Nurty psychoterapeutyczne: rodzaje, różnice i jak wybrać terapię

Czym są nurty psychoterapeutyczne?

Nurt psychoterapeutyczny to spójna teoria: skąd biorą się problemy psychiczne i co je zmienia. Z tej odpowiedzi wynika cały przebieg terapii, pytania, jakie usłyszysz na sesji, zadania między spotkaniami i to, ile potrwa cała praca.

Przykład pokazuje różnicę najlepiej. Osoba z lękiem społecznym trafia do czterech terapeutów. Poznawczo-behawioralny zapyta o konkretne sytuacje i przekonania w rodzaju „wszyscy zobaczą, że się trzęsę”, a potem zaproponuje stopniowe eksperymenty w realnych sytuacjach. Psychodynamiczny będzie szukał źródeł lęku w historii relacji i w tym, co dzieje się między Wami na sesji. Terapeuta Gestalt skupi się na tym, czego doświadczasz tu i teraz, także w ciele. Systemowy zapyta, jaką funkcję ten lęk pełni w Twojej rodzinie.

Żadna z tych dróg nie jest jedynie słuszna. Każda opiera się na innej teorii zmiany. Dalej znajdziesz rodziny nurtów, tabelę z najważniejszymi różnicami, opis każdego nurtu po kolei i wskazówki, jak dobrać metodę do konkretnego problemu.

Jakie są rodzaje nurtów psychoterapeutycznych?

Nurty dzielą się na cztery rodziny: poznawczo-behawioralną, psychodynamiczną, humanistyczno-doświadczeniową i systemową. Z nich wyrastają dalsze metody, takie jak terapia schematów, trzecia fala, EMDR czy praca integracyjna, łączące narzędzia z kilku tradycji.

Podział na rodziny jest umowny i służy orientacji, bo terapeuci od dawna pożyczają od siebie narzędzia. Ma jednak praktyczne znaczenie. Wewnątrz jednej rodziny sesje wyglądają podobnie, a między rodzinami różnią się na tyle, że poczujesz to już na pierwszym spotkaniu.

• Rodzina poznawczo-behawioralna: praca z myślami i zachowaniem, ustrukturyzowane sesje, zadania między spotkaniami. Należą tu CBT, terapia schematów oraz trzecia fala, czyli ACT, DBT i uważność.
• Rodzina psychodynamiczna: szukanie powtarzalnych wzorców i ich źródeł we wczesnych relacjach, mniej struktury, dłuższa praca.
• Rodzina humanistyczno-doświadczeniowa: kontakt z tym, co czujesz teraz. Należy tu terapia Gestalt.
• Rodzina systemowa: praca z układem relacji, nie z jedną osobą. Najczęściej z parą albo rodziną.
• Metody dobierane do konkretnego problemu: EMDR przy traumie oraz terapia skoncentrowana na rozwiązaniach, krótka i nastawiona na cel.
• Praca integracyjna: świadome łączenie narzędzi z kilku nurtów, oparte na ukończonych szkoleniach i superwizji.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czym różnią się nurty psychoterapeutyczne?

Nurty różnią się czterema rzeczami: tym, co uznają za źródło trudności, przebiegiem sesji, długością pracy i siłą dowodów naukowych. Tabela zestawia siedem najczęściej spotykanych podejść, a opisy pod nią rozwijają każde z nich.

Jaki wpływ ma wybór nurtu na skuteczność terapii?

Dla wielu problemów różnice w skuteczności między głównymi nurtami są mniejsze, niż sugerują ich założenia teoretyczne, zjawisko nazywane werdyktem Ptaka Dodo. Czynniki wspólne, jakość relacji, sojusz wokół celów, zaangażowanie pacjenta, wnoszą istotny wkład w efekt terapii.

Nurt wciąż ma znaczenie, mimo tych wspólnych czynników. Przy niektórych zaburzeniach wytyczne kliniczne wskazują konkretną metodę jako pierwszy wybór, na przykład CBT z ekspozycją w OCD, CBT skoncentrowaną na traumie oraz EMDR w PTSD, CBT zamiast leków nasennych w bezsenności. Przy zaburzeniach osobowości podobną rolę pełnią terapia schematów i DBT.

Sprawdzenie, czy dla konkretnego problemu istnieje metoda o mocnych dowodach, to dobry pierwszy krok. Jeśli taka metoda istnieje, ma sens szukanie terapeuty, który nią pracuje. Bywa też inaczej: problem jest bardziej rozmyty, na przykład to samo poczucie utknięcia bez jednego nazwanego objawu. Wtedy znaczenie samego nurtu spada, a rośnie znaczenie dopasowania do konkretnego terapeuty.

Na czym polega terapia poznawczo-behawioralna (CBT)?

Terapia poznawczo-behawioralna zakłada, że nie same sytuacje wywołują emocje, tylko sposób ich interpretacji, a zachowania takie jak unikanie podtrzymują problem. To jeden z najszerzej przebadanych nurtów, często pierwszy wybór przy depresji i zaburzeniach lękowych.

Sprawdza się przy konkretnym, nazwanym problemie: depresji, lęku, panice, bezsenności. Praca to zwykle kilkanaście do dwudziestu kilku sesji, z zadaniami między spotkaniami. To nurt, w którym pracujemy w PsychoNovatis. Przebieg sesji i typowe zadania rozwija osobny artykuł o terapii poznawczo-behawioralnej.

Na czym polega terapia psychodynamiczna?

Terapia psychodynamiczna zakłada, że część motywacji jest nieświadoma, a dzisiejsze trudności powtarzają wzorce ukształtowane we wczesnych relacjach. Zmiana ma zachodzić przez rozumienie tych wzorców oraz doświadczenie korygującej relacji z terapeutą, zwykle w dłuższej, mniej ustrukturyzowanej pracy.

Bywa wskazana przy powtarzalnych trudnościach bez jednego, jasno nazwanego objawu. Pracuje bez sztywnej struktury, zwykle od roku wzwyż. W PsychoNovatis tego nurtu nie prowadzimy, bo nie ma w zespole specjalistki, która w nim pracuje. Sam nurt i różnice wobec CBT opisuje osobny artykuł o terapii psychodynamicznej.

Na czym polega terapia Gestalt i nurt humanistyczny?

Podejście humanistyczne zakłada, że człowiek ma zasoby do rozwoju, a zadaniem terapeuty jest stworzyć warunki, by mogły się ujawnić. Gestalt, najbardziej znany nurt tej rodziny, koncentruje się na doświadczeniu tu i teraz, także w ciele.

Bywa wybierana wtedy, gdy chodzi o kontakt z emocjami i autentyczność, a nie o pojedynczy objaw. Długość pracy jest zmienna i zależy od celu. W PsychoNovatis Gestalt nie jest naszą usługą. Metodę i to, dla kogo się sprawdza, opisuje osobny artykuł o terapii Gestalt.

Na czym polega terapia integracyjna?

Podejście integracyjne łączy narzędzia z kilku nurtów w spójną strategię dopasowaną do problemu pacjenta, zamiast trzymać się jednej szkoły. To dziś powszechna praktyka, o ile wynika z przemyślanego planu i szkolenia w konkretnych metodach, a nie z przypadkowego zbioru technik.

Bywa wybierana wtedy, gdy terapeuta ma szkolenie w kilku metodach i potrafi uzasadnić, dlaczego łączy je w danym przypadku. Długość zależy od planu uzgodnionego na początku. W PsychoNovatis pracujemy poznawczo-behawioralnie i nie określamy się jako placówka integracyjna. Jak odróżnić przemyślaną integrację od przypadkowego zbioru technik, wyjaśnia osobny artykuł o terapii integracyjnej.

Na czym polega EMDR?

EMDR to metoda opracowana do pracy z traumą, w której przypominaniu trudnego wspomnienia towarzyszy stymulacja bilateralna, najczęściej ruchy oczu. EMDR jest jedną z metod uwzględnionych przez WHO przy PTSD, obok terapii poznawczo-behawioralnej skoncentrowanej na traumie. Rekomendacja jest warunkowa, a jakość dowodów umiarkowana.

Stosuje się je przy PTSD i innych skutkach traumy. Przy PTSD trwa zwykle krócej niż klasyczna terapia rozmową. W PsychoNovatis EMDR nie prowadzimy, pracujemy poznawczo-behawioralnie, w tym w terapii skoncentrowanej na traumie. Przebieg metody opisuje osobny artykuł o EMDR.

Na czym polega terapia schematów?

Terapia schematów wyrosła z CBT, ale sięga głębiej: łączy jej narzędzia z elementami podejścia psychodynamicznego, Gestalt, teorii przywiązania. Powstała dla osób, którym klasyczna terapia poznawczo-behawioralna nie wystarczała, na przykład przy zaburzeniach osobowości.

Powstała dla osób z zaburzeniami osobowości i powtarzalnymi wzorcami w relacjach. Trwa dłużej niż CBT, zwykle powyżej roku. W PsychoNovatis nie prowadzimy jej jako osobnej ścieżki, a przy utrwalonych wzorcach pracujemy poznawczo-behawioralnie. Metodę i jej techniki opisuje osobny artykuł o terapii schematów.

Na czym polega terapia systemowa?

Terapia systemowa bada objawy w relacjach, w których dana osoba żyje, a nie wyłącznie w niej samej. Może obejmować rodzinę, parę albo terapię indywidualną. Objaw jednej osoby bywa też sygnałem napięcia w całym systemie.

Wybierana jest przy trudnościach rodzin i par oraz w pracy z dziećmi i młodzieżą. Spotkania bywają rzadsze niż raz w tygodniu, a praca krótsza niż w terapii indywidualnej. Terapię rodzinną, która opiera się na tym nurcie, prowadzimy w PsychoNovatis. Kto ją prowadzi, mówi ostatnia sekcja tego przewodnika.

PsychoLogic

Jak skutecznie regulować emocje?

Na czym polega trzecia fala: ACT, DBT i uważność?

Trzecia fala to rodzina podejść wyrosłych z CBT, która zmienia cel: zamiast zmieniać treść trudnej myśli, uczy zmieniać relację do niej. Należą tu ACT, DBT, terapia poznawcza oparta na uważności, każda z innym głównym zastosowaniem klinicznym.

Wskazywana jest przy silnych, trudnych do zniesienia emocjach, w borderline i przy nawrotach depresji. Długość zależy od metody, DBT trwa zwykle około roku. W PsychoNovatis uważność bywa uzupełnieniem pracy poznawczo-behawioralnej, nie osobnym programem. ACT i DBT opisuje osobny artykuł.

Na czym polega terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR)?

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR) nie analizuje przyczyn problemu, tylko buduje obraz sytuacji, w której problem już nie przeszkadza, i szuka najmniejszych kroków w tę stronę. Opracowali ją Steve de Shazer i Insoo Kim Berg jako metodę krótkoterminową.

Sprawdza się przy jednym, dobrze zdefiniowanym celu, a sesji bywa niewiele. Charakterystyczne narzędzia to pytanie o cud, pytania skalujące i szukanie wyjątków, czyli sytuacji, w których problem wystąpił słabiej. TSR ma mniej opublikowanych badań niż CBT. W PsychoNovatis nie prowadzimy jej jako osobnej ścieżki, choć elementy pracy nad celem pojawiają się w terapii poznawczo-behawioralnej.

Jak wybrać nurt psychoterapeutyczny dla siebie?

Dobór nurtu opiera się na sile dowodów dla konkretnego problemu i na praktyce klinicznej, nie na modzie. Poniższe zestawienie to ogólna wskazówka do rozmowy z terapeutą, nie samodzielna diagnoza: łączy najczęstsze trudności z nurtem, który ma dla nich najmocniejsze uzasadnienie.

• depresja, zaburzenia lękowe, ataki paniki, bezsenność: CBT
• OCD, fobie specyficzne: CBT z ekspozycją i powstrzymaniem reakcji
• PTSD, trauma: CBT skoncentrowana na traumie, EMDR
• zaburzenia osobowości, borderline, powtarzalne wzorce w relacjach: terapia schematów, DBT, podejście psychodynamiczne
• kryzys w związku, trudności rodzinne, problemy nastolatka: terapia systemowa
• trudność bez jasno nazwanego objawu, powtarzający się wzorzec: terapia psychodynamiczna lub terapia schematów
• praca nad kontaktem z emocjami i autentycznością: Gestalt, nurt humanistyczny

W jakim nurcie pracujemy w PsychoNovatis?

W PsychoNovatis pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym: terapię CBT prowadzi pięć specjalistek, Martyna Jakubiszak, Marcela Kwiecień, Izabela Stanowska, Paula Kozaczuk i Magdalena Pliżga-Szwajgier. CBT ma najmocniejsze zaplecze badawcze dla problemów, z którymi najczęściej się do nas zgłaszasz.

Skuteczność CBT potwierdzają wytyczne kliniczne dla depresji i zaburzeń lękowych. W pracy sięgamy też po elementy terapii schematów i uważności tam, gdzie to uzasadnione, bez prowadzenia tych nurtów jako osobnych, samodzielnych ścieżek. Terapię rodzinną prowadzi u nas Magdalena Pliżga-Szwajgier. Nie odsyłamy już tego tematu na zewnątrz, to nasza usługa.

Konsultacje i terapię oferujemy osobom dorosłym oraz młodzieży od piętnastego roku życia. Przyjmujemy w dwóch gabinetach w Lublinie, na Wrotkowie przy ulicy Nałkowskich 213g i w Śródmieściu przy ulicy Misjonarskiej 20, oraz online. Jeśli Twoja sytuacja wskazuje na inny nurt, na przykład psychodynamiczny, powiemy o tym wprost na konsultacji i pomożemy poszukać właściwego specjalisty.