ACT i DBT, dwa nurty, które uczą czegoś innego niż zmiana myśli

Co to jest „trzecia fala”

Nurty trzeciej fali przesunęły punkt ciężkości terapii: z treści myśli na relację do nich, i z eliminowania objawu na zmianę sposobu, w jaki człowiek z tym objawem żyje. Pierwsza fala terapii behawioralnej zajmowała się samym zachowaniem, druga, poznaniem, czyli myślami i przekonaniami.

Nurty ACT i DBT nie są odwrotem od dowodów naukowych: to podejścia ustrukturyzowane, opisane w podręcznikach i badane w tym samym reżimie co klasyczna CBT.

Jeżeli chcesz dokładniej poznać różnice między CBT a innymi nurtami psychoterapii, osobny tekst zestawia różne podejścia.

ACT: terapia akceptacji i zaangażowania

ACT i DBT to nurty trzeciej fali, a punkt wyjścia ACT jest niewygodny: znaczna część cierpienia bierze się nie z bólu, tylko z walki z bólem. Im mocniej próbujesz nie myśleć o czymś, nie czuć lęku albo nie mieć wspomnienia, tym więcej miejsca to zajmuje.

Zamiast podważać myśl („czy to na pewno prawda?”), ACT uczy zmienić do niej stosunek, zauważyć, że to jest myśl, a nie fakt, i przestać się z nią szarpać. Służą temu ćwiczenia z uważności i tzw. defuzji poznawczej.

Wartości to druga połowa metody ACT. Skoro nie wszystko da się usunąć, pytanie brzmi: co chcesz robić ze swoim życiem, mimo że lęk czy smutek są obecne. Praca polega na definiowaniu kierunku i podejmowaniu konkretnych działań zgodnych z nim, nawet gdy jest niewygodnie.

Wskazania: przewlekły ból, lęk, depresja, stres związany z chorobą somatyczną, wypalenie. Szczególnie użyteczne tam, gdzie problemu nie da się usunąć, tylko trzeba się z nim ułożyć.

PsychoLogic

Jak skutecznie regulować emocje?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

DBT: terapia dialektyczno-behawioralna

ACT i DBT to nurty trzeciej fali, a DBT powstała z myślą o osobach z bardzo silną reaktywnością emocjonalną i zachowaniami autoagresywnymi, pierwotnie dla pacjentek z osobowością borderline. Nazwa bierze się z podstawowej dialektyki: jednoczesnej akceptacji człowieka takim, jaki jest, i wymagania zmiany.

Metoda jest wyjątkowo konkretna. Uczy się w niej czterech grup umiejętności: uważności, tolerancji dyskomfortu (jak przetrwać falę emocji bez zrobienia czegoś, czego się potem żałuje), regulacji emocji oraz skuteczności interpersonalnej, czyli jak prosić, odmawiać i stawiać granice.

Pełny program DBT to zwykle terapia indywidualna plus trening umiejętności w grupie, a często także kontakt telefoniczny w kryzysie. To rozbudowana struktura i dlatego prowadzą ją ośrodki wyspecjalizowane.

Wskazania: osobowość borderline, nasilona dysregulacja emocji, powtarzające się samookaleczenia. Elementy treningu umiejętności bywają wykorzystywane szerzej.

Czym różnią się od klasycznej CBT

Te trzy nurty terapii różnią się celem: w klasycznej CBT jest nim zwykle zmiana treści myśli i zachowań podtrzymujących problem. W ACT celem jest elastyczność psychologiczna, zdolność do robienia tego, co ważne, także wtedy, gdy jest nieprzyjemnie. W DBT celem jest przede wszystkim przetrwanie i regulacja, zanim w ogóle da się pracować nad czymkolwiek innym.

Praktyczna konsekwencja: jeśli myśl jest zniekształcona, podważanie jej ma sens i CBT działa świetnie. Nurty CBT i ACT rozchodzą się tu wyraźnie: jeśli myśl jest prawdziwa, bo choroba faktycznie jest, a strata faktycznie się wydarzyła, podważanie nie ma czego podważać. Wtedy przydaje się ACT.

Jeśli natomiast emocja narasta w kilkanaście sekund do poziomu, w którym nie ma dostępu do żadnej analizy, potrzebne są gotowe umiejętności do użycia w tym momencie, i to jest teren DBT.

• CBT: zmiana treści myśli i zachowań, które podtrzymują problem
• ACT: elastyczność psychologiczna, zdolność do robienia tego, co ważne, nawet gdy jest nieprzyjemnie
• DBT: przetrwanie i regulacja emocji, zanim da się pracować nad czymkolwiek innym

Czy pracujemy w tych nurtach?

ACT i DBT to nurty, których w pełnych programach nie prowadzimy: znamy oba, pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym, a pojedyncze narzędzia z ACT i DBT, zwłaszcza uważność i pracę z akceptacją, włączamy jako element terapii.

Jeśli szukasz pełnego programu DBT, kieruj się do ośrodków, które prowadzą go w komplecie: terapia indywidualna plus trening umiejętności. Program okrojony do samych sesji indywidualnych nie jest DBT.

ACT i DBT: najważniejsze w skrócie

ACT i DBT to nurty trzeciej fali: oba wyrosły z CBT i są ustrukturyzowane oraz badane.

ACT uczy przestać walczyć z tym, czego nie da się zmienić, i działać zgodnie z wartościami mimo dyskomfortu.

DBT daje konkretne umiejętności przetrwania fali emocji, powstała dla osób z nasilonym cierpieniem i autoagresją.

Nie prowadzimy pełnych programów żadnego z nich; pełne DBT wymaga ośrodka z treningiem grupowym.