Depresja w ciąży: objawy, czynniki ryzyka i co robić dalej

Kiedy depresja w ciąży wymaga pilnej pomocy?

W depresji w ciąży przy próbie samobójczej, zatruciu albo utracie przytomności dzwoń pod 112. Przy myślach samobójczych albo planie zrobienia sobie krzywdy bez takiego stanu nie czekaj na zwykłą wizytę. Zadzwoń pod 112 albo zgłoś się na SOR lub do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego, jeśli dojazd jest bezpieczny i nie jedziesz sam.

Gdy zagrożenia życia nie ma, a potrzebujesz pilnej rozmowy, działa całodobowa linia wsparcia 800 70 2222. Objawy alarmowe ciąży, wymienione w tabeli, wymagają pilnego kontaktu z lekarzem prowadzącym ciążę albo z izbą przyjęć, niezależnie od tego, jak czujesz się psychicznie. Tabela pokazuje, od czego zacząć w pięciu sytuacjach.

Jeśli jesteś bliską osobą kobiety w ciąży, która mówi o myślach samobójczych, potraktuj to poważnie. Nie zostawiaj jej samej i zapytaj wprost, czy jest bezpieczna. Pomóż jej zadzwonić pod 112. Twoja pomoc nie zastępuje pomocy profesjonalnej. Więcej o drogach pomocy w kryzysie opisuje artykuł o kryzysie psychicznym.

Czym jest depresja w ciąży i jak często występuje?

Depresja w ciąży to epizod depresyjny zaczynający się przed porodem, oceniany według tych samych kryteriów co depresja w innym okresie życia. ICD-11 opisuje go kodami 6A70 dla epizodu pojedynczego i 6A71 dla zaburzenia nawracającego. W polskich dokumentach nadal pojawiają się kody ICD-10 (F32 i F33), bo wdrażanie ICD-11 trwa.

Rozpoznanie epizodu wymaga obniżonego nastroju albo wyraźnie mniejszego zainteresowania czynnościami przez większość dnia, niemal codziennie, przez co najmniej 2 tygodnie. To tylko jeden z warunków. Depresja poporodowa zaczyna się po porodzie i ma osobny artykuł. W DSM-5-TR wspólny specyfikator „with peripartum onset” obejmuje epizod, który zaczyna się w ciąży albo w ciągu 4 tygodni po porodzie.

Metaanaliza Yina i współautorów (2021) objęła 173 badania z danymi do lutego 2019 roku i oszacowała łączny odsetek jakiejkolwiek depresji w ciąży, w części badań ocenianej kwestionariuszami samoopisowymi, na 20,7 procent, a depresji dużej na 15,0 procent. Wyniki różniły się bardzo między badaniami. Zależały od kraju i od użytego narzędzia, więc to liczby orientacyjne.

PsychoLogic

Czy to lenistwo, czy już depresja?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Jakie są objawy depresji w ciąży?

Objawy depresji w ciąży to obniżony nastrój albo utrata przyjemności, a towarzyszyć im mogą zmiany snu albo apetytu. Zmiany snu i apetytu mogą być też częścią samej ciąży, więc same nie przesądzają o depresji. Wskazówką jest to, że obniżony nastrój albo utrata przyjemności utrzymują się przez większość dnia, niemal codziennie, przez co najmniej 2 tygodnie.

Ocenę objawów może prowadzić lekarz albo psycholog przygotowany do diagnostyki, a formalne rozpoznanie należy do lekarza.

Poniższa lista nie służy do samodzielnego rozpoznania. Jeśli kilka punktów utrzymuje się od dwóch tygodni, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu ciążę. Ogólny przegląd objawów depresji opisuje artykuł o objawach depresji, a nasilony lęk w ciąży omawia tekst o lęku uogólnionym.

• obniżony nastrój przez większość dnia
• wyraźna utrata przyjemności z rzeczy, które dawniej cieszyły
• poczucie winy lub bezwartościowości
• trudności z koncentracją
• zmiany snu albo apetytu i spadek energii
• drażliwość, płacz bez uchwytnej przyczyny, wycofywanie się z kontaktów
• nasilony lęk
• myśli o śmierci albo o zrobieniu sobie krzywdy, które wymagają natychmiastowej pomocy opisanej na początku tekstu

Kto jest bardziej narażony na depresję w ciąży?

Przegląd parasolowy Dadiego i współautorów (2020) wyróżnia trzy czynniki ryzyka depresji w ciąży: doświadczenie przemocy oraz brak wsparcia partnera lub bliskich, a także własną lub rodzinną historię zaburzeń psychicznych. Przegląd systematyczny Biaggi i współautorów (2016, 97 prac) wymienia czynniki z poniższej listy, wśród nich te same trzy.

Czynnik ryzyka nie przesądza o depresji, a jego brak jej nie wyklucza, bo przeglądy opisują związki, a nie przyczyny, więc nawet wiele czynników naraz nie pozwala przewidzieć, czy depresja wystąpi. Jeśli w przeszłości był epizod depresji albo innego zaburzenia psychicznego, powiedz o tym lekarzowi już przy pierwszej wizycie ciążowej.

• brak wsparcia partnera lub bliskich
• przemoc domowa lub nadużycia, obecne albo z przeszłości
• własna historia zaburzeń psychicznych
• ciąża nieplanowana lub niechciana
• trudne wydarzenia życiowe i silny odczuwany stres
• powikłania ciąży, obecne lub z przeszłości, oraz utrata ciąży

Dlaczego depresja w ciąży bywa niezauważona i jak o niej powiedzieć?

Według wytycznych NICE CG192 depresja i zaburzenia lękowe są w ciąży niedostatecznie rozpoznawane. Kobieta z takimi objawami może nie chcieć o nich mówić z obawy przed piętnem i negatywną oceną jej jako matki, a smutek, lęk albo obojętność łatwo wtedy uznać za zmęczenie lub zmiany typowe dla ciąży.

W Wielkiej Brytanii wytyczne zalecają, by przy pierwszym kontakcie w ciąży rozważyć dwa pytania o ostatni miesiąc. Pierwsze dotyczy tego, czy często towarzyszyło ci przygnębienie lub poczucie beznadziei. Drugie dotyczy tego, czy często miałaś mało zainteresowania lub przyjemności w robieniu czegokolwiek. Jeśli odpowiedź na któreś brzmi tak, wytyczne przewidują pełniejszą ocenę albo skierowanie do lekarza.

Gdy któreś z tych pytań brzmi znajomo, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu ciążę albo położnej, nie czekając, aż ktoś zapyta. Przed rozmową możesz wypełnić bezpłatny kwestionariusz przesiewowy PHQ-9, który pomaga uporządkować objawy, ale jest badaniem przesiewowym, a nie rozpoznaniem.

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Czy depresja w ciąży szkodzi dziecku?

Ryzyko porodu przedwczesnego i niskiej masy urodzeniowej jest przy depresji w ciąży nieco wyższe. Autorzy przeglądu parasolowego Dadiego i współautorów (2020) oceniają ten związek jako niewielki. W analizie sześciu przeglądów, które objęły 39 badań, ryzyko niskiej masy urodzeniowej było 1,49 raza wyższe, a ryzyko porodu przedwczesnego 1,40 raza wyższe u dzieci kobiet z depresją.

Przegląd opisuje związek, a nie dowodzi przyczyny, i nie oznacza, że u konkretnej kobiety takie powikłanie wystąpi. Nie jest powodem do obwiniania się. Jest powodem, by nie odkładać rozmowy o nastroju.

Jak leczy się depresję w ciąży?

Leczenie depresji w ciąży zależy od nasilenia objawów. Wytyczne NICE CG192 rozważają przy łagodniejszych objawach wspomaganą samopomoc. Przy umiarkowanych i ciężkich objawach rozważają terapię poznawczo-behawioralną, leki albo oba sposoby naraz. Tabela pokazuje te opcje obok siebie. Wybór ustala się razem z lekarzem.

Lek przeciwdepresyjny w ciąży przepisuje psychiatra po rozmowie o ryzyku leczenia i ryzyku nieleczonych objawów. Wytyczne zalecają wybrać lek o najniższym profilu ryzyka dla kobiety i dla dziecka, z uwzględnieniem dotychczasowej reakcji na leki, oraz stosować najmniejszą skuteczną dawkę. Decyzja nie opiera się na prostym podziale na leki bezpieczne i niebezpieczne.

Przy umiarkowanych i ciężkich objawach odkładanie konsultacji psychiatrycznej też niesie ryzyko, a jeśli lek został już włączony, o jego odstawieniu także decyduje się z lekarzem, bo wytyczne zalecają omówić ryzyko związane z odstawieniem. Informacje o lekach zbiera artykuł o lekach na depresję, a przebieg psychoterapii opisuje tekst o psychoterapii depresji.

Kiedy zgłosić się po pomoc do PsychoNovatis?

Do PsychoNovatis możesz zgłosić się z depresją w ciąży po rozmowę o objawach i psychoterapię, która toczy się obok opieki położniczej, a nie w jej zastępstwie. Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15 roku życia. Terapię prowadzimy stacjonarnie w Lublinie i online. Sesja trwa 50 minut.

Konsultacja psychologiczna jest u nas pierwszym krokiem: to rozmowa o objawach, po której psycholożka rekomenduje kolejne kroki. Nie jest rozpoznaniem medycznym i nie zastępuje wizyt u lekarza prowadzącego ciążę. W zespole nie ma psychiatry, więc nie prowadzimy farmakoterapii, a do konsultacji psychiatrycznej kierujemy poza placówkę.

Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Terapię prowadzą psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia.