Zaburzenia odżywiania – objawy, rodzaje i gdzie szukać leczenia

Trzy najczęstsze postaci

Anoreksja – ograniczanie przyjmowania pokarmu prowadzące do znacznego niedoboru masy ciała, z intensywnym lękiem przed przytyciem i zaburzonym postrzeganiem własnego ciała. Charakterystyczne jest to, że lęk nie maleje wraz ze spadkiem wagi, tylko rośnie.

Bulimia – nawracające epizody objadania się z poczuciem utraty kontroli, po których następują zachowania kompensacyjne: prowokowanie wymiotów, środki przeczyszczające, głodówki, wyczerpujące ćwiczenia. Masa ciała bywa prawidłowa, dlatego bulimia często pozostaje niezauważona przez lata.

Zaburzenie z napadami objadania się – epizody objadania bez zachowań kompensacyjnych, z silnym wstydem i poczuciem winy. Najczęstsze z tej trójki i najrzadziej rozpoznawane, bo bywa mylone z „brakiem dyscypliny”.

Co je łączy

Nie jedzenie, tylko funkcja, jaką pełni. W tle zwykle są: potrzeba kontroli w sytuacji, w której nic innego nie daje się kontrolować, regulacja emocji przez jedzenie lub jego odmawianie, powiązanie własnej wartości z wyglądem i wagą, perfekcjonizm.

Wspólne są też mechanizmy podtrzymujące: sztywne reguły żywieniowe, których złamanie uruchamia poczucie porażki i napad, rytuały, ważenie się wielokrotnie w ciągu dnia, unikanie jedzenia przy innych.

Częste jest współwystępowanie depresji, zaburzeń lękowych i zaburzeń osobowości – i to jeden z powodów, dla których leczenie musi obejmować więcej niż samo jedzenie.

Sygnały, których nie wolno zbagatelizować

Gwałtowna zmiana masy ciała w krótkim czasie, w którąkolwiek stronę.

Rytuały wokół jedzenia: dzielenie na drobne kawałki, jedzenie w samotności, wielogodzinne planowanie posiłków, długie pobyty w łazience zaraz po jedzeniu.

Znikanie jedzenia z domu, opakowania ukrywane w pokoju.

Objawy z ciała: omdlenia, zawroty, wypadanie włosów, zatrzymanie miesiączki, uszkodzenia szkliwa, przewlekłe bóle gardła.

Wycofanie z życia towarzyskiego, zwłaszcza z sytuacji, w których je się wspólnie.

Zaburzenia rytmu serca, silne osłabienie, omdlenia – to sytuacja pilna, wymagająca oceny lekarskiej bez zwłoki.

Jak wygląda leczenie

Leczenie prowadzi zespół, nie pojedynczy specjalista. Podstawą jest psychoterapia – wytyczne NICE dotyczące zaburzeń odżywiania wskazują tu programy terapeutyczne opracowane specjalnie dla tych zaburzeń, dostosowane do postaci i wieku pacjenta.

Równolegle konieczna jest opieka lekarska i monitorowanie stanu somatycznego: badań, masy ciała, gospodarki elektrolitowej. To nie jest formalność – powikłania somatyczne są tu główną przyczyną zgonów.

Trzeci element to praca dietetyczna prowadzona przez dietetyka klinicznego, mającego doświadczenie z zaburzeniami odżywiania. Zwykłe „ułożenie jadłospisu” bywa w tej grupie szkodliwe.

W leczeniu młodzieży standardem jest włączenie rodziny – nie w roli winnego, tylko w roli osób odpowiedzialnych za posiłki i bezpieczeństwo.

Jak rozmawiać z osobą, u której to podejrzewasz

Nie komentuj wyglądu ani wagi – w żadną stronę. Nawet „dobrze wyglądasz” bywa odebrane jako informacja o ciele i uruchamia mechanizm.

Mów o tym, co widzisz w zachowaniu i o swoim niepokoju, a nie o tym, ile ktoś zjadł: „widzę, że coraz częściej jesz sama i to mnie martwi”.

Nie negocjuj przy stole i nie kontroluj każdego kęsa. Konflikt o jedzenie zwykle wzmacnia opór.

Zaproponuj konkretny krok – wizytę u lekarza, konsultację – i bądź gotów towarzyszyć.

Czy prowadzimy leczenie zaburzeń odżywiania?

Nie. Leczenie tych zaburzeń wymaga współpracy psychoterapeuty, lekarza i dietetyka klinicznego oraz monitorowania stanu somatycznego – to zakres, którego nie zapewnimy w formule pojedynczych sesji.

Właściwym adresem są ośrodki i poradnie specjalizujące się w zaburzeniach odżywiania. Przy nasilonych objawach somatycznych pierwszym krokiem jest lekarz, nie terapeuta.

Zaburzenia odżywiania – najważniejsze w skrócie

Problemem nie jest jedzenie, tylko funkcja, jaką pełni – kontrola, regulacja emocji, poczucie wartości.

Wygląd nie rozstrzyga: przy bulimii i napadowym objadaniu masa ciała bywa prawidłowa.

To zaburzenia z realnym ryzykiem powikłań somatycznych – nie ma sensu czekać.

Leczy zespół: psychoterapeuta, lekarz, dietetyk kliniczny. My tego nie prowadzimy.