Do kogo z ADHD: kto diagnozuje i od czego zacząć

Do kogo z ADHD: kiedy warto się zgłosić

ADHD wystarczy podejrzewać, gdy trudności z uwagą lub organizacją trwają od dzieciństwa. Widać je wtedy w pracy i w domu, w co najmniej 2 obszarach życia naraz. Nie chodzi o jeden zły tydzień. Urlop macierzyński, zmiana pracy czy żałoba zwykle same tłumaczą chwilowe rozkojarzenie, bez sięgania do ADHD.

Pojedyncze zapomnienie klucza, spóźnienie się na spotkanie czy trudność ze skupieniem w tygodniu pełnym stresu nie spełnia tego warunku. Kryterium 2 obszarów odróżnia epizod przeciążenia od wzorca. Wzorzec ciągnie się latami i nie znika wraz ze zmianą okoliczności.

Nie trzeba czekać, aż objawy doprowadzą do kryzysu zawodowego albo rozstania, żeby zgłosić się po konsultację. Pełny katalog typowych objawów ADHD u dorosłych opisuje osobny artykuł w naszej bazie wiedzy. Liczy się jedno: czy wzorzec, który rozpoznajesz, trwa od dawna. Widać go w kilku miejscach.

Zwlekanie nie jest neutralne: konsekwencje nieleczonego ADHD opisuje osobny tekst w naszej bazie wiedzy, tutaj wystarczy jedno zdanie: im wcześniej zaczniesz sprawdzać, tym krótsza droga do odpowiedzi.

Kto może rozpoznać ADHD, a kto nie

Rozpoznanie ADHD jako jednostkę medyczną stawia lekarz psychiatra, nie psycholog ani psychoterapeuta. Psycholog lub psychoterapeuta z przygotowaniem diagnostycznym prowadzi badanie i wydaje pisemną opinię. Ta opinia nie jest tym samym co rozpoznanie medyczne. Różnica bywa myląca, bo z zewnątrz obie ścieżki wyglądają podobnie: rozmowa, kwestionariusze, spotkanie podsumowujące.

Lekarz rodzinny bywa pierwszym punktem kontaktu w systemie NFZ. Może zlecić podstawowe badania, na przykład tarczycy lub morfologię, żeby wykluczyć inne przyczyny podobnych objawów. Przy ADHD często współwystępują depresja i zaburzenia lękowe. Sam nie prowadzi jednak pełnego badania diagnostycznego w kierunku ADHD i kieruje dalej, do psychologa albo psychiatry.

Zestawienie poniżej porządkuje, kto przy podejrzeniu ADHD robi co. Pokazuje też, gdzie kończą się jego uprawnienia.

Jedna osoba w PsychoNovatis często łączy oba zawody. Badanie ADHD metodą DIVA-5 prowadzi tu psycholog i psychoterapeutka poznawczo-behawioralna Marcela Kwiecień. Uprawnienie do prowadzenia badania daje jednak kwalifikacja psychologa z przygotowaniem diagnostycznym, nie sam tytuł psychoterapeuty. W PsychoNovatis ADHD prowadzą 2 specjalistki: Marcela Kwiecień i Izabela Stanowska. Obie są psycholożkami i psychoterapeutkami poznawczo-behawioralnymi.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Skierowanie do psychiatry i NFZ przy ADHD

Do psychiatry przy podejrzeniu ADHD, także w ramach NFZ, nie jest potrzebne skierowanie, a sama wizyta jest bezpłatna. Kolejka do specjalisty w publicznym systemie bywa liczona w tygodniach, a przy pełnej diagnostyce ADHD u dorosłych nierzadko w miesiącach, więc barierą jest czas, nie formalności. Skierowania nie wymaga też wizyta u psychologa.

Publiczną ścieżkę zaczyna się zwykle w poradni zdrowia psychicznego. Zgłasza się tam bez skierowania i bez opłat. Kolejki różnią się między miastami i regionami, a diagnostyka ADHD u dorosłych, jako proces wymagający więcej czasu niż jedna wizyta, wydłuża oczekiwanie dodatkowo.

Prywatnie proces zwykle idzie szybciej, kosztem opłaty za każdy etap: konsultację, badanie diagnostyczne, wizytę u psychiatry. Wybór wariantu zależy od 2 rzeczy: ile czasu możesz poczekać i ile jesteś w stanie zapłacić. Nie chodzi o to, który wariant jest bardziej rzetelny.

Do kogo z ADHD: pierwsze trzy kroki, od czego zacząć

Pierwszym krokiem przy podejrzeniu ADHD nie jest pełne badanie diagnostyczne, tylko bezpłatny test przesiewowy. Test wskazuje możliwe ryzyko i niczego nie rozstrzyga. Kolejne kroki to konsultacja i samo badanie. Następują w tej kolejności. Przeskoczenie któregoś z nich zwykle wydłuża cały proces, a nie go skraca.

Konsultacja psychologiczna trwa 50 minut i nie jest jeszcze badaniem diagnostycznym. To rozmowa, w której razem ze specjalistą ustalacie, czy warto iść dalej. Ustalacie też, jakie dokładnie pytanie diagnostyczne chcecie sprawdzić.

Test przesiewowy i konsultacja nie wymagają żadnych przygotowań poza samym zgłoszeniem się. Sam test ASRS-v1.1 ma 18 pytań, a część przesiewowa liczy 6 z nich; wynik dodatni to co najmniej 4 odpowiedzi ponad progiem w tej części. Dopiero przed badaniem diagnostycznym warto zebrać dokumenty i wspomnienia, o czym mowa w kolejnej części tekstu.

1. 1Wypełnij bezpłatny test przesiewowy ASRS i sprawdź wynik, pamiętając, że wskazuje on najwyżej ryzyko, nie diagnozę
2. 2Umów konsultację psychologiczną, na której razem ze specjalistą ustalacie, jakie dokładnie pytanie diagnostyczne chcecie sprawdzić
3. 3Zgłoś się na badanie diagnostyczne, zakończone pisemną opinią, która staje się materiałem do dalszej rozmowy z psychiatrą

Co przygotować przed pierwszą wizytą w sprawie ADHD

Przed pierwszą wizytą w sprawie ADHD warto zebrać dokumenty i wspomnienia sięgające dzieciństwa, bo diagnostyka opiera się właśnie na porównaniu tego, jak funkcjonujesz teraz, z tym, jak wyglądało to wcześniej. Im więcej konkretów przyniesiesz, tym lepiej. Krótszy i dokładniejszy będzie wtedy cały proces.

Brak zachowanych świadectw czy zeszytów nie wyklucza diagnostyki. Rozmowa z rodzicem albo rodzeństwem, jeśli jest możliwa, często dostarcza równie ważnych informacji co papierowy dokument.

Dokumenty nie muszą być kompletne ani ułożone chronologicznie. Specjalista poprowadzi rozmowę tak, żeby uzupełnić luki, nawet jeśli przyniesiesz tylko część z tej listy.

• świadectwa szkolne i dawne opinie z poradni psychologiczno-pedagogicznej, jeśli takie powstały
• uwagi nauczycieli z dzienniczka albo z zeszytu korespondencji
• wspomnienia rodziców o Twoim zachowaniu w dzieciństwie, najlepiej spisane wcześniej
• lista konkretnych sytuacji z ostatnich kilku miesięcy, w których trudności wyszły na jaw
• lista aktualnie przyjmowanych leków, także tych niezwiązanych z ADHD

Ścieżka przy ADHD w PsychoNovatis krok po kroku

W PsychoNovatis ścieżka przy podejrzeniu ADHD zaczyna się od konsultacji psychologicznej, prowadzi przez badanie diagnostyczne oparte na wywiadzie DIVA-5 zakończone pisemną opinią, a kończy się, przy potwierdzonym rozpoznaniu, psychoterapią. Badanie prowadzi Marcela Kwiecień, więc to ona towarzyszy Ci od pierwszej konsultacji aż po opinię.

Przy potwierdzonym rozpoznaniu psychoterapię prowadzą Marcela Kwiecień i Izabela Stanowska, w nurcie poznawczo-behawioralnym. Pracują z funkcjami wykonawczymi. Zajmują się też organizacją dnia i skutkami lat funkcjonowania bez rozpoznania. Nie skupiają się tylko na samym objawie.

Farmakoterapii nie prowadzimy, bo w zespole nie ma psychiatry. Pisemna opinia z badania jest materiałem do rozmowy z psychiatrą spoza placówki o ewentualnym leczeniu farmakologicznym, decyzję o lekach podejmuje zawsze on.

1. 1Konsultacja psychologiczna otwiera ścieżkę i pozwala ustalić, czy warto iść dalej w stronę badania.
2. 2Badanie diagnostyczne oparte na wywiadzie DIVA-5 prowadzi Marcela Kwiecień i kończy się pisemną opinią.
3. 3Przy potwierdzonym rozpoznaniu psychoterapię prowadzą Marcela Kwiecień i Izabela Stanowska, w nurcie poznawczo-behawioralnym.
4. 4Decyzję o ewentualnym leczeniu farmakologicznym podejmuje zawsze psychiatra spoza placówki, na podstawie pisemnej opinii.

Nastolatek czy dziecko: kto zajmuje się ADHD w którym wieku

Przy podejrzeniu ADHD u nastolatka od 15. roku życia pacjentem PsychoNovatis może zostać sam nastolatek, a u młodszego dziecka to rodzic zgłasza się po pomoc, bo dzieci poniżej 15 lat placówka nie przyjmuje. Granica wieku nie jest kwestią uznaniową, tylko stałą zasadą całej oferty.

Dla dziecka poniżej 15. roku życia właściwym adresem jest bezpłatna poradnia psychologiczno-pedagogiczna, dostępna bez skierowania, albo psychiatra dziecięcy, który stawia rozpoznanie medyczne. PsychoNovatis w tej grupie wiekowej nie prowadzi ani diagnostyki, ani terapii.

Rodzic dziecka z podejrzeniem ADHD może jednocześnie umówić się na konsultację we własnej sprawie, bo ADHD jest silnie dziedziczne, a niejeden rodzic rozpoznaje objawy u siebie dopiero przy okazji diagnostyki dziecka.

PsychoLogic

Dlaczego czujesz się winny(a), gdy odpoczywasz?

Do kogo z ADHD nie warto trafiać: czerwone flagi

Nierzetelną diagnostykę ADHD najłatwiej rozpoznać po skrótach: rozpoznanie postawione na jednej wizycie, wyłącznie na podstawie kwestionariusza online albo z gotową receptą bez wywiadu sięgającego dzieciństwa. Każdy z tych sygnałów osobno powinien wzbudzić czujność, a im więcej ich naraz, tym większy powód, żeby poszukać innego miejsca.

Pojedynczy sygnał nie przesądza samodzielnie o jakości ośrodka, ale każdy z nich oznacza skróconą wersję procesu, nie pełną diagnostykę.

Zauważenie jednego z tych sygnałów nie oznacza, że trzeba zrezygnować z diagnostyki w ogóle. Oznacza, że warto poszukać innego specjalisty albo ośrodka, który prowadzi pełny proces, a nie jego skrót.

• rozpoznanie ADHD po jednej wizycie, bez wywiadu sięgającego dzieciństwa
• diagnoza wyłącznie na podstawie kwestionariusza wypełnionego online, bez rozmowy ze specjalistą
• recepta na leki bez wcześniejszego badania diagnostycznego
• z góry obiecany termin postawienia diagnozy, jeszcze przed samym badaniem

Co daje opinia z badania ADHD, a czego nie daje

Pisemna opinia z badania ADHD potwierdza, że objawy spełniają kryteria zaburzenia, i staje się dokumentem, z którym idziesz dalej, na przykład do psychiatry po decyzję o leczeniu. Sama w sobie nie jest jednak receptą ani rozpoznaniem medycznym wpisanym do dokumentacji.

Opinia porządkuje też obraz własnych trudności: nazywa to, co wcześniej wyglądało na chaos albo lenistwo. Pełny opis samego badania, w tym wywiadu DIVA-5, znajdziesz w osobnym tekście o diagnozie ADHD, a pytanie, czy ADHD w ogóle jest chorobą, rozstrzyga inny artykuł w naszej bazie wiedzy.

Opinia bywa też pomocna poza gabinetem: w rozmowie z pracodawcą o organizacji obowiązków albo w staraniach o dostosowania w miejscu pracy czy szkole, choć formalne decyzje w tych sprawach zależą od instytucji, nie od samej opinii.

Do kogo z ADHD: najważniejsze w skrócie

Do kogo z ADHD zależy od tego, czego akurat potrzebujesz. Badanie prowadzą psycholog i psychoterapeuta z przygotowaniem diagnostycznym. Lekarz rodzinny kieruje dalej i wyklucza inne przyczyny. Rozpoznanie medyczne i leki zostają wyłącznie w rękach psychiatry. Kolejność zwykle wygląda tak: test przesiewowy, konsultacja, badanie diagnostyczne.

Jeśli nie masz pewności, od którego kroku zacząć, wybierz najprostszy: sprawdź test przesiewowy albo umów konsultację, a dalsza kolejność ułoży się sama, razem ze specjalistą, z którym zaczniesz rozmowę.

• podejrzenie ADHD wystarczy do zgłoszenia się, gdy objawy trwają od dzieciństwa i widać je w co najmniej dwóch obszarach życia
• psycholog i psychoterapeuta z przygotowaniem diagnostycznym prowadzą badanie i wydają pisemną opinię, nie rozpoznanie medyczne
• lekarz rodzinny wyklucza inne przyczyny i kieruje dalej, psychiatra stawia rozpoznanie i decyduje o lekach
• do psychiatry, podobnie jak do psychologa, nie potrzeba skierowania, barierą bywa czas oczekiwania, nie formalności
• pierwsze trzy kroki: bezpłatny test ASRS, konsultacja, badanie diagnostyczne zakończone pisemną opinią
• nastolatek od piętnastego roku życia jest pacjentem PsychoNovatis, młodsze dziecko trafia do poradni psychologiczno-pedagogicznej albo do psychiatry dziecięcego
• czerwona flaga: diagnoza w jedną wizytę, bez pytań o dzieciństwo, z receptą bez wywiadu albo z gwarancją terminu z góry
• w PsychoNovatis: badanie ADHD wywiadem DIVA-5 z pisemną opinią oraz psychoterapia przy rozpoznanym ADHD, bez farmakoterapii