Kryzys psychiczny: gdzie szukać pomocy natychmiast

Czym jest kryzys psychiczny wymagający natychmiastowej pomocy?

Natychmiastowej pomocy wymaga każdy kryzys psychiczny z ryzykiem samobójstwa, samouszkodzenia, zagrożenia dla innych osób, ciężkiego zatrucia albo znacznej dezorientacji z utratą kontaktu z rzeczywistością. Różni się to od zwykłego trudnego dnia. Zagraża bezpieczeństwu, nie tylko samopoczuciu. Nie da się tego bezpiecznie przeczekać do najbliższej wolnej wizyty.

Sygnałem ostrzegawczym bywa mówienie wprost lub pośrednio, że życie nie ma sensu, oraz nagłe, pozornie spokojne uporządkowanie spraw po długim okresie kryzysu. Niepokoić powinno też nasilające się wycofanie i pożegnalne rozmowy, nawet jeśli z zewnątrz wygląda to jak poprawa nastroju.

Nie trzeba mieć całkowitej pewności, że sytuacja jest aż tak poważna, żeby zareagować. Wystarczy niepokój o czyjeś bezpieczeństwo, także własne. Kolejne części tego tekstu pokazują, dokąd zadzwonić albo pojechać, zależnie od tego, jak pilna jest sytuacja. Pojedynczy sygnał ostrzegawczy z listy poniżej nie pozwala samodzielnie ocenić poziomu ryzyka, dlatego lepiej nie czekać na potwierdzenie kilku naraz.

Kryzys bywa też rozłożony w czasie: czasem narasta tygodniami, zanim ktoś zauważy, że coś jest nie tak, czasem pojawia się nagle, po jednej złej wiadomości. Oba przebiegi zasługują na tę samą uwagę, niezależnie od tempa, w jakim się rozwinęły.

• Rozpoczęta próba samobójcza, poważne zatrucie, utrata przytomności albo uraz zagrażający życiu.
• Mówienie wprost lub pośrednio, że życie nie ma sensu, albo konkretny plan odebrania sobie życia.
• Utrata kontaktu z rzeczywistością: objawy psychotyczne, silne pobudzenie albo znaczna dezorientacja.
• Nagłe, pozornie spokojne uporządkowanie spraw po długim kryzysie, pożegnalne rozmowy albo oddawanie cennych przedmiotów.

Kiedy dzwonić pod 112, a kiedy wybrać telefon zaufania?

Numer 112 wybierz zawsze, gdy zagrożenie trwa teraz: przy rozpoczętej próbie samobójczej, poważnym zatruciu, utracie przytomności, urazie albo innej sytuacji, w której nie da się bezpiecznie czekać. Dyspozytor oceni zagrożenie i wyśle pomoc pod wskazany adres. Liczy się czas, nie forma zgłoszenia. Warto podać dokładną lokalizację i krótko opisać sytuację, resztę pytań zada sam dyspozytor.

Bez trwającego zagrożenia życia, przy potrzebie pilnej rozmowy o myślach samobójczych albo silnym kryzysie emocjonalnym, pomagają trzy bezpłatne telefony zaufania, czynne całodobowo. Numer 116 123 jest dla dorosłych. Numer 116 111 jest dla dzieci i młodzieży. Numer 800 70 2222 należy do Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym.

Rozmowa pod numerami 116 123 i 116 111 jest bezpłatna i anonimowa, a numer 800 70 2222 jest bezpłatny i dostępny całą dobę. Osoba dyżurująca pomaga ocenić sytuację i zaplanować kolejny krok. Nie musisz samodzielnie oceniać stopnia zagrożenia, opisz sytuację, a dyspozytor albo konsultant zada właściwe pytania.

Rozmowa z telefonem zaufania zwykle pozwala omówić sytuację i możliwe kroki bez dalszych zobowiązań, ale przy ujawnieniu bezpośredniego zagrożenia życia konsultant może uruchomić pomoc ratunkową. Serwis 116 111 informuje o takim wyjątku wprost, dla dobra osoby dzwoniącej.

PsychoLogic

Czy to lenistwo, czy już depresja?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czym różni się izba przyjęć od zwykłej wizyty u specjalisty?

Izba przyjęć szpitala psychiatrycznego to adres na kryzys psychiczny bez trwającego zagrożenia życia: działa całodobowo bez skierowania i bez wcześniejszego umówienia. Jest to druga droga pomocy przy takim kryzysie, obok telefonów zaufania. Różni się od wizyty u psychologa czy psychoterapeuty tym, że ocenia i, jeśli trzeba, zabezpiecza bezpieczeństwo pacjenta. Nie prowadzi regularnej terapii.

Przy rozpoczętej próbie samobójczej, zatruciu, utracie przytomności albo urazie nie organizuj samodzielnego dojazdu: dzwoń pod 112, zespół ratownictwa oceni stan na miejscu i zdecyduje o transporcie. Na izbę przyjęć możesz natomiast zgłosić się sam, przyjechać z kimś bliskim albo trafić tam z pomocą wezwaną pod numer 112, gdy sytuacja na to pozwala.

Dwie drogi pomocy odpowiadają dwóm różnym poziomom zagrożenia, zestawia je poniższa tabela.

Skorzystanie z pomocy doraźnej albo planowej nie wymaga samodzielnie postawionej diagnozy. Wystarczy opisać, co się dzieje, i pozwolić ocenić resztę osobie, która zajmuje się tym zawodowo.

Wizyta na izbie przyjęć jest odnotowywana w dokumentacji medycznej, tak jak każda inna wizyta w systemie ochrony zdrowia, ale skorzystanie z pilnej pomocy psychiatrycznej nie jest powodem do wstydu. Decyzję o ewentualnym przyjęciu do szpitala podejmuje zawsze personel medyczny na podstawie oceny stanu, nie każda wizyta na izbie przyjęć się nią kończy.

Jak pomóc bliskiej osobie, która jest w kryzysie?

Podejrzenie kryzysu psychicznego u kogoś bliskiego to sygnał, żeby zapytać wprost o myśli samobójcze i nie zostawiać tej osoby samej, zwłaszcza przy konkretnym planie albo dostępie do środków mogących posłużyć do zrobienia sobie krzywdy. Samo pytanie o myśli samobójcze nie zwiększa ryzyka ich pojawienia się, wbrew powszechnemu przekonaniu. Pytanie nie szkodzi. Ono pomaga.

Jeśli zagrożenie życia jest bezpośrednie, dzwoń pod 112 i postępuj zgodnie z instrukcjami dyspozytora. Jeśli osoba odmawia pomocy, nie próbuj przewozić jej siłą. Opisz zagrożenie dyspozytorowi i pozwól zadecydować służbom przeszkolonym do takich sytuacji.

Przy konkretnym planie samobójczym bez trwającej próby nie zostawiaj tej osoby samej. Jeśli możesz zrobić to bezpiecznie, ogranicz dostęp do przedmiotów albo substancji mogących posłużyć do zrobienia sobie krzywdy, i zadzwoń razem z nią pod telefon zaufania.

Codzienne, długofalowe wsparcie kogoś, kto zmaga się z depresją, wymaga innych narzędzi niż sama reakcja w kryzysie: tego, co mówić zamiast oceniać, i jak nie doprowadzić do własnego wypalenia. Opisuje to osobny, obszerniejszy tekst o tym, jak pomóc bliskiej osobie z depresją.

Zdania, które pomagają, nazywają to, co widzisz, bez oceniania: „widzę, że jest ci teraz bardzo ciężko” albo „zostanę z tobą, dopóki nie zadzwonimy po kogoś, kto pomoże”. Nie muszą być idealne, żeby zadziałały.

Czego unikać w rozmowie i działaniu wobec osoby w kryzysie?

W kryzysie szkodzi obiecywanie bezwzględnej tajemnicy, bagatelizowanie tego, co mówi druga osoba, oraz zostawianie jej samej, dopóki sytuacji nie oceni ktoś, kto robi to zawodowo. Presja, żeby „wzięła się w garść” albo „przestała dramatyzować”, zamyka rozmowę. Uczy, że lepiej milczeć o tym, co się dzieje. Taka presja nie przyspiesza poprawy, tylko odsuwa moment, w którym ktoś zdecyduje się w ogóle powiedzieć, co czuje.

Nie obiecuj w sposób bezwzględny, że nikomu nie powiesz o czyichś myślach samobójczych, nawet jeśli druga osoba o to prosi: przy bezpośrednim zagrożeniu bezpieczeństwo jest ważniejsze niż dotrzymanie takiej obietnicy. Nie zostawiaj też kogoś w ostrym kryzysie samego, dopóki nie ma pewności, że jest bezpiecznie.

Wątpliwość co do powagi sytuacji jest dobrym powodem, żeby zadzwonić po pomoc, nawet jeśli później okaże się, że sytuacja nie była aż tak poważna, jak się wydawało w pierwszej chwili. Stuprocentowa pewność nie jest warunkiem reakcji.

Rozmowy w połowie lepiej nie zostawiać, tylko dlatego że robi się niewygodnie. Wygodniej dla osoby towarzyszącej nie znaczy bezpieczniej dla tej, która akurat najbardziej potrzebuje, żeby ktoś został.

Ocenianie, dlaczego do tego doszło, lepiej odłożyć na później, zwłaszcza w trakcie samego kryzysu. Czas na taką rozmowę, jeśli w ogóle jest potrzebna, przychodzi wtedy, gdy osoba jest już bezpieczna.

Gdzie szukać pomocy, gdy zagrożenia życia nie ma?

Po ostrej fazie kryzysu, albo gdy od początku nie było zagrożenia życia, kolejnym krokiem jest umówienie konsultacji u psychologa, psychoterapeuty albo lekarza, zamiast czekania, aż sytuacja znów się zaostrzy. Trudność bez bezpośredniego zagrożenia życia wciąż zasługuje na uwagę, tylko w innym trybie niż pomoc doraźna.

Jeśli koszt regularnych wizyt jest barierą, bezpłatną pomoc psychologiczną można znaleźć poza nagłym trybem: w poradniach zdrowia psychicznego, Centrach Zdrowia Psychicznego czy telefonach wsparcia. Pełną listę takich miejsc, wraz z informacją, gdzie czeka się krócej, a gdzie dłużej, zbiera osobny tekst o bezpłatnej pomocy psychologicznej w Lublinie.

Zwrócenie się po pomoc w kryzysie, nagłym czy nienagłym, nie jest przesadą ani obciążaniem kogoś swoim problemem. Jest krokiem, który realnie zmniejsza ryzyko, że sytuacja się pogłębi, niezależnie od tego, kogo dotyczy.

Dobierz linię wsparcia do sytuacji: jeśli pomoc jest potrzebna dla dziecka albo nastolatka, właściwym numerem jest 116 111, a nie linia dla dorosłych. Jeśli kryzys wiązał się z objawami depresji, dobrym punktem wyjścia jest też główny przewodnik po depresji w tej bazie wiedzy.

Regularna pomoc nie musi zaczynać się od razu w pełnym wymiarze. Mały krok wystarczy na początek. Jedna konsultacja pozwala ocenić sytuację i zdecydować, co dalej, bez zobowiązania do czegokolwiek więcej.

Zrobienie pierwszego kroku bywa trudne, i to jest normalne. Nie oznacza to, że coś jest nie tak, tylko że zmiana, nawet dobra, wymaga przełamania bezwładności, w której utknęło się na jakiś czas. Telefon zaufania pomaga zrobić ten pierwszy krok, nawet gdy nie wiadomo jeszcze, co właściwie powiedzieć. Wystarczy zacząć od jednego zdania.