Autor
Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
Terapia poznawczo-behawioralna NFZ: czekać czy zacząć prywatnie
Rejestracja do poradni zdrowia psychicznego poszła szybciej, niż się spodziewano, telefon odebrano od razu. Zaraz potem padło zdanie, które zmienia obraz całej sprawy: termin u psychiatry za trzy tygodnie, a decyzja o samej terapii dopiero po tej wizycie. Tak najczęściej wygląda pierwsze zderzenie z systemem publicznej opieki psychicznej w Polsce, pierwszy krok bywa prostszy, niż się wydaje, drugi już nie zawsze. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) ma jedne z najlepiej udokumentowanych efektów wśród nurtów psychoterapii, więc pytanie, które zadaje sobie coraz więcej osób, brzmi rzadziej „czy to działa”, częściej „jak się do tego dostać i ile to potrwa”. Ten tekst prowadzi przez system krok po kroku: czy CBT w ogóle jest dostępna na NFZ, jak wygląda droga do poradni zdrowia psychicznego, kiedy potrzebne jest skierowanie, a kiedy nie, ile realnie trzeba czekać, czym różni się to od wizyty prywatnej, a na koniec, co zrobić, gdy czasu na czekanie nie ma.
Ten artykuł należy do przewodnika Nurty i metody.
Czy terapia CBT na NFZ jest dostępna
Psychoterapia jest świadczeniem gwarantowanym w ramach NFZ. Przepisy nie wskazują jednak konkretnego nurtu, więc same zasady finansowania nie gwarantują akurat terapii poznawczo-behawioralnej. To, czy trafisz do terapeuty pracującego w CBT, zależy od tego, kto przyjmuje w danej poradni zdrowia psychicznego albo centrum zdrowia psychicznego, nie od samego faktu korzystania z NFZ.
W praktyce CBT jest jednym z częściej spotykanych podejść w publicznych placówkach, bo to metoda ustrukturyzowana i dobrze przebadana, więc chętnie szkolą się w niej kolejni terapeuci. Mimo to najpewniejszym sposobem na upewnienie się jest zapytać wprost podczas rejestracji albo pierwszej konsultacji, w jakim nurcie pracuje zespół danej poradni, zamiast zakładać to z góry.
Jak dostać się do poradni zdrowia psychicznego krok po kroku
Droga do psychoterapii na NFZ wygląda nieco inaczej zależnie od tego, czy Twoją okolicę obsługuje już centrum zdrowia psychicznego, czy nadal działa tam klasyczna poradnia. Poniższe kroki pokazują obie ścieżki po kolei.
- 1Sprawdź, czy Twój adres podlega pod centrum zdrowia psychicznego, na przykład telefonicznie w najbliższej placówce albo przez wykaz na stronie Ministerstwa Zdrowia.
- 2Jeśli tak, zgłoś się do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego osobiście, telefonicznie albo mailowo, bez wcześniejszej rejestracji.
- 3Jeśli w Twojej okolicy działa jeszcze model klasyczny, wybierz poradnię zdrowia psychicznego z kontraktem NFZ i zarejestruj się na konsultację u psychiatry.
- 4Na konsultacji opowiadasz o swojej sytuacji, a specjalista ocenia, czy psychoterapia jest wskazana, i w razie potrzeby przygotowuje plan leczenia.
- 5Po zakwalifikowaniu trafiasz do kolejki na regularne sesje, czasem w tej samej placówce, czasem ze wskazaniem innej, jeśli tamta ma wolne miejsca.
PsychoLogic
Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic
Ten sam temat w podcaście PsychoLogic
Czy do CBT na NFZ potrzebne jest skierowanie i kto je wystawia
Do pierwszej konsultacji u psychiatry przed terapią CBT na NFZ skierowania nie potrzebujesz. Psychiatra należy do specjalistów dostępnych bez tego dokumentu. Skierowanie zaczyna mieć znaczenie dopiero na kolejnym etapie: żeby zacząć regularny, refundowany cykl psychoterapii, potrzebny jest dokument z planem leczenia, zgodnie z informacjami na pacjent.gov.pl.
Wystawić je może każdy lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, który rozpoznał zaburzenie psychiczne albo zaburzenie zachowania z grupy od F00 do F99, niekoniecznie sam psychiatra. W praktyce najczęściej robi to psychiatra po pierwszej konsultacji, ale formalnie wystarczy dowolny lekarz z kontraktem NFZ, który postawił takie rozpoznanie.
Tam, gdzie działa centrum zdrowia psychicznego, ścieżka bywa krótsza: zgłaszasz się do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego bez skierowania, bez wcześniejszej rejestracji. Przynależność do konkretnego centrum zależy od Twojego adresu zamieszkania, a który model obowiązuje w Twojej okolicy, najprościej sprawdzić telefonicznie w wybranej placówce, bo zasady różnią się rejonami.
Ile czeka się na pierwszą wizytę CBT na NFZ i od czego to zależy
Kontakt z systemem NFZ bywa szybszy, niż podpowiada obiegowa opinia. Regularna terapia to osobna, zwykle dłuższa kolejka. W rejonach objętych centrum zdrowia psychicznego punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny ma obsłużyć zgłoszenie pilne w ciągu 72 godzin, a pozostałe przyjąć bez wcześniejszej rejestracji.
Dłużej trzeba poczekać na wejście w regularny, cotygodniowy cykl sesji, bo to osobna kolejka, uruchamiana dopiero po konsultacji kwalifikującej. Realny czas różni się między województwami, a nawet między poszczególnymi poradniami w tym samym mieście: czasem to kilka tygodni, czasem znacznie dłużej. Aktualne dane sprawdzisz w Informatorze o Terminach Leczenia prowadzonym przez NFZ: wystarczy wpisać nazwę usługi i miejscowość.
Na długość kolejki wpływa też pilność Twojego zgłoszenia, bo placówki mają przyjmować w pierwszej kolejności przypadki oznaczone jako pilne, oraz to, czy zgadzasz się na dowolnego terapeutę w zespole, czy czekasz na jedną konkretną osobę.
Czym różni się CBT na NFZ od terapii prywatnej
Największa różnica między NFZ a wizytą prywatną to zwykle nie jakość pracy terapeuty, tylko dostępność, wybór, tempo. Poniższe zestawienie pokazuje to kryterium po kryterium: dostępność, wybór terapeuty, częstotliwość sesji, długość procesu i koszt. Na NFZ terapia jest bez opłaty, prywatnie odpłatnie.
| Kryterium | NFZ | Prywatnie |
|---|---|---|
| Dostępność | zależy od kolejki w danej placówce, bywa długa | zwykle od kilku dni do dwóch tygodni |
| Wybór terapeuty | ograniczony do osób pracujących w danej poradni, czasem bez wyboru konkretnej osoby | swobodny wybór terapeuty i nurtu |
| Częstotliwość sesji | ustalana przez placówkę, przy dużym obłożeniu czasem rzadziej niż raz w tygodniu | zwykle raz w tygodniu, do uzgodnienia z terapeutą |
| Długość procesu | zależy od programu placówki i decyzji zespołu | ustalana indywidualnie z terapeutą |
| Koszt | bez opłaty | odpłatnie |
Kiedy warto poczekać na CBT na NFZ, a kiedy zacząć prywatnie
Żadna z dwóch dróg do terapii CBT nie jest z góry lepsza, więc wybór warto oprzeć o konkretną sytuację, nie o ogólne przekonania. Kilka sygnałów pomaga podjąć tę decyzję: to, czy objawy pogarszają się z tygodnia na tydzień, czy zależy Ci na konkretnym terapeucie albo nurcie, i czy w Twojej okolicy kolejka w centrum zdrowia psychicznego jest krótka.
- objawy są łagodne albo umiarkowane i nie pogarszają się z tygodnia na tydzień: czekanie na miejsce w publicznej poradni zwykle nie niesie dużego ryzyka
- codzienne funkcjonowanie już teraz wyraźnie się sypie, praca, nauka albo relacje cierpią z tygodnia na tydzień: krótszy czas do pierwszej sesji bywa wtedy ważniejszy niż brak opłaty
- zależy Ci na konkretnej osobie albo konkretnym nurcie, na przykład właśnie CBT: prywatna wizyta daje ten wybór wprost, NFZ tego nie gwarantuje
- Twoja okolica ma już centrum zdrowia psychicznego z krótką kolejką w punkcie zgłoszeniowo-koordynacyjnym: warto zacząć od zgłoszenia tam, zanim zdecydujesz się na płatną wizytę
- nie masz pewności, co wybrać: część osób zapisuje się na kolejkę NFZ i równolegle zaczyna kilka sesji prywatnie, a decyzję podejmuje, gdy przyjdzie termin
Terapia dla młodzieży: ośrodki środowiskowe i poradnie
Terapia dla młodzieży na NFZ jest podzielona na trzy poziomy referencyjne, od pomocy środowiskowej po oddział szpitalny. Pierwszy poziom to ośrodek środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, gdzie przyjmuje zespół psychologa, psychoterapeuty, terapeuty środowiskowego, bez skierowania.
Ośrodki pierwszego poziomu przyjmują dzieci do 18. roku życia oraz młodzież do 21. roku życia, jeśli nadal się uczy. Drugi poziom to środowiskowe centrum zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży, z opieką dzienną albo ambulatoryjną, z udziałem psychiatry, psychologa, psychoterapeuty, terapeuty zajęciowego, dla sytuacji, które wymagają już więcej niż samej psychoterapii.
Oddział szpitalny, czyli trzeci poziom, jest zarezerwowany dla stanów wymagających całodobowej opieki psychiatrycznej. Który ośrodek pierwszego poziomu jest właściwy dla Twojej okolicy, najlepiej sprawdzić przez stronę Narodowego Funduszu Zdrowia albo telefonicznie, bo ta sieć placówek wciąż się rozbudowuje.
Co zrobić w kryzysie, gdy nie ma czasu czekać
Przy bezpośrednim zagrożeniu życia żadna z opisanych wyżej ścieżek do terapii NFZ nie jest właściwym pierwszym krokiem. Nawet ta najszybsza. Dzwoń pod numer 112 albo zgłoś się od razu do izby przyjęć czy na SOR, to sytuacje wymagające natychmiastowej pomocy, nie tematu na najbliższy wolny termin.
Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, dorośli mogą zadzwonić pod numer 116 123, to telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym. Dla dzieci i młodzieży działa osobna, całodobowa linia 116 111, prowadzona przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę, dostępna też jako czat na stronie fundacji.
Jeśli Twoją okolicę obsługuje już centrum zdrowia psychicznego, punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny ma przyjąć zgłoszenie pilne w ciągu 72 godzin, co bywa szybszą drogą niż zwykła kolejka, choć wciąż wolniejszą niż pomoc doraźna przy realnym zagrożeniu życia.
PsychoLogic
Jak skutecznie regulować emocje?
Najczęstsze nieporozumienia o CBT na NFZ
Kilka przekonań o terapii na NFZ powtarza się częściej, niż wynika to z faktów. Dotyczą najczęściej skierowania, jakości terapii finansowanej przez NFZ, konkretnego nurtu, na przykład CBT, oraz tego, czy pierwsza wizyta u psychiatry to już od razu start regularnej terapii.
- „na pierwszą wizytę zawsze trzeba mieć skierowanie”: nieprawda, konsultacja u psychiatry w poradni zdrowia psychicznego skierowania nie wymaga, potrzebne jest ono dopiero do regularnej psychoterapii
- „terapia na NFZ jest gorszej jakości niż prywatna”: kwalifikacje terapeutów nie zależą od źródła finansowania sesji, różni się dostępność i możliwość wyboru konkretnej osoby, nie samo przygotowanie zawodowe
- „NFZ zawsze oznacza konkretny nurt, na przykład CBT”: nieprawda, nurt zależy od tego, kto pracuje w danej poradni, więc warto dopytać wprost
- „jedna wizyta u psychiatry to już początek cotygodniowej terapii”: zwykle nie, to osobna kolejka, uruchamiana dopiero po konsultacji kwalifikującej
- „w centrum zdrowia psychicznego trzeba czekać na rejestrację jak wszędzie indziej”: nieprawda, punkt zgłoszeniowo-koordynacyjny działa bez wcześniejszej rejestracji i bez skierowania
Jak wygląda to u nas
W PsychoNovatis nie mamy kontraktu z NFZ, więc terapię CBT prowadzimy wyłącznie prywatnie, odpłatnie, bez ścieżki bezpłatnej opisanej wyżej. Pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym, tym samym, o którym jest ten artykuł. Jeśli zależy Ci na CBT, a nie chcesz czekać na miejsce w publicznej poradni, wybór terapeuty jest tu bezpośredni, nie losowy.
Terapię prowadzi pięć specjalistek: Martyna Jakubiszak, Marcela Kwiecień, Izabela Stanowska, Paula Kozaczuk, Magdalena Pliżga-Szwajgier. Przyjmujemy w dwóch gabinetach w Lublinie: na Wrotkowie przy ulicy Nałkowskich 213g i w Śródmieściu przy ulicy Misjonarskiej 20. Przyjmujemy też online, sesja trwa 50 minut.
Pracujemy z młodzieżą od 15. roku życia, dorosłymi, seniorami. To rozwiązanie dla sytuacji, w której czas albo wybór terapeuty ważą więcej niż brak opłaty, nie zamiennik systemu publicznego dla każdego.
CBT na NFZ czy prywatnie: najważniejsze w skrócie
CBT na NFZ jest bezpłatna, ale nurt zależy od tego, kto pracuje w danej poradni, a wejście w regularną terapię to zwykle dłuższa kolejka niż pierwsza konsultacja. Do psychiatry skierowania nie potrzebujesz, do psychoterapii już tak, a tam, gdzie działa centrum zdrowia psychicznego, wystarczy zgłoszenie do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego.
- psychoterapia w ramach NFZ jest bezpłatna, ale nurt, w tym CBT, zależy od tego, kto pracuje w danej poradni, nie jest gwarantowany z góry
- na konsultację u psychiatry w poradni zdrowia psychicznego umawiasz się bez skierowania, skierowanie jest potrzebne dopiero do regularnej psychoterapii
- tam, gdzie działa centrum zdrowia psychicznego, wystarczy zgłoszenie do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego, bez skierowania i bez wcześniejszej rejestracji
- pierwszy kontakt bywa szybki, zgłoszenie pilne w centrum zdrowia psychicznego obsługuje się w ciągu 72 godzin, ale wejście w regularną terapię to osobna, zwykle dłuższa kolejka
- realny czas oczekiwania sprawdzisz w Informatorze o Terminach Leczenia NFZ, bo różni się między województwami i placówkami
- wybór prywatnej wizyty ma sens, gdy liczy się czas, wybór konkretnego terapeuty albo pewność co do nurtu, nie dlatego, że NFZ jest z automatu gorszy
- dla dzieci i młodzieży pierwszy poziom pomocy to ośrodek środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej, bez skierowania, do 18. albo 21. roku życia w nauce
- w PsychoNovatis pracujemy prywatnie w nurcie poznawczo-behawioralnym, w dwóch gabinetach w Lublinie i online
Bibliografia
- Psychoterapia, zasady NFZ i droga pacjenta - pacjent.gov.pl
- Ochrona zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży - Narodowy Fundusz Zdrowia
- Centra Zdrowia Psychicznego - Ministerstwo Zdrowia
- Informator o Terminach Leczenia - Narodowy Fundusz Zdrowia
- Telefon zaufania dla dzieci i młodzieży 116 111 - Portal Gov.pl
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą ani porady prawnej dotyczącej zasad NFZ, które mogą się różnić między placówkami i zmieniać w czasie. Przy myślach samobójczych albo innym bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112 albo zgłoś się do izby przyjęć lub na SOR.
Często zadawane pytania
Czy do terapii CBT na NFZ potrzebne jest skierowanie?
Nie na samą konsultację u psychiatry w poradni zdrowia psychicznego, tu skierowanie nie jest wymagane. Staje się potrzebne dopiero przy wejściu w regularny, refundowany cykl psychoterapii, a wystawić je może każdy lekarz z kontraktem NFZ, który rozpoznał zaburzenie z grupy od F00 do F99, niekoniecznie psychiatra.
Ile trzeba czekać na terapię CBT na NFZ?
To zależy od placówki i regionu, więc nie da się podać jednej liczby dla całej Polski. Pierwszy kontakt bywa szybki, zwłaszcza w rejonach z centrum zdrowia psychicznego, gdzie zgłoszenie pilne obsługuje się w ciągu 72 godzin, natomiast wejście w regularną, cotygodniową terapię to osobna kolejka, którą warto sprawdzić w Informatorze o Terminach Leczenia NFZ.
Czy na NFZ mogę wybrać terapeutę pracującego akurat w CBT?
Nie ma takiej gwarancji wpisanej w system, bo NFZ finansuje psychoterapię, nie konkretny nurt. Najpewniej dowiesz się tego, pytając wprost przy rejestracji albo na pierwszej konsultacji, w jakim podejściu pracuje zespół danej poradni.
Czy terapia na NFZ jest gorsza od terapii prywatnej?
Nie z powodu samych kwalifikacji, bo wymogi wykształcenia terapeuty nie zależą od tego, kto płaci za sesję. Różnica dotyczy dostępności, tempa, możliwości wyboru konkretnej osoby, nie jakości samej pracy terapeutycznej.
Czym jest centrum zdrowia psychicznego i czym różni się od zwykłej poradni?
To nowszy model opieki: zgłaszasz się do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego bez skierowania, bez wcześniejszej rejestracji, a przynależność do konkretnego centrum zależy od Twojego adresu zamieszkania. Klasyczna poradnia zdrowia psychicznego działa inaczej: rejestrujesz się na konsultację, a decyzję o dalszym leczeniu podejmuje się dopiero po niej.
Od jakiego wieku dziecko może skorzystać z pomocy psychologicznej na NFZ?
Pierwszy poziom pomocy środowiskowej, czyli ośrodek środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej dla dzieci i młodzieży, obejmuje dzieci do 18. roku życia oraz młodzież do 21. roku życia, jeśli nadal się uczy, i nie wymaga skierowania.
Co zrobić, gdy jestem w kryzysie i nie mogę czekać na termin?
Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112 albo zgłoś się do izby przyjęć czy na SOR, zamiast czekać na jakikolwiek zaplanowany termin. Przy pilnej potrzebie rozmowy bez zagrożenia życia dorośli mogą zadzwonić pod numer 116 123, a dzieci i młodzież pod całodobowy numer 116 111.
mgr Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
Doświadczenie zbierałam w placówkach oświatowych z oddziałami integracyjnymi, w centrum medycznym i na oddziale dziennym. Dziś pracuję też z ADHD i spektrum autyzmu.
