Autor
Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
Objawy depresji lękowej: psychiczne, z ciała i co dalej
Serce wali, myśli nie chcą się zatrzymać, a jednocześnie nie ma siły wstać z łóżka. Te dwa stany wydają się sprzeczne, więc trudno je opisać lekarzowi. Depresja lękowa to właśnie taki układ. Wyczerpanie i napięcie naraz. Ten tekst porządkuje objawy według obszarów, wyjaśnia, które z nich trzeba najpierw pokazać lekarzowi, i opisuje, jak zwykle przebiega leczenie.
Ten artykuł należy do przewodnika Depresja i rozwija tekst Rodzaje depresji: przebieg, stopnie nasilenia i kody ICD.
Jakie są objawy depresji lękowej?
Objawy depresji lękowej to objawy depresji, takie jak obniżony nastrój albo utrata przyjemności, połączone z utrzymującym się napięciem. Osoba z takim obrazem opisuje, że jest wyczerpana, a jednocześnie w stałej gotowości, jakby coś złego miało się zaraz wydarzyć. Tabela porządkuje te objawy według obszarów i podpowiada, od kogo zacząć.
Nie musisz mieć wszystkich objawów z tabeli, a sama tabela nie jest rozpoznaniem. Dwa tygodnie to próg z ICD-11 dla zaburzenia mieszanego, ale po pomoc możesz zgłosić się wcześniej. Zacznij od tego, co przeszkadza najbardziej. Ogólny przegląd objawów depresji opisuje artykuł o objawach depresji.
| Obszar | Jak może się objawiać | Od kogo zacząć |
|---|---|---|
| Nastrój | Obniżony nastrój albo wyraźnie mniejsze zainteresowanie czynnościami i przyjemność z nich, poczucie bezwartościowości, wstyd | Rozmowa z lekarzem lub psychologiem |
| Niepokój i myśli | Napięcie i poczucie bycia „na krawędzi”, trudność w opanowaniu zamartwiania się, lęk, że stanie się coś złego, trudność w odprężeniu się | Rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą |
| Ciało | Napięcie mięśni i objawy pobudzenia układu nerwowego, takie jak kołatanie serca, a także bóle głowy i zawroty głowy | Najpierw lekarz, zwłaszcza przy kołataniu, bólu w klatce piersiowej i duszności; przy nagłym, silnym bólu lub utracie przytomności 112 |
| Energia i zachowanie | Spadek energii, wycofanie z kontaktów, drażliwość, pobudzenie ruchowe: trudność z usiedzeniem w miejscu | Rozmowa z psychologiem lub psychoterapeutą, a przy nasileniu także konsultacja psychiatryczna |
Czy depresja lękowa to osobna diagnoza?
Depresja lękowa to nazwa opisowa, a w ICD-11 odpowiada jej zaburzenie depresyjno-lękowe mieszane (kod 6A73), rozpoznawane przy objawach depresji i lęku przez większość dni przez co najmniej 2 tygodnie. Warunkiem jest to, że żadna z tych grup objawów osobno nie wystarcza do rozpoznania innego zaburzenia depresyjnego ani zaburzenia lękowego.
Potoczne określenia, takie jak „głęboka depresja lękowa”, nie są terminami z klasyfikacji, a nasilenie epizodu ocenia lekarz. W Polsce trwa wdrażanie ICD-11, więc w dokumentach bywają jeszcze kody ICD-10. Tabela pokazuje, jak oba systemy ujmują lęk przy depresji.
| System | Nazwa | Do czego służy |
|---|---|---|
| ICD-11 | Zaburzenie depresyjno-lękowe mieszane (6A73) | Objawy depresji i lęku przez większość dni przez co najmniej 2 tygodnie, gdy żadna grupa osobno nie wystarcza do innego rozpoznania |
| ICD-11 | Epizod depresyjny z oznaczeniem „nasilone objawy lęku” (6A80.0) | Dodatkowe oznaczenie lęku w trakcie epizodu depresyjnego, nie rozpoznanie podstawowe. Gdy objawy spełniają kryteria i depresji, i zaburzenia lękowego, lekarz może rozpoznać oba |
| DSM-5-TR | Epizod depresyjny ze specyfikatorem „with anxious distress” | Opisuje nasilenie napięcia i niepokoju oraz trudności z koncentracją wynikające z zamartwiania się |
Dlaczego depresja lękowa bywa mylona z chorobą serca?
Dolegliwości z serca i klatki piersiowej przy podejrzeniu depresji lękowej trzeba najpierw sprawdzić u lekarza, bo mogą mieć przyczynę sercową. Kołatanie serca może towarzyszyć lękowi, lecz ten sam objaw bywa skutkiem choroby serca, a osoba zgłasza się wtedy z dolegliwością fizyczną i nie mówi o nastroju, bo nie łączy go z tym, co czuje w ciele.
Prawidłowy wynik wykonanych badań nie jest dowodem, że nic ci nie jest. Oznacza, że w sprawdzonym zakresie nie znaleziono przyczyny. Dopiero wtedy do diagnostyki medycznej dokłada się ocenę nastroju i lęku, bo w gabinecie specjalisty od serca pytania o nastrój mogą nie paść.
Zawroty głowy i bóle głowy opisuje się wśród objawów z ciała przy lęku, ale mają one wiele możliwych przyczyn. Nowe lub narastające dolegliwości sprawdza lekarz. Nie ustalaj przyczyny sam. Więcej o ciele przy lęku znajdziesz w artykule o lęku a objawach somatycznych. Przy nagłym, silnym bólu w klatce piersiowej, duszności, utracie przytomności, osłabieniu jednej strony ciała albo zaburzeniach mowy dzwoń pod 112. Pozostałe dolegliwości z poniższej listy wymagają pilnej oceny lekarskiej.
- nowy albo narastający ból w klatce piersiowej, także słabszy
- nowa albo narastająca duszność
- nagłe kołatanie serca
Czym depresja lękowa różni się od depresji i od lęku?
Depresja lękowa różni się od depresji bez lęku obecnością utrzymującego się napięcia i niepokoju, a od samego lęku obecnością obniżonego nastroju albo utraty przyjemności. Rozróżnienie należy do lekarza, bo ta sama lista objawów pasuje do kilku rozpoznań. Nie próbuj ustalać go sam na podstawie tekstu.
Zaburzenie lękowe uogólnione, w którym na pierwszy plan wysuwa się trudne do opanowania zamartwianie się, opisuje artykuł o lęku uogólnionym. Gdy w tle pojawiają się napady paniki, pomoże tekst o atakach paniki. Współwystępowanie z ADHD omawia artykuł o ADHD a depresji i lęku, a przyczyny depresji opisuje osobny artykuł o przyczynach depresji.
Jak leczy się depresję lękową?
Przy depresji lękowej leczenie zaczyna się od ustalenia, które zaburzenie jest wiodące. Wytyczne NICE NG222 (2022) wskazują, że gdy depresji towarzyszą objawy lęku, pierwszym zadaniem jest zwykle leczenie depresji, a przy współistniejącym zaburzeniu lękowym rozważa się najpierw jego leczenie. Wytyczne CG113 zalecają zająć się najpierw zaburzeniem głównym, czyli cięższym.
Wytyczne NICE NG222 wymieniają wśród form leczenia depresji u dorosłych terapię poznawczo-behawioralną. Przy uogólnionym zaburzeniu lękowym wytyczne CG113 wskazują wśród opcji intensywną interwencję psychologiczną, taką jak terapia poznawczo-behawioralna, albo leczenie lekiem, o którym decyduje lekarz. Lek przepisuje psychiatra. Informacje o lekach zbiera artykuł o lekach na depresję, a przebieg psychoterapii opisuje osobny tekst. Depresję lękową można skutecznie leczyć, choć bez gwarancji identycznej poprawy u każdej osoby.
Przy próbie samobójczej, zatruciu albo utracie przytomności dzwoń pod 112. Przy myślach samobójczych bez takiego stanu nie czekaj na zwykłą wizytę: zadzwoń pod 112 albo zgłoś się na SOR lub do izby przyjęć. Jedź tam tylko wtedy, gdy dojazd jest bezpieczny, a nie jedziesz sam. Jeśli zagrożenia życia nie ma, a potrzebujesz pilnej rozmowy, możesz zadzwonić na całodobową linię wsparcia 800 70 2222. Więcej o drogach pomocy w kryzysie znajdziesz w artykule o tym, gdzie szukać pomocy w kryzysie psychicznym.
Kiedy zgłosić się po pomoc do PsychoNovatis?
Do PsychoNovatis możesz zgłosić się z objawami depresji lękowej także wtedy, gdy nie wiesz, czy to depresja, lęk, czy jedno i drugie naraz. Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15 roku życia, a terapię prowadzimy stacjonarnie w Lublinie i online, w nurcie poznawczo-behawioralnym. Sesja trwa 50 minut.
Konsultacja psychologiczna jest u nas pierwszym krokiem: to rozmowa o objawach, po której psycholożka rekomenduje kolejne kroki. Nie jest rozpoznaniem medycznym. Nie zastępuje badań lekarskich, jeśli masz objawy z ciała. W zespole nie ma psychiatry, więc do konsultacji psychiatrycznej kierujemy poza placówkę.
Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Terapię prowadzą psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia.
Bibliografia
- WHO ICD-11 MMS, 6A73 Mixed depressive and anxiety disorder, 6A80.0 Prominent anxiety symptoms in mood episodes
- NICE NG222 (2022), Depression in adults: treatment and management
- NICE CG113 (2011, aktualizacja 2020), Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management
- American Psychiatric Association (2022), DSM-5-TR, specyfikator „with anxious distress” przy epizodzie depresyjnym
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie służy do samodzielnego stawiania rozpoznania. „Depresja lękowa” jest nazwą opisową, a rozróżnienie depresji, zaburzeń lękowych i zaburzenia mieszanego należy do lekarza. Przy nagłym, silnym bólu w klatce piersiowej, duszności, utracie przytomności, osłabieniu jednej strony ciała albo zaburzeniach mowy dzwoń pod 112. Pozostałe objawy z ciała wymagają najpierw oceny lekarskiej. Formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu, w tym o lekach, należą do lekarza. W PsychoNovatis nie prowadzimy farmakoterapii.
Często zadawane pytania
Czy „głęboka depresja lękowa” to osobne rozpoznanie?
„Głęboka depresja lękowa” to określenie potoczne, które nie występuje w ICD-11 ani w DSM-5-TR. Nasilenie epizodu depresyjnego ocenia lekarz, a obecność nasilonych objawów lęku w trakcie epizodu ICD-11 oznacza dodatkowym kodem 6A80.0.
Czy zawroty głowy mogą być objawem depresji lękowej?
Zawroty głowy opisuje się wśród objawów z ciała przy lęku, ale mają one wiele możliwych przyczyn. Nowe, nasilone albo narastające zawroty głowy powinien ocenić lekarz, zanim szuka się ich przyczyny w nastroju. Przy utracie przytomności, osłabieniu jednej strony ciała albo zaburzeniach mowy dzwoń pod 112.
Czy kołatanie serca i ucisk w klatce piersiowej to na pewno lęk?
Te dolegliwości mogą towarzyszyć lękowi, ale mogą też wynikać z choroby serca, dlatego najpierw ocenia je lekarz. Przy nagłym, silnym bólu w klatce piersiowej albo duszności dzwoń pod 112. Prawidłowy wynik wykonanych badań oznacza tylko, że w sprawdzonym zakresie nie znaleziono przyczyny.
Czy depresję lękową można leczyć bez leków?
Według NICE NG222 przy mniej nasilonej depresji leku przeciwdepresyjnego nie zaleca się rutynowo jako pierwszego wyboru, chyba że to świadoma preferencja osoby. Przy bardziej nasilonej depresji wśród opcji jest także sama terapia poznawczo-behawioralna. O wyborze decyduje się razem z lekarzem.
Do kogo iść z depresją lękową: do psychologa, psychoterapeuty czy psychiatry?
Rozmowę o objawach możesz zacząć od psychologa, psychoterapeuty albo lekarza rodzinnego. Objawy z ciała najpierw sprawdza lekarz. Formalne rozpoznanie i decyzje o lekach należą do lekarza, a konsultacja psychiatryczna jest pomocna przy większym nasileniu objawów.
Czy depresję lękową można wyleczyć?
Depresję lękową można skutecznie leczyć, choć bez gwarancji, że poprawa będzie taka sama u każdej osoby. Przebieg zależy od nasilenia objawów i od tego, które zaburzenie jest wiodące. Tempo poprawy ocenia prowadzący specjalista razem z lekarzem.
mgr Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
Doświadczenie zbierałam w placówkach oświatowych z oddziałami integracyjnymi, w centrum medycznym i na oddziale dziennym. Dziś pracuję też z ADHD i spektrum autyzmu.
