Jaki lekarz diagnozuje ADHD? Do kogo iść i od czego zacząć

Kiedy podejrzewać ADHD i zgłosić się do specjalisty?

ADHD warto sprawdzić, gdy trudności z uwagą i organizacją trwają od dzieciństwa i dają o sobie znać w kilku miejscach naraz, na przykład w pracy i w domu. Jeden zły tydzień, urlop macierzyński, zmiana pracy czy żałoba zwykle same tłumaczą chwilowe rozkojarzenie. ADHD tłumaczy dopiero wzorzec, który ciągnie się latami.

Zapomniany klucz albo spóźnienie w stresującym tygodniu jeszcze o niczym nie świadczą. Wymóg dwóch obszarów życia odróżnia epizod przeciążenia od wzorca, który nie znika, gdy zmieniają się okoliczności.

Nie trzeba czekać na kryzys w pracy ani na rozstanie. Im wcześniej zaczniesz to sprawdzać, tym krócej poczekasz na odpowiedź, a typowe objawy ADHD u dorosłych to przede wszystkim kłopoty z uwagą, organizacją i impulsywnością.

Kto może rozpoznać ADHD, a kto nie?

Rozpoznanie ADHD jako jednostkę medyczną stawia lekarz psychiatra, nie psycholog ani psychoterapeuta. Psycholog z przygotowaniem diagnostycznym prowadzi badanie i wydaje pisemną opinię, która nie jest rozpoznaniem medycznym. Z zewnątrz obie ścieżki wyglądają podobnie, bo to rozmowa, kwestionariusze i spotkanie podsumowujące.

Lekarz rodzinny bywa pierwszym punktem kontaktu w systemie NFZ. Może zlecić podstawowe badania, na przykład tarczycy lub morfologię, żeby wykluczyć inne przyczyny podobnych objawów, a przy ADHD często współwystępują depresja i zaburzenia lękowe. Pełnej diagnostyki w kierunku ADHD sam nie prowadzi i kieruje dalej, do psychologa albo psychiatry.

Psychoterapeuta prowadzi terapię przy rozpoznanym ADHD. Uprawnienie do badania daje kwalifikacja psychologa z przygotowaniem diagnostycznym, a sam tytuł psychoterapeuty go nie daje, nawet gdy jedna osoba łączy oba zawody.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy do psychiatry z podejrzeniem ADHD potrzebne jest skierowanie?

Do psychiatry przy podejrzeniu ADHD, także w ramach NFZ, nie jest potrzebne skierowanie, a sama wizyta jest bezpłatna. Skierowania nie wymaga też wizyta u psychologa. Kolejka w publicznym systemie bywa liczona w tygodniach, a przy pełnej diagnostyce dorosłych nierzadko w miesiącach, więc barierą jest czas, nie formalności.

Publiczną ścieżkę zaczyna się zwykle w poradni zdrowia psychicznego. Kolejki różnią się między miastami i regionami, a diagnostyka dorosłych wymaga więcej niż jednej wizyty, więc oczekiwanie wydłuża się dodatkowo.

Prywatnie proces zwykle idzie szybciej, ale każdy etap jest płatny: rozmowa wstępna, badanie diagnostyczne, wizyta u psychiatry. Wybór zależy od tego, ile możesz poczekać i ile możesz zapłacić, a nie od tego, który wariant jest bardziej rzetelny.

Od czego zacząć przy podejrzeniu ADHD?

Pierwszym krokiem nie jest pełne badanie diagnostyczne, tylko bezpłatny test przesiewowy, który pokazuje możliwe ryzyko i niczego nie rozstrzyga. Potem przychodzi rozmowa ze specjalistą, na której ustalacie, czy iść dalej i jakie pytanie diagnostyczne sprawdzić, a na końcu samo badanie. Przeskoczenie któregoś kroku zwykle wydłuża cały proces.

Test ASRS-v1.1 ma 18 pytań, a część przesiewowa liczy 6 z nich. Wynik dodatni to co najmniej 4 odpowiedzi ponad progiem w tej części. Test i rozmowa wstępna nie wymagają przygotowań, a dokumenty i wspomnienia zbiera się dopiero przed badaniem diagnostycznym.

1. 1Wypełnij bezpłatny test przesiewowy ASRS i pamiętaj, że wskazuje on najwyżej ryzyko, nie diagnozę
2. 2Porozmawiaj ze specjalistą, żeby ustalić, jakie dokładnie pytanie diagnostyczne chcecie sprawdzić
3. 3Przejdź badanie diagnostyczne zakończone pisemną opinią, która jest materiałem do rozmowy z psychiatrą

Co przygotować przed pierwszą wizytą w sprawie ADHD?

Przed wizytą warto zebrać dokumenty i wspomnienia sięgające dzieciństwa, bo diagnostyka opiera się na porównaniu tego, jak funkcjonujesz teraz, z tym, jak wyglądało to wcześniej. Im więcej konkretów przyniesiesz, tym krótszy i dokładniejszy będzie proces. Brak zachowanych świadectw czy zeszytów diagnostyki nie wyklucza.

Rozmowa z rodzicem albo rodzeństwem często dostarcza równie ważnych informacji co papierowy dokument. Lista nie musi być kompletna ani ułożona chronologicznie, bo specjalista poprowadzi rozmowę tak, żeby uzupełnić luki.

• świadectwa szkolne i dawne opinie z poradni psychologiczno-pedagogicznej, jeśli takie powstały
• uwagi nauczycieli z dzienniczka albo z zeszytu korespondencji
• wspomnienia rodziców o Twoim zachowaniu w dzieciństwie, najlepiej spisane wcześniej
• lista konkretnych sytuacji z ostatnich kilku miesięcy, w których trudności wyszły na jaw
• lista aktualnie przyjmowanych leków, także tych niezwiązanych z ADHD

PsychoLogic

Dlaczego czujesz się winny(a), gdy odpoczywasz?

Do kogo z ADHD u dziecka i nastolatka?

Dziecko z podejrzeniem ADHD diagnozuje się inaczej niż dorosłego: właściwym adresem jest bezpłatna poradnia psychologiczno-pedagogiczna, do której nie trzeba skierowania, albo psychiatra dzieci i młodzieży, który stawia rozpoznanie medyczne. Rodzic zgłasza dziecko, a u starszego nastolatka rozmowa często toczy się już z nim samym.

ADHD jest silnie dziedziczne, więc niejeden rodzic rozpoznaje objawy u siebie dopiero przy okazji diagnostyki dziecka. Wtedy ma sens osobna ścieżka dla dorosłego, taka jak opisana wyżej.

Po czym poznać nierzetelną diagnostykę ADHD?

Nierzetelną diagnostykę najłatwiej rozpoznać po skrótach: rozpoznanie na jednej wizycie, wyłącznie na podstawie kwestionariusza online albo z gotową receptą bez wywiadu sięgającego dzieciństwa. Każdy z tych sygnałów osobno powinien wzbudzić czujność, a im więcej ich naraz, tym większy powód, żeby poszukać innego miejsca.

Każdy z nich oznacza skróconą wersję procesu, nie pełną diagnostykę. Zauważenie jednego nie oznacza rezygnacji z diagnostyki, tylko poszukanie specjalisty, który prowadzi cały proces, a nie jego skrót.

• rozpoznanie ADHD po jednej wizycie, bez wywiadu sięgającego dzieciństwa
• diagnoza wyłącznie na podstawie kwestionariusza wypełnionego online, bez rozmowy ze specjalistą
• recepta na leki bez wcześniejszego badania diagnostycznego
• z góry obiecany termin postawienia diagnozy, jeszcze przed samym badaniem

Co daje opinia z badania ADHD, a czego nie daje?

Pisemna opinia z badania potwierdza, że objawy spełniają kryteria zaburzenia, i jest dokumentem, z którym idziesz dalej, na przykład do psychiatry po decyzję o leczeniu. Sama nie jest jednak receptą ani rozpoznaniem medycznym wpisanym do dokumentacji. Pomaga też nazwać to, co wcześniej wyglądało na chaos albo lenistwo.

Opinia bywa przydatna poza gabinetem, w rozmowie z pracodawcą o organizacji obowiązków albo przy staraniach o dostosowania w pracy czy szkole. Formalne decyzje w tych sprawach zależą jednak od instytucji, nie od samej opinii.