- Baza wiedzy
- Psycholog dla młodzieży: kiedy nastolatek go potrzebuje i jak zacząć

Autor
Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

W artykule
- Kiedy nastolatek potrzebuje psychologa?
- Jak psycholog pomaga przy depresji u nastolatka?
- Kiedy lęk u nastolatka wymaga wizyty u psychologa?
- Co psycholog może ocenić przy ADHD u nastolatka?
- Czy psycholog rozpoznaje autyzm u nastolatka?
- Kiedy najpierw lekarz, a kiedy psycholog przy zaburzeniach odżywiania?
- Co zrobić, gdy nastolatek się okalecza albo mówi o samobójstwie?
- Czy psycholog pomoże, gdy nastolatek za dużo siedzi w telefonie?
- Do kogo pójść, gdy nastolatek nie chce się uczyć albo chodzić do szkoły?
- Co zrobić, gdy nastolatek nie ma kolegów albo doświadcza przemocy rówieśniczej?
- Czy do psychologa potrzebna jest zgoda rodzica i dokąd pójść z młodszym dzieckiem?
- Jak namówić nastolatka na wizytę u psychologa?
- Jaka jest rola rodziców w pracy psychologa z nastolatkiem?
- Gdzie szukać pomocy w kryzysie psychicznym nastolatka?
- Bibliografia
- Często zadawane pytania
Psycholog dla młodzieży: kiedy nastolatek go potrzebuje i jak zacząć
Spis treści
- 01Kiedy nastolatek potrzebuje psychologa?
- 02Jak psycholog pomaga przy depresji u nastolatka?
- 03Kiedy lęk u nastolatka wymaga wizyty u psychologa?
- 04Co psycholog może ocenić przy ADHD u nastolatka?
- 05Czy psycholog rozpoznaje autyzm u nastolatka?
- 06Kiedy najpierw lekarz, a kiedy psycholog przy zaburzeniach odżywiania?
- 07Co zrobić, gdy nastolatek się okalecza albo mówi o samobójstwie?
- 08Czy psycholog pomoże, gdy nastolatek za dużo siedzi w telefonie?
- 09Do kogo pójść, gdy nastolatek nie chce się uczyć albo chodzić do szkoły?
- 10Co zrobić, gdy nastolatek nie ma kolegów albo doświadcza przemocy rówieśniczej?
- 11Czy do psychologa potrzebna jest zgoda rodzica i dokąd pójść z młodszym dzieckiem?
- 12Jak namówić nastolatka na wizytę u psychologa?
- 13Jaka jest rola rodziców w pracy psychologa z nastolatkiem?
- 14Gdzie szukać pomocy w kryzysie psychicznym nastolatka?
- 15Bibliografia
- 16Często zadawane pytania
Kiedy nastolatek potrzebuje psychologa?
Nastolatek potrzebuje psychologa, gdy zmiany w jego zachowaniu utrzymują się, nasilają albo utrudniają mu codzienne funkcjonowanie, na przykład naukę, kontakty z ludźmi czy sen. Pojedynczy gorszy dzień albo trzaśnięcie drzwiami to jeszcze nie kryzys, ale zmiana, która nie mija mimo rozmowy, jest powodem, żeby poszukać pomocy.
Rodzicom bywa trudno odróżnić dojrzewanie od problemu. Warto porozmawiać z nastolatkiem i zasięgnąć porady lekarza.
Zaburzenie psychiczne ma mniej więcej co siódmy nastolatek, a w dużej mierze pozostaje ono nierozpoznane i nieleczone. Im dłużej trwa depresja dziecka, tym większe ryzyko, że zakłóci jego życie i stanie się problemem długotrwałym.
Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki, a rozpoznanie medyczne należy do lekarza.
Jak psycholog pomaga przy depresji u nastolatka?
Depresję u nastolatka może ocenić psycholog, a jej sygnałami są niski nastrój, który nie mija, oraz utrata zainteresowań. Dochodzą do tego drażliwość, kłopoty ze snem, problemy w szkole i zmiany w zachowaniu. Im wcześniej ktoś to oceni, tym mniejsze ryzyko, że stan się przedłuży.
Przy umiarkowanej lub ciężkiej depresji u nastolatka najlepiej sprawdza się indywidualna terapia poznawczo-behawioralna, czyli praca nad myślami i zachowaniem, trwająca co najmniej trzy miesiące. Terapię rodzinną i inne formy warto rozważyć, gdy ta nie odpowiada na potrzeby nastolatka.
Kiedy lęk u nastolatka wymaga wizyty u psychologa?
Lęk to najczęstsze zaburzenie psychiczne u młodzieży i może zakłócać naukę oraz chodzenie do szkoły. Psycholog pomaga ocenić, czy to zwykłe napięcie przed sprawdzianem, czy lęk, który wymaga leczenia. Im wcześniej się to ustali, tym łatwiej nastolatkowi wrócić do szkoły i kontaktów z rówieśnikami.
Niepokojące jest unikanie szkoły, zajęć grupowych lub rozmów w sytuacjach społecznych. Przy lęku społecznym pomaga indywidualna albo grupowa terapia poznawczo-behawioralna.
Co psycholog może ocenić przy ADHD u nastolatka?
ADHD dotyczy niewielkiego odsetka nastolatków. Objawy ocenia psycholog przygotowany do diagnostyki, a rozpoznanie stawia lekarz. To trudności z uwagą, nadmiar energii i kłopoty z kontrolą impulsów, które zaczynają się zwykle przed ukończeniem 12 lat i trwają w różnych sytuacjach, nie tylko w szkole.
Osoby z ADHD często mają też inne trudności, takie jak depresja, lęk, uzależnienia czy dysleksja, dlatego przy ocenie patrzy się na całość.
Czy psycholog rozpoznaje autyzm u nastolatka?
Autyzm u młodzieży rozpoznaje zespół specjalistów w ośrodku diagnostyki neurorozwojowej, a nie pojedynczy psycholog. Psycholog może pomóc uporządkować obserwacje przed wizytą w takim ośrodku, wskazać go i wspierać nastolatka po diagnozie. Diagnoza nie jest warunkiem, by korzystać z terapii.
Autyzm nie jest chorobą i nie ma na niego leczenia, są jednak sposoby radzenia sobie z nim i uzyskiwania wsparcia. Osoby autystyczne częściej mają lęk, depresję lub zaburzenia odżywiania, a ADHD też występuje u nich częściej.
Kiedy najpierw lekarz, a kiedy psycholog przy zaburzeniach odżywiania?
Przy anoreksji, bulimii i napadowym objadaniu się terapię prowadzi psycholog lub psychoterapeuta, ale gdy nastolatek ma objawy somatyczne, czyli płynące z ciała, najpierw potrzebny jest lekarz. Zaburzenia odżywiania mogą bowiem zagrażać zdrowiu fizycznemu, więc o stanie organizmu musi zdecydować ktoś, kto może go zbadać.
Zaburzenia odżywiania dotyczą niewielkiego odsetka nastolatków, częściej dziewcząt niż chłopców. Anoreksja ma najwyższą śmiertelność ze wszystkich zaburzeń psychicznych. U dzieci i młodzieży z anoreksją najlepiej sprawdza się terapia rodzinna skoncentrowana na tym zaburzeniu.
Co zrobić, gdy nastolatek się okalecza albo mówi o samobójstwie?
Gdy nastolatek się okalecza albo mówi o samobójstwie, rozmowa z psychologiem jest ważna, ale nie zastępuje pomocy w nagłym zagrożeniu: przy próbie samobójczej, zatruciu, utracie przytomności lub poważnych obrażeniach pierwszym krokiem jest telefon pod 112.
Rozmowa o samobójstwie nie zwiększa ryzyka jego popełnienia. Po samouszkodzeniu warto ułożyć plan bezpieczeństwa, czyli ustalone z góry kroki na moment, gdy wraca myśl o zrobieniu sobie krzywdy.
Czy psycholog pomoże, gdy nastolatek za dużo siedzi w telefonie?
Gdy nastolatek za dużo siedzi w telefonie, niepokoić powinno to, że trudno mu go odłożyć, zaniedbuje obowiązki i wycofuje się z kontaktów z bliskimi. Psycholog pomaga ustalić, czy za ekranem nie kryją się trudności towarzyszące, takie jak obniżony nastrój czy lęk, i nad nimi pracuje.
Bezsenność, ciągłe zmęczenie albo nadmierna senność należą do sygnałów kryzysu psychicznego, a światło ekranów sprzyja kłopotom ze snem.
Do kogo pójść, gdy nastolatek nie chce się uczyć albo chodzić do szkoły?
Gdy nastolatek nie chce się uczyć, pierwszym kontaktem jest psycholog lub pedagog szkolny, a gdy zmiany trwają mimo rozmowy, pomaga psycholog w poradni lub w gabinecie. Przyczyną bywa lęk albo depresja, bo oba te stany mogą zakłócać naukę i chodzenie do szkoły, dlatego warto sprawdzić, co za tym stoi.
Co zrobić, gdy nastolatek nie ma kolegów albo doświadcza przemocy rówieśniczej?
Samotność zgłasza mniej więcej co piąty nastolatek i młody dorosły, a psycholog pomaga ocenić, czy za brakiem kolegów stoi lęk, depresja lub przemoc rówieśnicza. Przy ocenie lęku społecznego trzeba też sprawdzić, czy nastolatek nie jest zastraszany przez rówieśników, bo to zmienia sposób pracy.
O przemocy rówieśniczej mówi się w szkole z wychowawcą, pedagogiem lub psychologiem szkolnym. Gdy ma ona cechy przestępstwa, zgłasza się ją także na policję lub do prokuratury. Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka to 800 12 12 12.
PsychoLogic
Jesienna chandra czy depresja sezonowa?
Czy do psychologa potrzebna jest zgoda rodzica i dokąd pójść z młodszym dzieckiem?
Za małoletniego zgodę na leczenie wyraża jego przedstawiciel ustawowy, czyli zwykle rodzic. Pacjent od 16 lat ma również własne prawo zgody i może wyrazić sprzeciw, a wtedy świadczenie wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego. Nastolatek nie jest więc w tych sprawach tylko biernym uczestnikiem.
Młodszemu dziecku pomaga szkoła, poradnia psychologiczno-pedagogiczna albo poradnia zdrowia psychicznego dla dzieci. Leki, jeśli okażą się potrzebne, przepisuje lekarz, nie psycholog.
Jak namówić nastolatka na wizytę u psychologa?
Rozmowę o wizycie u psychologa zacznij od opisania tego, co zauważasz, bez zakładania z góry, co jest nie tak. Pozwól nastolatkowi wybrać, z kim porozmawia: z lekarzem, zaprzyjaźnioną osobą dorosłą albo doradcą szkolnym. Wybuchów nie bierz do siebie.
Przy depresji warto zaangażować w decyzje o leczeniu zarówno nastolatka, jak i rodziców, tak by mogli wyrazić świadomą zgodę, zanim leczenie się zacznie.
Jaka jest rola rodziców w pracy psychologa z nastolatkiem?
Specjalista, który pomaga nastolatkowi z depresją, buduje wspierającą relację zarówno z nim, jak i z jego rodziną lub opiekunami, opartą na współpracy. Pyta wprost o alkohol i narkotyki, zastraszanie, nadużycia, samookaleczenia i myśli samobójcze, a młody człowiek powinien móc porozmawiać o tym najpierw prywatnie.
Nastolatka chronią zdrowy sen oraz regularna aktywność fizyczna. Chronią go też wspierające rodziny i szkoły.
Gdzie szukać pomocy w kryzysie psychicznym nastolatka?
Przy zagrożeniu życia nastolatka, na przykład przy próbie samobójczej, zatruciu lub utracie przytomności, dzwoń pod 112, bo ani psycholog, ani telefon zaufania nie zastępują pomocy w nagłym zagrożeniu. Gdy zagrożenia tu i teraz nie ma, nastolatek może zadzwonić pod 116 111, czyli bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży.
Rodzic, który sam jest w kryzysie, może zadzwonić pod 800 70 2222, linię dla dorosłych. W nagłej sytuacji możesz bez skierowania pojechać z nastolatkiem na SOR albo do izby przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym dla dzieci. Do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży skierowanie nie jest wymagane.
| Sytuacja | Co robisz |
|---|---|
| Trwająca próba samobójcza, zatrucie, utrata przytomności, poważne obrażenia | Dzwonisz pod 112 |
| Nastolatek mówi o odebraniu sobie życia, ale bezpośredniego zagrożenia nie ma | Nastolatek dzwoni pod 116 111, Ty w razie własnego kryzysu pod 800 70 2222 |
| Zmiany nastroju, snu lub zachowania utrzymują się | Zapisujesz nastolatka do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży albo do psychologa |
Bibliografia
- NFZ, pacjent.gov.pl, Pierwsze objawy kryzysu psychicznego u dzieci i młodzieży (19.11.2021, zmodyfikowano 4.10.2024)
- NFZ, Poradnik pacjenta: Jak pomóc dziecku w kryzysie psychicznym? (19.11.2024)
- WHO (2025), Mental health of adolescents, fact sheet
- WHO (30.06.2025), Social connection linked to improved health and reduced risk of early death
- NHS, Worried about your teenager?
- NHS, Depression in children and young people
- NHS, Talking to your teenager
- NHS, ADHD in children and young people
- NHS, What is autism?
- NICE (2019), Depression in children and young people: identification and management (NG134), rekomendacje 1.1.1, 1.1.2, 1.1.7, 1.6.5 i 1.6.6
- NICE (2013), Social anxiety disorder: recognition, assessment and treatment (CG159), rekomendacje 1.4.1 i 1.5.3
- NICE (2017, zaktualizowane 2020), Eating disorders: recognition and treatment (NG69), rekomendacja 1.3.10
- NICE (2022), Self-harm: assessment, management and preventing recurrence (NG225), rekomendacja 1.11.7
- Ministerstwo Zdrowia, gov.pl, Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną (05.12.2024)
- gov.pl, Ścieżka pomocy: przemoc rówieśnicza w szkole, wersja dla rodzica (poziomy opieki psychologicznej i psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży)
- Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, art. 17 (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 581)
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie służy do rozpoznawania zaburzeń u nastolatka. Ocenę objawów może prowadzić psycholog przygotowany do diagnostyki, a rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza. Przy zagrożeniu życia nastolatka dzwoń pod numer 112.
Często zadawane pytania
Czy do psychologa dla młodzieży potrzebna jest zgoda rodzica?
Za małoletniego zgodę wyraża przedstawiciel ustawowy. Pacjent od 16 lat ma również własne prawo zgody i może wyrazić sprzeciw. Wtedy świadczenie wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego.
Czy psycholog może przepisać nastolatkowi leki?
Nie. Decyzje o lekach należą do lekarza, w sprawach psychicznych zwykle psychiatry.
Czy rozmowa o samobójstwie może zaszkodzić nastolatkowi?
Nie, rozmowa o samobójstwie nie zwiększa ryzyka jego popełnienia. Gdy zagraża jego życiu, dzwoń pod 112.
Czy do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży potrzebne jest skierowanie?
Nie, skierowanie nie jest wymagane. Skierowanie jest wymagane do oddziału szpitalnego, ale w nagłym zagrożeniu życia dzwonisz pod 112.
Dokąd nastolatek może zadzwonić sam?
Pod 116 111. To bezpłatny telefon zaufania dla dzieci i młodzieży. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112.
Gdzie zgłosić przemoc rówieśniczą?
W szkole, do wychowawcy, pedagoga lub psychologa szkolnego. Gdy ma cechy przestępstwa, także na policję lub do prokuratury. Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka to 800 12 12 12.





