyła po niego do Schema Therapy Institute. Schematy bywają widoczne też w drobnych reakcjach na sesji, na przykład w tym, jak łatwo Ci komuś zaufać. Terapeuta zwraca uwagę na powtarzające się sny albo na to, jak reagujesz na film czy książkę, które poleca.

Co możesz zrobić sam?

Możesz zacząć od uważnej obserwacji siebie, nie od szukania testu pod nazwą Kwestionariusza Schematów Younga. Ten tekst nie służy do samodzielnego rozpoznania schematu u siebie. Nic więcej na razie. Może za to przybliżyć Ci język, którego terapeuta użyje w rozmowie o Twoich trudnościach.

Zwróć uwagę na nagłe, silne emocje bez wyraźnego powodu i na sytuacje, które się powtarzają, mimo że za każdym razem obiecujesz sobie inaczej. W terapii taki moment staje się materiałem do rozmowy, bo często prowadzi wprost do schematu, który akurat się uruchomił. Nie musisz na razie niczego z tym robić, wystarczy, że to zauważysz i zapamiętasz do rozmowy z terapeutą.

Jeśli chcesz sam zebrać myśli przed pierwszą rozmową, zacznij od pełnej listy osiemnastu schematów Younga. Zobaczysz tam, jakie potrzeby emocjonalne stoją za każdym z nich. Jeśli coś z tego opisu wydaje się znajome, to dobry temat na rozmowę z terapeutą, nie samodzielny wniosek.

Kiedy umówić się na konsultację?

Jeśli po przeczytaniu tego tekstu o Kwestionariuszu Schematów Younga masz więcej pytań niż odpowiedzi, to naturalny moment, żeby porozmawiać z terapeutą, nie sygnał, że coś zostało przeoczone. Konsultacja pozwala sprawdzić, czy podejście oparte na schematach jest dla Ciebie odpowiednie, zanim padnie pytanie o jakikolwiek kwestionariusz.