Objawy depresji lękowej: kompletny przewodnik

Depresja lękowa: co to jest

Depresja lękowa to obraz, w którym objawy depresji występują razem z utrzymującym się lękiem oraz napięciem. Nie jest osobną chorobą. To opis sytuacji, w której obniżony nastrój oraz utrata energii idą w parze z niepokojem. Ten niepokój nie schodzi do zera.

Sam smutek to za mało. Osoba z depresją lękową czuje się wyczerpana i postawiona w gotowości naraz, jakby coś złego miało się zaraz wydarzyć. Te dwa doświadczenia wykluczają się intuicyjnie, a w gabinecie występują razem tak często, że stanowią raczej typowy obraz niż wyjątek od reguły.

Szacuje się, że około połowa osób z rozpoznaną depresją spełnia w ciągu życia także kryteria zaburzenia lękowego. Współwystępowanie jest regułą.

Depresja lękowa w ICD-11 i DSM-5-TR

W ICD-11 depresji lękowej odpowiada zaburzenie depresyjno-lękowe mieszane o kodzie 6A73, rozpoznawane wtedy, gdy objawy obu grup utrzymują się co najmniej 2 tygodnie. Warunkiem jest to, że żadna z grup osobno nie spełnia kryteriów pełnego rozpoznania. Gdy spełnia, lekarz stawia 2 rozpoznania równolegle, na przykład epizod depresyjny obok zaburzenia lękowego uogólnionego, i leczy oba wątki jednocześnie.

Oznacza to rzecz prostą, choć w praktyce mylącą, bo pacjent słyszy wtedy dwie nazwy zamiast jednej i ma wrażenie, że jest z nim gorzej. Kategoria mieszana opisuje sytuację, w której żadna z grup objawów nie wystarcza sama, choć razem wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie.

DSM-5-TR robi inaczej. Zamiast osobnej kategorii używa specyfikatora „with anxious distress”. Dopisuje się go do epizodu depresyjnego. Opisuje on nasilenie napięcia, niepokoju, trudności z koncentracją wynikających z zamartwiania się.

Objawy psychiczne depresji lękowej

Objawy psychiczne depresji lękowej to połączenie obniżonego nastroju z niepokojem, który utrzymuje się przez większość dnia. Niepokój jest stały, choć jego nasilenie zmienia się w ciągu doby. Najsilniejszy pojawia się rano po przebudzeniu oraz wieczorem, tuż przed zaśnięciem, gdy nie ma już żadnego zajęcia, które odciągałoby uwagę.

Osoba z depresją lękową opisuje ten stan jako czuwanie, którego nie da się wyłączyć. Do najczęściej zgłaszanych objawów należą:

• narastający niepokój bez konkretnego powodu, trudny do opanowania
• nieustanne zamartwianie się i przewidywanie czarnych scenariuszy
• napady paniki, czasem w miejscach publicznych albo w środkach transportu
• pobudzenie ruchowe: trudność z usiedzeniem w miejscu, chodzenie po pokoju
• drażliwość oraz wybuchy złości nieproporcjonalne do sytuacji
• obniżone poczucie własnej wartości, wstyd, brak perspektyw
• utrata przyjemności z rzeczy, które wcześniej cieszyły

PodcastCzy to lenistwo, czy już depresja?Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Objawy somatyczne depresji lękowej

Objawy somatyczne depresji lękowej są na tyle silne, że pacjenci trafiają najpierw do kardiologa albo gastrologa, a nie do specjalisty zdrowia psychicznego. Ciało reaguje na przewlekłe napięcie stanem stałej gotowości. Wyniki podstawowych badań wychodzą prawidłowo, a dolegliwości zostają, więc kolejne wizyty tylko potwierdzają, że w sprawdzonym zakresie nic nie znaleziono.

Po kilku miesiącach taki stan daje dolegliwości nie do odróżnienia od chorób internistycznych. Objawy z ciała grupuje się w 4 obszary:

• sercowo-naczyniowe: kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej, podwyższone ciśnienie
• oddechowe: spłycony i przyspieszony oddech, uczucie braku powietrza
• pokarmowe: nudności, biegunki, ucisk w gardle, ścisk w żołądku
• neurologiczne: bóle głowy, zawroty głowy, napięcie karku, uczucie rozkojarzenia

Depresja lękowa a zwykła depresja

Depresja lękowa różni się od typowego epizodu depresyjnego obecnością nasilonego niepokoju oraz pobudzenia zamiast samego spowolnienia. W klasycznym obrazie depresji dominuje apatia oraz wolniejsze tempo mowy. Tu dochodzi napięcie, które nie pozwala usiedzieć w miejscu przez dłużej niż kilka minut.

Różnica ma znaczenie praktyczne, bo od niej zależy, czy otoczenie w ogóle skojarzy ten stan z depresją, czy uzna go za nerwowość. Osoba spowolniona wygląda na przygaszoną. Otoczenie łatwiej kojarzy jej stan z depresją. Osoba pobudzona wygląda na zestresowaną, dlatego jej objawy przypisuje się pracy, charakterowi albo przemęczeniu, a nie chorobie, którą da się leczyć.

Współwystępowanie lęku wiąże się też z dłuższym przebiegiem epizodu oraz z wyższym ryzykiem nawrotu. To jeden z powodów, dla których warto nazwać oba wątki od razu, a nie leczyć wyłącznie jeden z nich.

Depresja lękowa a zaburzenia lękowe

Od samych zaburzeń lękowych depresję lękową odróżnia obecność objawów nastroju: obniżenia nastroju oraz utraty zdolności do odczuwania przyjemności. W zaburzeniu lękowym uogólnionym, kod 6B00 w ICD-11, na pierwszym planie stoi zamartwianie się. Między okresami nasilonego lęku nastrój pozostaje względnie stabilny, a przyjemność z codziennych rzeczy nie znika.

Lęk nie występuje tu sam. Towarzyszy mu spadek energii, wycofanie z relacji, poczucie, że nic nie ma sensu. Samo napięcie nie tłumaczy wtedy całego obrazu, bo nie wyjaśnia, dlaczego znikła przyjemność z rzeczy niezwiązanych z lękiem.

Rozgraniczenie należy do specjalisty, bo ta sama lista objawów pasuje jednocześnie do kilku rozpoznań i dopiero kolejność ich pojawiania się coś rozstrzyga. Ta sama lista objawów pasuje do kilku rozpoznań naraz. Rozstrzyga dopiero przebieg w czasie oraz to, co pojawiło się pierwsze.

Dlaczego depresja lękowa bywa mylona z chorobą serca

Depresję lękową myli się z chorobą serca, ponieważ kołatanie, ucisk w klatce piersiowej oraz duszność są objawami wspólnymi dla obu tych stanów. Pacjent zgłasza się z konkretną dolegliwością fizyczną. O nastroju nie mówi, bo nie łączy go z tym, co czuje w ciele. Do kardiologa trafia najpierw.

Objawów z ciała nie wolno bagatelizować. Ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie, nagłe kołatanie serca wymagają najpierw pilnej oceny medycznej. Diagnostyka kardiologiczna idzie pierwsza, przed rozmową o nastroju.

Prawidłowe wyniki badań nie są dowodem, że nic ci nie jest. Oznaczają tylko, że w sprawdzonym zakresie nie znaleziono uchwytnej przyczyny. Wtedy dokłada się ocenę stanu psychicznego, bo pytanie o nastrój, sen oraz energię pada w gabinecie kardiologicznym rzadko, a właśnie tam kryje się reszta odpowiedzi.

Leczenie depresji lękowej

Leczenie depresji lękowej opiera się na psychoterapii, a przy nasilonych objawach łączy się ją z farmakoterapią prowadzoną przez psychiatrę. Wytyczne NICE NG222 z 2022 roku wskazują przy epizodzie depresyjnym terapię poznawczo-behawioralną, zwykle w cyklu 16 do 20 sesji. Podobne zalecenia dotyczą zaburzeń lękowych.

W terapii poznawczo-behawioralnej pracuje się nad myślami podtrzymującymi zamartwianie się oraz nad stopniowym wracaniem do sytuacji, których się unika. Osobnym wątkiem jest napięcie w ciele. To ono najczęściej podtrzymuje przekonanie o realnym zagrożeniu, nawet gdy sytuacja dawno się skończyła, bo organizm nie odróżnia wspomnienia od bieżącego alarmu.

W farmakoterapii stosuje się najczęściej leki przeciwdepresyjne z grupy SSRI albo SNRI. Zaczynają działać po 2 do 4 tygodniach. Pełny efekt bywa widoczny po 6 tygodniach. Dobór leku należy wyłącznie do psychiatry.

Psychoterapia bez leków jest realną opcją przy objawach łagodnych oraz umiarkowanych. Przy objawach nasilonych, przy napadach paniki albo przy braku poprawy po kilku tygodniach pracy warto dołożyć konsultację psychiatryczną, żeby ocenić, czy sama psychoterapia wystarczy.

Kiedy depresja lękowa wymaga pilnej pomocy

Depresja lękowa wymaga pilnej pomocy zawsze, gdy pojawiają się myśli samobójcze, plan zrobienia sobie krzywdy albo nagłe, znaczne pogorszenie funkcjonowania. Nie czekaj wtedy na termin zwykłej konsultacji. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod numer 112 albo jedź na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy.

Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebna jest pilna rozmowa, działa całodobowa linia wsparcia 116 123 dla osób dorosłych w kryzysie emocjonalnym.

Objawy z ciała traktuj osobno. Ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie wymagają kontaktu z pomocą medyczną. Nie ma znaczenia, czy podejrzewasz u siebie depresję lękową.

PodcastTerapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnicOdcinek podcastu PsychoLogic. Spotify i YouTube.

Wsparcie przy depresji lękowej w PsychoNovatis

W PsychoNovatis prowadzimy psychoterapię osób z depresją lękową w nurcie poznawczo-behawioralnym. Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15 roku życia. Pracujemy w 3 gabinetach w Lublinie oraz online. Sesja trwa 50 minut, a jej koszt to od 180 do 200 zł.

Nie mamy w zespole psychiatry. Nie prowadzimy farmakoterapii ani nie wystawiamy zwolnień. Jeśli w trakcie terapii okaże się, że warto rozważyć leczenie farmakologiczne, kierujemy do konsultacji psychiatrycznej poza naszym zespołem.

Konsultacja psychologiczna jest pierwszym krokiem. Psycholog dokonuje na niej wstępnej diagnozy oraz rekomenduje kolejne kroki adekwatne do potrzeb pacjenta. Wizyta ma charakter prywatny i nie jest refundowana przez NFZ.

Depresja lękowa: najważniejsze w skrócie

Depresja lękowa to obraz, w którym objawy depresji idą razem z utrzymującym się lękiem oraz napięciem w ciele. ICD-11 opisuje ją jako zaburzenie depresyjno-lękowe mieszane o kodzie 6A73. Leczenie opiera się na psychoterapii, a przy nasilonych objawach dochodzi farmakoterapia prowadzona przez psychiatrę.

• kod ICD-11: 6A73, przy pełnych kryteriach obu grup stawia się 2 rozpoznania osobno
• DSM-5-TR używa zamiast tego specyfikatora „with anxious distress”
• około połowa osób z depresją spełnia w ciągu życia także kryteria zaburzenia lękowego
• objawy z ciała: kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej, duszność, dolegliwości żołądkowe
• objawy z ciała wymagają najpierw oceny lekarskiej, dopiero potem rozmowy o nastroju
• leczenie: terapia poznawczo-behawioralna 16 do 20 sesji, przy nasilonych objawach także leki
• pilna pomoc: numer 112 przy zagrożeniu życia, całodobowa linia 116 123