Depresja u seniorów: jak ją rozpoznać, czym różni się od otępienia i od czego zacząć

Czy depresja u seniorów to naturalna część starzenia się?

Depresja u seniorów jest chorobą, a nie naturalnym etapem starzenia się. Duża depresja, czyli pełny epizod depresyjny, dotyczy około 2% osób w wieku 55 lat lub starszych i jej częstość rośnie z wiekiem, a kolejne 10 do 15% starszych dorosłych ma wyraźne objawy depresyjne bez pełnego epizodu.

Depresja u osób starszych często pozostaje niewykryta albo leczona niewystarczająco. Rodzina i sam senior mogą uznać wycofanie czy spadek apetytu za zwykłą starość. Tymczasem pogarsza ona przebieg wielu chorób ciała i zwiększa śmiertelność, więc nieleczona depresja jest realnym ryzykiem.

Żałoba po stracie bliskiej osoby nie zawsze oznacza depresję. Żałoba powikłana oraz depresja związana ze stratą mogą jednak wymagać pomocy specjalisty, a zwykła żałoba to nie to samo co choroba.

Jak rozpoznać depresję u seniora i co sprawdzić najpierw u lekarza?

Depresja u seniora ma te same objawy co u młodszych dorosłych, ale częściej współistnieją z nią choroby ciała i zaburzenia poznawcze. Dlatego dolegliwości z ciała, takie jak ból, utrata apetytu czy problemy ze snem, najpierw ocenia lekarz, bo mogą mieć przyczyny somatyczne, a nie tylko psychiczne.

Zestawienie nie służy do rozpoznania depresji u bliskiej osoby, bo rozpoznanie stawia lekarz.

PsychoLogic

„Nie chcę być ciężarem”: samotność seniorów, której często nie zauważamy

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Depresja czy otępienie: skąd wiadomo, co jest przyczyną zapominania?

Podobne trudności z pamięcią i koncentracją mogą wynikać z depresji, z otępienia albo z obu stanów naraz, dlatego rozróżnia je ocena lekarska. U starszych osób z depresją zaburzenia poznawcze współistnieją częściej niż u młodszych, a jednej rozmowy ani listy objawów nie wystarczy, żeby rozstrzygnąć to samodzielnie.

Rozróżnienie ma znaczenie dla leczenia. Wysokiej jakości dowody nie potwierdzają skuteczności leków przeciwdepresyjnych u osób z otępieniem, a o leczeniu decyduje lekarz.

Pogorszenie pamięci u starszej osoby zgłoś lekarzowi, zamiast zakładać z góry otępienie albo uznawać je za starość.

Co zwiększa ryzyko depresji u osób starszych?

Depresja u osób starszych dotyczy głównie osób z przewlekłymi chorobami ciała oraz zaburzeniami poznawczymi. Ryzyko zwiększają też trudności życiowe: niepełnosprawność, izolacja, przeprowadzka, opieka nad chorym bliskim, żałoba i ubóstwo, a do tego zmiany w mózgu związane z wiekiem i chorobami, na przykład miażdżycą.

Możliwy jest także udział czynników dziedzicznych. Wśród ogólnych przyczyn depresji wiek jest tylko jednym z czynników.

Jak leczy się depresję u seniorów, gdy przyjmują wiele leków?

Depresję u osób starszych leczy się psychoterapią albo lekami przeciwdepresyjnymi, a szczególną rolę ma tu pełna lista wszystkich przyjmowanych leków. Leki przeciwdepresyjne mogą być skuteczne także u seniorów, ale przy wielu chorobach i lekach naraz niosą większe ryzyko działań niepożądanych oraz interakcji, więc o ich doborze i odstawianiu decyduje lekarz.

Na wizytę zabierz pełną listę leków, także tych bez recepty, bo lekarz porządkuje ją, zanim cokolwiek doda lub zmieni. Rozmowa z psychoterapeutą (psychoterapia depresji) jest jedną z możliwości, a decyzja o lekach na depresję należy do lekarza.

Od czego zacząć, jeśli podejrzewasz depresję u rodzica?

Podejrzenie depresji u rodzica lub dziadka warto zacząć od wizyty u lekarza rodzinnego, bo objawy z ciała mogą mieć wiele przyczyn somatycznych. Senior sam może nie wspomnieć o tych dolegliwościach albo uznać je za naturalne, więc dobrze, żebyś miał przy sobie zapiski, które pomogą nie zgubić ważnych informacji podczas wizyty.

1. 1Zapisz, co zauważasz: od kiedy zmieniły się nastrój, jedzenie, sen i aktywność oraz czy zmiany pojawiły się nagle.
2. 2Zapisz się na wizytę u lekarza rodzinnego i weź listę wszystkich leków seniora, także tych bez recepty. Poproś o ocenę dolegliwości z ciała, również tych, które wyglądają na skutek wieku.
3. 3Opowiedz lekarzowi o zmianach nastroju i pamięci, jeśli senior się zgadza, w jego obecności. Lekarz zdecyduje o skierowaniu do psychiatry lub psychologa.
4. 4Jeśli senior się waha, zaproponuj konkretny termin i towarzyszenie na wizycie, a następnie zapytaj go, czy chce skorzystać z takiej pomocy.
5. 5Możecie wspólnie wypełnić bezpłatny test PHQ-9. To narzędzie przesiewowe i nie rozpoznaje depresji. Na co dzień liczy się też to, jak pomóc osobie z depresją.

Co robić, gdy senior mówi o śmierci lub o braku sensu życia?

Wypowiedzi seniora o śmierci albo o braku sensu życia mogą mieć związek z depresją, dlatego wymagają reakcji od razu, bez czekania na zwykłą wizytę. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie, zadzwoń pod 112, a bez takiego zagrożenia możesz zgłosić się z seniorem na SOR lub do izby przyjęć albo zadzwonić na linię 800 70 2222.

Czynniki ryzyka samobójstw u osób starszych to między innymi izolacja, utrata bliskiej osoby i ograniczone wsparcie. Nie jest to ranking ani prognoza, tylko powód, by samotność i stratę traktować poważnie. Bliska osoba nie zastępuje pomocy profesjonalnej, a w kryzysie psychicznym pomoc jest dostępna także w nocy.