Depresja w ciąży: jak ją rozpoznać i co robić dalej

Depresja w ciąży: co to jest i jak często występuje

Depresja w ciąży to epizod depresyjny pojawiający się przed porodem. Wymaga oceny pełnego obrazu objawów. Chodzi o obniżony nastrój lub utratę zainteresowań przez większość dnia, obecne niemal codziennie przez co najmniej 2 tygodnie. Liczy się też wpływ objawów na codzienne funkcjonowanie.

W ICD-11 podstawowym rozpoznaniem pozostaje epizod depresyjny, pojedynczy o kodzie 6A70 albo nawracający o kodzie 6A71. Związek objawów z ciążą lub połogiem oznacza się dodatkowo kodem 6E20. Ciąża sama w sobie nie jest osobną kategorią diagnostyczną.

W polskiej dokumentacji medycznej nadal funkcjonują głównie kody ICD-10, czyli F32 dla epizodu depresyjnego. Krajowe wdrażanie ICD-11 wciąż trwa, mimo że na świecie klasyfikacja obowiązuje od 1 stycznia 2022 roku.

Metaanaliza Yina ze współautorami z 2021 roku objęła dane z ponad 100 badań. Objawy depresyjne wykrywane w badaniach przesiewowych dotyczyły około 20,7 procent kobiet w ciąży. Objawy spełniające próg dużej depresji dotyczyły około 15 procent. Odsetek różni się między badaniami, więc to liczba orientacyjna.

Nieleczona depresja w ciąży nie jest stanem bez konsekwencji. Badania obserwacyjne Dadiego ze współautorami z 2020 roku wiążą ją z wyższym ryzykiem porodu przedwczesnego oraz niższej masy urodzeniowej dziecka. Nie oznacza to, że u konkretnej kobiety takie powikłanie na pewno wystąpi. Depresja w ciąży zasługuje na taką samą uwagę jak depresja w każdym innym momencie życia.

Ocenę objawów może przeprowadzić psycholog, psychoterapeuta albo lekarz. Formalne rozpoznanie oraz decyzje dotyczące farmakoterapii należą do lekarza.

Dlaczego depresja w ciąży bywa niezauważona

Objawy depresji w ciąży, przypisywane hormonom albo zmęczeniu, pozostają niezauważone przez wiele tygodni, mimo że kwalifikują się do takiej samej pomocy jak depresja w każdym innym okresie. Łatwo pomylić je ze zwykłymi dolegliwościami ciąży: zmęczeniem, sennością, zmianami apetytu, wahaniami nastroju. Kobieta oraz otoczenie zakładają wtedy, że gorsze samopoczucie samo przejdzie.

Nikt nie pyta wprost o nastrój. Dodatkowo panuje przekonanie, że ciąża to czas wyłącznie radości. Kobieta odczuwająca smutek, lęk albo obojętność zamiast entuzjazmu może się tego wstydzić. Milczy wtedy w obawie przed oceną albo posądzeniem o brak gotowości do macierzyństwa.

Wizyty w ciąży skupiają się na przebiegu fizycznym: wadze, ciśnieniu, wynikach badań, rozwoju dziecka. Pytanie o nastrój bywa krótkie albo w ogóle nie pada.

Objawy depresji w ciąży

Objawy depresji w ciąży obejmują dwa poziomy: podstawowe objawy każdego epizodu depresyjnego oraz to, jak bardzo wpływają na codzienne funkcjonowanie kobiety w ciąży. Do podstawowych należą obniżony nastrój utrzymujący się przez większość dnia, wyraźna utrata przyjemności, poczucie winy lub bezwartościowości, trudności z koncentracją.

Do dodatkowych objawów depresji w ciąży należą zmiany snu, zmiany apetytu, spadek energii, drażliwość, płacz bez uchwytnej przyczyny, wycofywanie się z kontaktów. U części kobiet dominuje też nasilony lęk, zbliżony do tego, jaki opisuje lęk uogólniony, i wtedy trudno oddzielić depresję od samego niepokoju o ciążę.

Najpoważniejszym objawem są myśli o śmierci albo o zrobieniu sobie krzywdy, które nigdy nie powinny zostać przemilczane, nawet gdy wydają się odległe od działania. Sama obecność pojedynczego objawu nie oznacza depresji. Utrzymywanie się kilku z nich niemal codziennie przez co najmniej 2 tygodnie jest sygnałem, że warto porozmawiać ze specjalistą.

PodcastCzy to lenistwo, czy już depresja?Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Zmęczenie, sen, apetyt: ciąża czy depresja

Zmęczenie, zmiany snu, wahania apetytu towarzyszą większości ciąż. Same w sobie nie świadczą o depresji. Są typowym efektem zmian hormonalnych oraz rosnących wymagań pierwszego i trzeciego trymestru. Odróżnienie ich od objawów depresji opiera się na czasie trwania oraz na tym, czy ustępują po odpoczynku.

Żadna z tych cech nie zastępuje rozmowy ze specjalistą. Typowe dolegliwości ciąży wahają się z dnia na dzień i łagodnieją po odpoczynku. Objawy depresyjne utrzymują się niemal codziennie przez co najmniej 2 tygodnie i nie mijają po przespanej nocy. Kluczowa jest też anhedonia, czyli utrata przyjemności z rzeczy niezwiązanych ze zmęczeniem fizycznym.

Dochodzi do tego poczucie winy albo beznadziei, nietypowe dla samej ciąży. W ocenie klinicznej pomagają kwestionariusze przesiewowe. Przykładem jest Edynburska Skala Depresji Poporodowej, licząca 10 pytań, stosowana mimo nazwy również w ciąży. Różnica leży nie w pojedynczym objawie, tylko w tym, czy obniżony nastrój utrzymuje się niemal codziennie.

Nowe, nasilone objawy fizyczne wymagają pilnego kontaktu z położnikiem lub izbą przyjęć, niezależnie od nastroju. Należą do nich silny ból głowy, zaburzenia widzenia, ból w nadbrzuszu, nagłe obrzęki twarzy lub rąk, krwawienie z dróg rodnych, odpływanie płynu owodniowego, regularne bolesne skurcze przed terminem, wyraźnie rzadsze ruchy dziecka.

Kto jest bardziej narażony na depresję w ciąży

Kilka czynników wiąże się z wyższym ryzykiem depresji w ciąży, choć żaden z nich nie przesądza, że depresja na pewno wystąpi. Przegląd systematyczny Biaggi ze współautorami z 2016 roku wskazuje na brak wsparcia partnera lub bliskich oraz na doświadczenie przemocy, obecnej albo z przeszłości.

Do innych czynników należą wcześniejsza depresja, nieplanowana ciąża, silny stres życiowy, trudne doświadczenia z poprzedniej ciąży, na przykład poronienie. Czynniki te się kumulują. Im więcej ich występuje jednocześnie, tym uważniej warto obserwować nastrój.

Obecność jednego z tych czynników nie oznacza, że depresja na pewno się pojawi. Ich brak też jej nie wyklucza. Historia depresji jest jednym z najsilniej udokumentowanych czynników ryzyka, dlatego wcześniejszy epizod warto zgłosić już przy pierwszej wizycie ciążowej.

Kiedy depresja w ciąży wymaga pilnej pomocy

Depresja w ciąży wymaga pilnej pomocy, gdy pojawiają się myśli samobójcze, plan zrobienia sobie krzywdy, poczucie bezpośredniego zagrożenia albo utrata kontroli nad zachowaniem. W takiej sytuacji nie czekaj na termin zwykłej konsultacji. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod numer 112.

Możesz też pojechać do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego, najlepiej z osobą bliską. Jeśli zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, możesz zadzwonić na telefon zaufania dla dorosłych 116 123.

Myśli samobójcze w ciąży nie są dowodem, że kobieta będzie złą matką. Są sygnałem alarmowym. Wymagają natychmiastowego kontaktu z drugim człowiekiem oraz z pomocą kryzysową. Nie wstydu ani ukrywania.

Jeśli jesteś blisko kobiety w ciąży, która mówi o takich myślach, potraktuj to poważnie. Nie zostawiaj jej samej. Nie wdawaj się w spór o powody. Zapytaj wprost o bezpieczeństwo i pomóż jej zadzwonić pod 112 albo dotrzeć do miejsca pilnej pomocy.

Psychoterapia w leczeniu depresji w ciąży

Psychoterapia jest pierwszym wyborem przy depresji w ciąży o nasileniu łagodnym do umiarkowanego, a przy objawach nasilonych łączy się ją z konsultacją psychiatryczną. Brytyjskie wytyczne NICE CG192 zalecają przy objawach podprogowych do umiarkowanych ustrukturyzowaną samopomoc. Przy nasileniu umiarkowanym do ciężkiego wskazują terapię poznawczo-behawioralną, także w ciąży.

Terapia poznawczo-behawioralna pomaga rozpoznawać myśli oraz zachowania podtrzymujące obniżony nastrój. Uczy też budowania małych kroków działania przy niskiej energii. Inne nurty pomagają z kolei zrozumieć, jak wcześniejsze doświadczenia oraz relacje wpływają na przeżywanie ciąży.

Przy ciężkiej, nawracającej albo szybko nasilającej się depresji opóźnianie konsultacji psychiatrycznej samo w sobie zwiększa ryzyko. Decyzja między psychoterapią, farmakoterapią, ich połączeniem wymaga wtedy oceny lekarskiej.

Rozmowa z lekarzem o lekach na depresję w ciąży

Decyzja o lekach na depresję w ciąży należy do lekarza psychiatry. Uwzględnia zarówno ryzyko związane z farmakoterapią, jak i ryzyko nieleczonych objawów. Nie jest to wybór między czymś bezpiecznym a niebezpiecznym, bo taki podział nie istnieje. Lekarz ocenia nasilenie objawów, historię choroby, przebieg ciąży.

Rozmowa obejmuje nasilenie objawów oraz ich wpływ na funkcjonowanie. Dochodzą wcześniejsze epizody depresji, reakcja na dotychczasowe leczenie, ryzyko objawów pozostawionych bez leczenia.

Warto zapytać o ryzyko nieleczonych objawów, o opcje poza lekami, o kontrolę w kolejnych trymestrach, o plan na okres po porodzie. Im więcej konkretnych pytań padnie, tym łatwiej podjąć decyzję, z którą można czuć się bezpiecznie.

W PsychoNovatis nie prowadzimy farmakoterapii ani leczenia psychiatrycznego. Ta część leczenia odbywa się poza placówką, najczęściej równolegle z psychoterapią.

Różnica między depresją w ciąży a poporodową

Depresja w ciąży i depresja poporodowa to dwa powiązane, ale osobne zjawiska, rozróżniane momentem wystąpienia objawów: depresja w ciąży zaczyna się przed porodem, a poporodowa po nim. Nie należy jej mylić z tak zwanym baby blues, czyli krótkim, łagodnym spadkiem nastroju w pierwszych dniach po porodzie, który mija samoistnie.

W DSM-5-TR obie mieszczą się pod wspólnym specyfikatorem „with peripartum onset”. Stosuje się go, gdy epizod depresyjny zaczyna się w ciąży albo w ciągu 4 tygodni po porodzie. Nawet połowa epizodów depresyjnych rozpoznawanych po porodzie w rzeczywistości zaczyna się jeszcze w ciąży, co pokazuje, że granica bywa płynna.

Nieleczona depresja w ciąży wiąże się z ryzykiem utrzymywania się objawów po porodzie. Rozpoznanie oraz leczenie jeszcze w czasie ciąży chroni więc także pierwsze miesiące po narodzinach dziecka. Depresja w ciąży zwiększa ryzyko depresji poporodowej, dlatego zajęcie się objawami jeszcze przed porodem chroni też okres tuż po nim.

Depresja w ciąży: najważniejsze w skrócie

Depresja w ciąży jest realnym stanem zdrowia psychicznego. Można ją rozpoznać oraz skutecznie leczyć, najczęściej psychoterapią. Bywa mylona ze zwykłym zmęczeniem. Leczenie nie daje gwarancji identycznej poprawy u każdej kobiety, ale wyraźnie zwiększa szansę na lepsze samopoczucie jeszcze przed porodem.

PsychoNovatis prowadzi psychoterapię osób dorosłych oraz młodzieży od 15 roku życia. Pracujemy stacjonarnie w Lublinie oraz online. Wizyta jest prywatna, nie jest refundowana z NFZ, trwa 50 minut. Cena zależy od indywidualnego cennika specjalistki i wynosi od 180 do 200 zł. Zgłoszenie się po pomoc z powodu depresji w ciąży nie jest przesadą ani obciążeniem dla nikogo.

• depresja w ciąży to epizod depresyjny pojawiający się przed porodem, rozpoznawany według tych samych kryteriów co depresja w każdym innym okresie życia
• według metaanalizy z 2021 roku dotyczy około 20,7 procent kobiet w ciąży, w tym części z nasileniem depresji dużej
• objawy często mylone są ze zmęczeniem, bezsennością, zmianami apetytu typowymi dla ciąży, dlatego bywają niezauważone przez wiele tygodni
• kluczową różnicą jest utrzymywanie się obniżonego nastroju i utraty przyjemności niemal codziennie przez tygodnie, niezależnie od odpoczynku
• do czynników zwiększających ryzyko należą brak wsparcia bliskich, doświadczenie przemocy, wcześniejsza depresja, silny stres życiowy
• myśli samobójcze w ciąży wymagają natychmiastowego kontaktu: 112 albo izba przyjęć szpitala psychiatrycznego przy zagrożeniu życia, telefon zaufania 116 123 przy pilnej potrzebie rozmowy bez zagrożenia życia
• psychoterapia jest pierwszym wyborem przy nasileniu łagodnym do umiarkowanego; o ewentualnej farmakoterapii zawsze decyduje lekarz psychiatra po ocenie bilansu korzyści i ryzyka
• nieleczona depresja w ciąży zwiększa ryzyko powikłań ciąży i depresji poporodowej, dlatego pomoc warto zacząć jeszcze przed porodem