ACT i DBT – dwa nurty, które uczą czegoś innego niż zmiana myśli

Co to jest „trzecia fala”

Pierwsza fala terapii behawioralnej zajmowała się zachowaniem, druga – poznaniem, czyli myślami i przekonaniami. Trzecia przesunęła punkt ciężkości jeszcze raz: z treści myśli na relację do nich, i z eliminowania objawu na zmianę sposobu, w jaki człowiek z tym objawem żyje.

To nie jest odwrót od dowodów. ACT i DBT są podejściami ustrukturyzowanymi, opisanymi w podręcznikach i badanymi w tym samym reżimie co klasyczna CBT.

ACT – terapia akceptacji i zaangażowania

Punkt wyjścia ACT jest niewygodny: znaczna część cierpienia bierze się nie z bólu, tylko z walki z bólem. Im mocniej próbujesz nie myśleć o czymś, nie czuć lęku albo nie mieć wspomnienia, tym więcej miejsca to zajmuje.

Zamiast podważać myśl („czy to na pewno prawda?”), ACT uczy zmienić do niej stosunek – zauważyć, że to jest myśl, a nie fakt, i przestać się z nią szarpać. Służą temu ćwiczenia z uważności i tzw. defuzji poznawczej.

Druga połowa metody to wartości. Skoro nie wszystko da się usunąć, pytanie brzmi: co chcesz robić ze swoim życiem, mimo że lęk czy smutek są obecne. Praca polega na definiowaniu kierunku i podejmowaniu konkretnych działań zgodnych z nim – nawet gdy jest niewygodnie.

Wskazania: przewlekły ból, lęk, depresja, stres związany z chorobą somatyczną, wypalenie. Szczególnie użyteczne tam, gdzie problemu nie da się usunąć, tylko trzeba się z nim ułożyć.

DBT – terapia dialektyczno-behawioralna

DBT powstała z myślą o osobach z bardzo silną reaktywnością emocjonalną i zachowaniami autoagresywnymi – pierwotnie dla pacjentek z osobowością borderline. Nazwa bierze się z podstawowej dialektyki: jednoczesnej akceptacji człowieka takim, jaki jest, i wymagania zmiany.

Metoda jest wyjątkowo konkretna. Uczy się w niej czterech grup umiejętności: uważności, tolerancji dyskomfortu (jak przetrwać falę emocji bez zrobienia czegoś, czego się potem żałuje), regulacji emocji oraz skuteczności interpersonalnej – czyli jak prosić, odmawiać i stawiać granice.

Pełny program DBT to zwykle terapia indywidualna plus trening umiejętności w grupie, a często także kontakt telefoniczny w kryzysie. To rozbudowana struktura i dlatego prowadzą ją ośrodki wyspecjalizowane.

Wskazania: osobowość borderline, nasilona dysregulacja emocji, powtarzające się samookaleczenia. Elementy treningu umiejętności bywają wykorzystywane szerzej.

Czym różnią się od klasycznej CBT

W klasycznej CBT celem jest zwykle zmiana treści myśli i zachowań podtrzymujących problem. W ACT celem jest elastyczność psychologiczna – zdolność do robienia tego, co ważne, także wtedy, gdy jest nieprzyjemnie. W DBT celem jest przede wszystkim przetrwanie i regulacja, zanim w ogóle da się pracować nad czymkolwiek innym.

Praktyczna konsekwencja: jeśli myśl jest zniekształcona, podważanie jej ma sens i CBT działa świetnie. Jeśli myśl jest prawdziwa – bo choroba faktycznie jest, a strata faktycznie się wydarzyła – podważanie nie ma czego podważać. Wtedy przydaje się ACT.

Jeśli natomiast emocja narasta w kilkanaście sekund do poziomu, w którym nie ma dostępu do żadnej analizy, potrzebne są gotowe umiejętności do użycia w tym momencie – i to jest teren DBT.

Czy pracujemy w tych nurtach?

Nie prowadzimy pełnych programów ACT ani DBT. Nasze specjalistki pracują w nurcie poznawczo-behawioralnym, psychodynamicznym i w terapii schematów; poszczególne narzędzia z podejść trzeciej fali – zwłaszcza uważność i praca z akceptacją – bywają wykorzystywane jako element terapii.

Jeśli szukasz pełnego programu DBT, kieruj się do ośrodków, które prowadzą go w komplecie: terapia indywidualna plus trening umiejętności. Program okrojony do samych sesji indywidualnych nie jest DBT.

ACT i DBT – najważniejsze w skrócie

Oba wyrosły z CBT i należą do tzw. trzeciej fali; oba są ustrukturyzowane i badane.

ACT uczy przestać walczyć z tym, czego nie da się zmienić, i działać zgodnie z wartościami mimo dyskomfortu.

DBT daje konkretne umiejętności przetrwania fali emocji – powstała dla osób z nasilonym cierpieniem i autoagresją.

Nie prowadzimy pełnych programów żadnego z nich; pełne DBT wymaga ośrodka z treningiem grupowym.