- Baza wiedzy
- Nastolatek nie chce się uczyć: kiedy brak motywacji to dojrzewanie, a kiedy sygnał problemu

Autor
Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

W artykule
- Kiedy brak motywacji do nauki u nastolatka to sygnał problemu?
- Co może stać za tym, że nastolatek nie chce się uczyć?
- Czy za niechęcią do nauki mogą stać trudności w uczeniu się?
- Jak rozmawiać z nastolatkiem, który przestał się uczyć?
- Kto pomoże nastolatkowi, który stracił motywację do nauki?
- Kiedy brak motywacji do nauki wymaga pilnej pomocy?
- Bibliografia
- Często zadawane pytania
Nastolatek nie chce się uczyć: kiedy brak motywacji to dojrzewanie, a kiedy sygnał problemu
Spis treści
- 01Kiedy brak motywacji do nauki u nastolatka to sygnał problemu?
- 02Co może stać za tym, że nastolatek nie chce się uczyć?
- 03Czy za niechęcią do nauki mogą stać trudności w uczeniu się?
- 04Jak rozmawiać z nastolatkiem, który przestał się uczyć?
- 05Kto pomoże nastolatkowi, który stracił motywację do nauki?
- 06Kiedy brak motywacji do nauki wymaga pilnej pomocy?
- 07Bibliografia
- 08Często zadawane pytania
Kiedy brak motywacji do nauki u nastolatka to sygnał problemu?
Brak motywacji do nauki wymaga uwagi, gdy trwa długo albo łączy się z innymi zmianami. Kryzys psychiczny u młodzieży to zwykle kilka zmian naraz albo zmiany utrzymujące się dłużej, a wśród sygnałów wymienia się pogorszenie wyników w szkole i spadek zaangażowania. Nie każdy gorszy dzień oznacza kryzys.
Zuzia ma piętnaście lat. Do października przynosiła czwórki i piątki, teraz nie odrabia lekcji, a o sprawdzianach dowiaduje się od koleżanki. Na pytanie matki odpowiada: „Po co mi to”. To przykład wymyślony, ale pokazuje, że liczy się czas trwania zmiany i to, co jeszcze się zmieniło.
Lęk i depresja mogą zakłócać naukę i chodzenie do szkoły. Zmiany, które się nasilają albo wpływają na codzienne funkcjonowanie, wymagają reakcji, więc nie czekaj, aż problem sam minie. Zapisz, od kiedy trwa spadek, w jakich przedmiotach go widać i co zmieniło się poza szkołą. Takie notatki ułatwiają rozmowę z nastolatkiem i ze specjalistą.
Co może stać za tym, że nastolatek nie chce się uczyć?
Za brakiem motywacji mogą stać depresja, ADHD, lęk, trudności w uczeniu się lub zaburzenia snu. Trudności w uczeniu się diagnozuje poradnia psychologiczno-pedagogiczna, a rozpoznanie medyczne należy do lekarza. Sama niechęć do nauki nie pokazuje przyczyny, więc nie oznacza lenistwa.
Wśród sygnałów kryzysu psychicznego u młodzieży wymienia się bezsenność, ciągłe zmęczenie lub nadmierną senność, którym sprzyja też światło ekranów. Depresja u nastolatków to między innymi utrata zainteresowań i wycofanie z kontaktów. Przy ADHD u nastolatków pojawiają się trudności z uwagą, nadmiar energii i kłopoty z kontrolą impulsów.
Lęk może wyglądać jak unikanie szkoły, zajęć grupowych albo rozmów w sytuacjach społecznych. Wtedy nauka przestaje być problemem sama w sobie, a staje się sposobem ucieczki przed tym, czego nastolatek się boi.
Czy za niechęcią do nauki mogą stać trudności w uczeniu się?
Tak. Brak motywacji może wynikać z trudności w uczeniu się, na przykład z dysleksji, która utrudnia czytanie lub pisanie, ale nie obniża inteligencji. Dziecko, któremu mimo starań nie idzie, czuje frustrację, a ta może prowadzić do zachowań zakłócających albo do wycofania w szkole lub w domu.
W Polsce trudności ucznia diagnozuje poradnia psychologiczno-pedagogiczna. Diagnoza i opinia powstają na wniosek rodzica lub pełnoletniego ucznia, a pomoc publicznej poradni jest dobrowolna i nieodpłatna. Lekarz może też sprawdzić inne przyczyny gorszych wyników, na przykład słuch, i zaproponować badanie wzroku.
Jak rozmawiać z nastolatkiem, który przestał się uczyć?
Rozmowę zacznij od opisania tego, co zauważasz, a nie od oceny ani założenia, co jest nie tak. Pytania otwarte, na przykład „Jak minął dzień?”, działają lepiej niż ciągłe wypytywanie, które może wywołać poczucie zagrożenia, a ciągłe zrzędzenie o drobiazgach sprawia, że nastolatki przestają słuchać.
Jeśli nastolatek odmawia spotkania ze specjalistą, pomoże rozmowa o niechęci do terapii. Kolejne kroki mogą wyglądać tak:
- 1Spisz, co zauważasz: od kiedy trwa spadek, których przedmiotów dotyczy, co zmieniło się poza szkołą.
- 2Powiedz nastolatkowi, co widzisz, i zapytaj, co się dzieje, bez zakładania z góry odpowiedzi.
- 3Porozmawiaj z wychowawcą, pedagogiem albo psychologiem szkolnym. Pomoc psychologiczno-pedagogiczną w szkole organizuje dyrektor.
- 4Gdy zmiany trwają mimo rozmowy, skonsultuj się z psychologiem albo lekarzem. Do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży nie trzeba skierowania.
- 5Pozwól nastolatkowi wybrać, z kim porozmawia: z lekarzem, zaprzyjaźnioną osobą dorosłą albo doradcą szkolnym.
Kto pomoże nastolatkowi, który stracił motywację do nauki?
Pomaga szkoła, poradnia psychologiczno-pedagogiczna, poradnia zdrowia psychicznego albo prywatny gabinet. Szkoła jest pierwszym kontaktem: gdy rozmowa nie wystarcza, psycholog lub pedagog szkolny może skierować dziecko dalej. W placówkach z umową z NFZ pracują psycholog i psychoterapeuta, a w razie potrzeby psychiatra.
| Gdzie | Co wiadomo |
|---|---|
| Szkoła | Psycholog lub pedagog szkolny oraz pomoc psychologiczno-pedagogiczna, którą organizuje dyrektor |
| Poradnia psychologiczno-pedagogiczna | Diagnoza i opinie na wniosek rodzica lub pełnoletniego ucznia; pomoc poradni publicznej jest nieodpłatna i dobrowolna |
| Poradnia zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży | Lekarze psychiatrzy oraz psycholodzy i psychoterapeuci; skierowanie nie jest wymagane |
| Zespół środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej | Młodzież do 21 lat ucząca się w szkole ponadpodstawowej; skierowanie nie jest wymagane, a osoba poniżej 18 lat potrzebuje zgody opiekuna prawnego |
Kiedy brak motywacji do nauki wymaga pilnej pomocy?
Gdy brak motywacji łączy się z mówieniem o odebraniu sobie życia lub z samookaleczeniem, nastolatek potrzebuje pilnej pomocy, a przy zagrożeniu życia pierwszą czynnością jest telefon pod 112. Bez zagrożenia tu i teraz nastolatek może zadzwonić pod 116 111, a rodzic w kryzysie pod 800 70 2222, czyli na linię dla dorosłych.
Przy kryzysie psychicznym pomoc jest dostępna całą dobę, także gdy nastolatek się okalecza.
Bibliografia
- NFZ, pacjent.gov.pl, Pierwsze objawy kryzysu psychicznego u dzieci i młodzieży (19.11.2021, zmodyfikowano 4.10.2024)
- NFZ, Poradnik pacjenta: Jak pomóc dziecku w kryzysie psychicznym? (19.11.2024)
- WHO (2025), Mental health of adolescents, fact sheet
- NHS, Worried about your teenager?
- NHS, Depression in children and young people
- NHS, Talking to your teenager
- NHS, ADHD in children and young people
- NHS, Dyslexia
- NICE (2013), Social anxiety disorder: recognition, assessment and treatment (CG159), rekomendacja 1.4.1
- Ministerstwo Edukacji Narodowej, gov.pl, Poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne
- gov.pl, Ścieżka pomocy: przemoc rówieśnicza w szkole, wersja dla rodzica (poziomy opieki psychologicznej i psychiatrycznej dla dzieci i młodzieży)
- Ministerstwo Zdrowia, gov.pl, Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną (05.12.2024)
- Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, art. 17 (tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 581)
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie służy do rozpoznawania zaburzeń u nastolatka. Rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu, w tym o lekach, należą do lekarza. Przy zagrożeniu życia nastolatka dzwoń pod numer 112.
Często zadawane pytania
Czy nastolatek, który nie chce się uczyć, jest po prostu leniwy?
Sama niechęć do nauki nie pokazuje przyczyny. Lęk i depresja mogą zakłócać naukę, a dysleksja nie obniża inteligencji. Ustal, od kiedy trwa zmiana i co jeszcze się zmieniło poza szkołą.
Od kiedy brak motywacji do nauki wymaga rozmowy ze specjalistą?
Zmiany, które się utrzymują, nasilają albo wpływają na codzienne funkcjonowanie, wymagają reakcji. Nie każdy gorszy dzień oznacza kryzys, ale nie warto czekać, aż problem sam minie.
Czy nastolatek bez motywacji do nauki ma depresję?
Tego nie da się stwierdzić po samym braku motywacji. Do sygnałów depresji należą utrata zainteresowań i problemy ze snem. Rozpoznanie stawia lekarz.
Czy rodzic może sam zgłosić nastolatka do poradni psychologiczno-pedagogicznej?
Tak. Diagnoza i opinia odbywają się na wniosek rodzica lub pełnoletniego ucznia, a pomoc publicznej poradni jest dobrowolna i nieodpłatna.
Czy do psychologa albo psychiatry dla nastolatka potrzebne jest skierowanie?
Do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży skierowanie nie jest wymagane. Do zespołu środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej też nie. Osoba poniżej 18 lat potrzebuje zgody opiekuna prawnego.
Co zrobić, gdy nastolatek nie chce rozmawiać o szkole?
Powiedz otwarcie, że się martwisz, i daj znać, że będziesz obok, gdy zechce porozmawiać. Pozwól mu wybrać, z kim porozmawia. Unikaj ciągłego wypytywania, bo może wywołać poczucie zagrożenia.
Dokąd zadzwonić, gdy nastolatek mówi o odebraniu sobie życia?
Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Gdy zagrożenia tu i teraz nie ma, nastolatek może zadzwonić pod 116 111, a rodzic, który sam potrzebuje wsparcia, pod 800 70 2222, na linię dla dorosłych w kryzysie.




