Terapia schematówArtykuł
Aktualizacja: 6 min czytania
Martyna Jakubiszak

Autor

Martyna Jakubiszak

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Osoba stoi przy stole po wspolnym posilku i nalewa herbate pozostalym, jej wlasny talerz zostaje nietkniety

People pleaser po polsku: kto to i czy to schemat Samopoświęcenia

Kim jest people pleaser?

People pleaser to osoba, która zabiega o to, żeby innym dogodzić, nawet kosztem własnych potrzeb i odpoczynku. To nazwa potoczna, którą można spotkać w internecie, a nie rozpoznanie ani pojęcie z terapii schematów. Część takich zachowań opisuje schemat Samopoświęcenia, czyli nadmierne, dobrowolne zaspokajanie cudzych potrzeb kosztem własnych.

Za takim poświęcaniem się może stać kilka motywów: chęć oszczędzenia innym bólu, pragnienie postępowania zgodnie z własnymi zasadami, unikanie poczucia winy lub egoizmu albo dbanie o więź z kimś, kto wydaje się bardziej potrzebujący. Opis nie służy do określania schematu u siebie ani u bliskich. Inne wzorce zebrano w zestawieniu osiemnastu schematów Younga.

Jak objawia się schemat Samopoświęcenia?

Osoby ze schematem Samopoświęcenia słuchają innych, ale nie mówią o sobie. Troszczą się o wszystkich, ale trudno im robić coś dla siebie, a gdy uwaga skupia się na nich, czują się nieswojo. Gdy czegoś chcą, mówią o tym nie wprost, zamiast poprosić bezpośrednio, i często czują nadmierną odpowiedzialność za innych.

Pacjent opowiadał o matce, która dwukrotnie odmówiła kawy, bo nie chciała robić kłopotu. Gdy syn zaparzył ją tylko dla siebie, zapytała, czy nie mógł zaparzyć także jej filiżanki. Tak wygląda proszenie nie wprost. Gniew nie jest nieodłączną częścią schematu, ale kto daje bardzo dużo, a niewiele dostaje w zamian, zazwyczaj żywi pewną urazę.

U części osób pojawiają się też objawy z ciała: bóle głowy, kłopoty z układem pokarmowym, przewlekły ból, przewlekłe zmęczenie. Mogą być nieświadomym sposobem zwrócenia na siebie uwagi bez proszenia o nią wprost albo skutkiem stresu, bo osoba daje dużo, a dostaje mało. Każdy taki objaw wymaga jednak oceny lekarza. Przy nagłych objawach, takich jak ból w klatce piersiowej, duszność lub utrata przytomności, dzwoń pod numer 112. Sposoby, w jakie ludzie reagują na schemat, to trzy style radzenia sobie.

PsychoLogic

„Zawsze silna, zawsze dla innych”: jak prosić o pomoc bez poczucia winy

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki

Czy każdy people pleaser ma schemat Samopoświęcenia?

Nie. Za poświęcaniem się dla innych mogą stać także inne schematy: Deprywacja Emocjonalna, Wadliwość, Opuszczenie, Zależność albo Poszukiwanie Akceptacji. Różni je to, po co człowiek rezygnuje z własnych potrzeb. Przy Samopoświęceniu robi to z wewnętrznego przekonania, że tak jest słusznie, i czuje, że sam wybiera swoją postawę.

Od Podporządkowania się różni Samopoświęcenie motyw: osoba podporządkowana ustępuje z lęku przed gniewem, porzuceniem lub zemstą innych, a osoba poświęcająca się czuje, że sama wybiera. Poświęcanie się dla własnych dzieci też nie przesądza o schemacie. O schemacie można mówić wtedy, gdy człowiek poświęca się w wielu różnych relacjach, a jest to jego ogólny wzorzec.

Przy trudności z odmawianiem w grę wchodzi też asertywność, przy ciągłej potrzebie aprobaty potrzeba akceptacji, a przy poczuciu, że jest się mało wartym, syndrom oszusta.

Kiedy dawanie z siebie jest w porządku, a kiedy szkodzi?

Poświęcanie się w rozsądnych granicach jest zdrowe i staje się nieadaptacyjnym schematem dopiero wtedy, gdy powoduje problemy w życiu człowieka. W wielu kulturach i religiach jest wysoko cenione. Problemem jest przesada: schemat daje o sobie znać, gdy rodzi objawy chorobowe albo gdy ktoś czuje się nieszczęśliwy w związku.

Schemat potrafi też dawać poczucie bycia potrzebnym i satysfakcję z pomagania. Osoby poświęcające się mogą być dumne z roli opiekuna i czuć się dobre, bo postępują moralnie słusznie. Ich pomoc przyciąga ludzi, więc mają zwykle liczne grono przyjaciół, choć w tych relacjach rzadko zaspokajają własne potrzeby. Niekiedy pojawia się myśl „nigdy dość”: bez względu na to, ile dają, czują się winne, że nie robią wystarczająco dużo.

Po długim okresie poświęcania się niektórzy nagle przeskakują w intensywny gniew. Zdarza się, że nastolatka po śmierci matki zajmuje się domem ojca. Gdy ojciec każe jej jeszcze zapinać mu guziki przy koszulach, odkłada żelazko i od tej chwili przestaje dla niego prać, gotować i sprzątać.

Skąd bierze się schemat Samopoświęcenia?

Źródłem schematu może być wyjątkowo empatyczny temperament, czyli wyostrzona świadomość cudzego cierpienia. Niektórzy ludzie odczuwają psychiczny ból innych tak mocno, że bardzo chcą go złagodzić lub mu zapobiec, więc starają się nie robić niczego, co kogoś zrani, i dążą do tego, by chronić innych przed krzywdą.

Samopoświęcenie może też wyrastać z domu, w którym rodzic był słaby, potrzebujący, dziecinny, bezradny, chory albo w depresji. Dziecko często przejmowało wtedy od najmłodszych lat rolę „rodzica swojego rodzica”. Ten schemat należy do grupy schematów nakierowanych na innych.

Co pomaga osobie, która poświęca się dla innych?

Pracę z samopoświęcaniem prowadzi się w trzech kierunkach: uświadomić sobie własne niezaspokojone potrzeby i prawo do ich zaspokajania na równi z innymi, zmniejszyć przesadne poczucie odpowiedzialności za innych oraz nauczyć się zauważać własne potrzeby i przyjmować opiekę od innych.

Szczególnie pomaga zapisywanie, ile dajesz ważnym osobom, a ile od nich dostajesz. Większość ludzi nie jest tak krucha i bezradna, jak Ci się wydaje, a druga strona zwykle się nie rozpada, gdy dostaje mniej. W zdrowej relacji między równymi partnerami bilans dawania i otrzymywania powinien być w dłuższym czasie mniej więcej równy, choć niekoniecznie w każdym obszarze.

Własne potrzeby bywa trudno zauważyć, bo osoby z tym schematem zwykle wypierają ze świadomości frustrację własnych potrzeb, żeby móc dalej się poświęcać. Dlatego warto najpierw je nazwać, a potem ćwiczyć konkretne zmiany:

Rodzaj pracyNa czym polega
Praca nad myślamiSprawdzenie, czy inni są naprawdę tak delikatni i bezradni, jak się wydaje, oraz uświadomienie sobie własnych, od dawna niezaspokojonych potrzeb: troski, zrozumienia, ochrony i przewodnictwa. Zauważenie nierównowagi w relacji „daję i dostaję”.
Praca z wyobraźniąW wyobraźni konfrontujesz rodzica, który skupiał się na sobie, był potrzebujący lub w depresji i nie troszczył się o dziecko. Wyrażasz smutek i gniew z powodu niezaspokojonych potrzeb, opłakujesz stracone dzieciństwo i prosisz ważne osoby o to, czego od nich potrzebujesz.
Zmiana zachowańNauka proszenia bezpośrednio o zaspokojenie potrzeb, pokazywania także słabszej strony, wybierania partnerów, którzy potrafią dawać, a nie tylko brać, i wyznaczania granic temu, ile dajesz innym.
Relacja z terapeutąTerapeuta daje pacjentowi dużo, bo ten dostał niewiele, i nie pozwala, by było odwrotnie. Gdy pacjent próbuje opiekować się terapeutą, ten życzliwie zwraca na to uwagę.

Gdzie szukać pomocy, gdy poświęcanie się prowadzi do kryzysu?

Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112. Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, ale takiego zagrożenia nie ma, zgłoś się na izbę przyjęć lub SOR albo zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222, bo nadmierne dawanie z siebie przy braku wsparcia może wyczerpać człowieka i pogłębić smutek lub poczucie beznadziei.

Całodobowo działa też telefon zaufania 116 123. Gdy czujesz się wyczerpany, ale nie jest to stan nagły, porozmawiaj z psychologiem, psychoterapeutą albo lekarzem rodzinnym.

Bibliografia

  1. Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2013). Terapia schematów. Przewodnik praktyka. Przeł. O. Waśkiewicz. Sopot: GWP, rozdz. 1.6 (s. 36 oraz 40 do 41) i 7.4 (s. 276 do 286). Numery stron drukowane, sprawdzone po nagłówku strony.

Artykuł ma charakter edukacyjny i opisuje schemat Samopoświęcenia według książki Younga, Klosko i Weishaar. Nie służy do samodzielnego rozpoznawania schematów u siebie lub u kogoś bliskiego. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza.

Często zadawane pytania

Kim jest people pleaser?

To osoba, która zabiega o to, żeby innym dogodzić, nawet kosztem własnych potrzeb. Nazwa jest potoczna. Część takich zachowań może być przejawem schematu Samopoświęcenia, a za innymi mogą stać inne schematy.

Czy people pleaser to syndrom albo zaburzenie?

Nie. „People pleaser” to nazwa potoczna, a nie rozpoznanie. Samopoświęcenie, które może stać za takim zachowaniem, opisuje się jako schemat. Formalne rozpoznanie medyczne należy do lekarza.

Czy people pleasing to współuzależnienie?

Schemat Samopoświęcenia częściowo nakłada się na pojęcie współuzależnienia znane z programów dwunastu kroków, ale to nie to samo.

Czy życzliwość i pomocność to już schemat?

Nie. Poświęcanie się w ograniczonym stopniu jest zdrowe. Nieadaptacyjne staje się dopiero przesadne samopoświęcenie, które powoduje problemy w życiu człowieka.

Czy z tego opisu mogę poznać, czy mam schemat Samopoświęcenia?

Nie. Opis nie służy do rozpoznawania schematów, a za samopoświęcaniem mogą stać także inne schematy.

Martyna Jakubiszak

mgr Martyna Jakubiszak

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Trauma i kryzys emocjonalny to obszary szczególnie bliskie mojej pracy. Pomagam, gdy dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.

Zobacz profil