Terapia ADHD

Czym jest ADHD u dorosłych

ADHD to zaburzenie neurorozwojowe, nie powstaje w dorosłości i nie bierze się z lenistwa ani z braku charakteru. Jego dziedziczność szacuje się na 74% (Faraone i Larsson, 2019). Objawy muszą być obecne od dzieciństwa, nawet jeśli nikt ich wtedy nie nazwał.

U dorosłych obraz wygląda inaczej niż u dzieci. Objawy u większości nie znikają. Zmieniają formę: w wieku 25 lat pełne kryteria spełnia około 15% osób zdiagnozowanych w dzieciństwie, a po doliczeniu częściowej remisji objawy utrzymują się u około 65% (Faraone i in., 2006). Nadruchliwość zwykle przechodzi w wewnętrzny niepokój, a najbardziej dokuczliwe stają się trudności z organizacją, rozpoczynaniem zadań i utrzymaniem uwagi tam, gdzie nie ma presji czasu.

Charakterystyczna jest nierówność, którą otoczenie odbiera jako niekonsekwencję: kilkanaście godzin skupienia na czymś angażującym i całkowita niemożność wysłania jednego maila. To nie kwestia chęci, tylko sposobu, w jaki działa regulacja uwagi.

Rodzaje ADHD

Rozpoznanie ma trzy obrazy kliniczne, a od tego, który dotyczy Ciebie, zależy, gdzie w codzienności najbardziej boli.

• Postać z przewagą nieuwagi bywa rozpoznawana dopiero w dorosłości: nie przeszkadzała nikomu poza samym dzieckiem
• Bardzo często współwystępuje z depresją, zaburzeniami lękowymi i uzależnieniami. W amerykańskim badaniu dorosłych w wieku od 18 do 44 lat ADHD miało 4,4% osób, często razem z innymi zaburzeniami, a większość nie była leczona (Kessler i in., 2006)
• U części osób współwystępuje ze spektrum autyzmu: ten obraz opisujemy osobno jako AuDHD

Kiedy warto umówić wizytę

Wtedy, gdy trudności są stałe, ciągną się od dzieciństwa i realnie kosztują Cię pracę, pieniądze albo relacje, a nie wtedy, gdy po prostu masz gorszy tydzień.

• Odkładasz zadania mimo poważnych konsekwencji i nie potrafisz ruszyć bez presji ostatniej chwili
• Gubisz terminy, dokumenty i rzeczy; kalendarze i aplikacje działają przez tydzień, potem przestają
• Zaczynasz dużo projektów i kończysz niewiele, choć na starcie miałeś ogromną energię
• Bliscy mówią, że nie słuchasz; sam wiesz, że odpływasz w połowie zdania
• Od lat masz poczucie marnowania potencjału i tłumaczysz to sobie brakiem samodyscypliny

Diagnoza ADHD: gdzie ją postawić

Badanie ADHD u osób dorosłych prowadzimy, na podstawie ustrukturyzowanego wywiadu DIVA-5, i kończy się ono pisemną opinią. Nie mamy w zespole psychiatry, więc rozpoznania medycznego ani recepty u nas nie dostaniesz: opinia z badania jest materiałem, z którym idzie się do lekarza.

Proces obejmuje wywiad obejmujący całe życie, informacje o dzieciństwie, często ze świadectw szkolnych lub relacji rodziców, oraz ustrukturyzowane narzędzia, takie jak DIVA-5 czy skala ASRS, której sześciopytaniowa wersja przesiewowa ma czułość 68,7% i swoistość 99,5% (Kessler i in., 2005). Kluczowe jest wykluczenie innych przyczyn: depresji, zaburzeń lękowych, niedoczynności tarczycy czy przewlekłego niedoboru snu, które dają bardzo podobny obraz.

Poza samym badaniem pomagamy w całej reszcie: uporządkowaniu objawów przed wizytą u lekarza, wskazaniu właściwej ścieżki, a po diagnozie w psychoterapii. Diagnostyki ani terapii dzieci pod kątem ADHD nie prowadzimy; właściwym adresem jest wtedy poradnia psychologiczno-pedagogiczna lub psychiatra dzieci i młodzieży.

Leczenie farmakologiczne i niefarmakologiczne

W ADHD u dorosłych podstawą leczenia jest farmakoterapia, wskazują na to międzynarodowe wytyczne kliniczne. Leki dobiera i prowadzi lekarz psychiatra; my ich nie przepisujemy. Nie zmieniają one osobowości ani nie „wyciszają”, poprawiają możliwość skupienia uwagi wtedy, gdy tego chcesz.

Psychoterapia jest drugim, uzupełniającym filarem o udowodnionej wartości. Sprawdzono to w badaniu z randomizacją na 86 dorosłych, którzy mimo leków nadal mieli objawy: po 12 sesjach CBT odpowiedź na leczenie wystąpiła u 67% osób z tej grupy, w grupie porównawczej u 33%. Efekt utrzymał się po roku (Safren i in., 2010). Terapia poznawczo-behawioralna dostosowana do ADHD zajmuje się tym, czego leki nie załatwią: systemami organizacji dopasowanymi do Twojego sposobu działania, rozbijaniem zadań, pracą z prokrastynacją i regulacją emocji.

Osobnym i często najważniejszym wątkiem jest to, co lata nierozpoznanego ADHD zdążyły zrobić z obrazem siebie. Przekonanie „jestem leniwy i niepoważny” zwykle zostaje długo po tym, jak objawy zaczną ustępować, i to ono bywa właściwym tematem terapii.

Co mówią badania o ADHD u dorosłych?

Dorosłych z ADHD jest wielu. Objawy utrzymujące się od dzieciństwa ma 2,58% dorosłych na świecie, a objawy ADHD niezależnie od wieku ich pojawienia się 6,76%, czyli odpowiednio 139,84 mln i 366,33 mln osób w 2020 roku (Song i in., 2021). Zaburzenie jest przy tym w dużej mierze dziedziczne i u większości osób nie znika z wiekiem.

Terapia poznawczo-behawioralna może też pomóc osobom, którym leki nie usuwają wszystkich objawów (Safren i in., 2010). Każda liczba w tabeli prowadzi do publikacji, z której pochodzi.

Ile może trwać terapia

Jako cecha neurorozwojowa ADHD nie leczy się do końca, tylko uczy się z nim pracować. Farmakoterapia bywa prowadzona długofalowo i pozostaje w rękach psychiatry.

Część psychoterapeutyczna to zwykle kilkanaście do kilkudziesięciu spotkań. Pierwsze efekty, działające systemy organizacji, bywają widoczne szybko. Odbudowa obrazu siebie trwa dłużej i jest tym, co realnie zmienia jakość życia po diagnozie.

Leczenie ADHD w Lublinie

Przyjmujemy w dwóch gabinetach w Lublinie: na Wrotkowie przy ul. Nałkowskich 213g i w Śródmieściu przy ul. Misjonarskiej 20, od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–20:00.

Pierwsza wizyta to konsultacja, rozmowa o tym, z czym przychodzisz, bez konieczności nazywania problemu i bez zobowiązania do dalszych spotkań. Sesja trwa 50 minut i kosztuje od 180 do 200 zł, w zależności od specjalistki. Jeśli nie masz jeszcze diagnozy, na tej wizycie ustalimy, czy zacząć od naszego badania DIVA-5 zakończonego pisemną opinią.

Stacjonarnej recepcji w placówce nie ma, sprawy organizacyjne załatwiasz telefonicznie pod numerem 690 214 130 albo przez kalendarz online.

Terapia ADHD online: czy jest możliwa i zalecana

W PsychoNovatis każda ze specjalistek prowadzi sesje online i jest to pełnoprawna terapia, a nie wersja awaryjna. W metaanalizie 47 badań porównawczych z udziałem 3564 osób terapia prowadzona na żywo przez wideo nie różniła się istotnie skutecznością od spotkań w gabinecie (Fernandez i in., 2021).

Przy ADHD forma zdalna ma konkretną przewagę: znika dojazd, czyli ten element, przez który wizyty najczęściej wypadają z kalendarza. Dla wielu osób to różnica między terapią regularną a porzuconą po trzech spotkaniach.

Potrzebujesz miejsca, w którym nikt Ci nie przerwie, i stabilnego łącza. Praktyczna wskazówka: ustaw przypomnienie na 15 minut przed sesją, to najczęstsza przyczyna spóźnień przy ADHD. Cena jest taka sama jak za wizytę w gabinecie.