Zaburzenia lękowe u nastolatków: rodzaje, objawy i kiedy szukać pomocy

Czym są zaburzenia lękowe u nastolatków i ilu młodych ludzi je ma?

Zaburzenia lękowe u nastolatków to lęk, który wpływa na zachowanie i myśli każdego dnia oraz utrudnia życie w szkole i w domu. WHO szacuje, że zaburzenie lękowe ma 4,1% osób w wieku 10-14 lat i 5,3% osób w wieku 15-19 lat.

Najczęstszym zaburzeniem emocjonalnym w tej grupie wiekowej jest według WHO lęk. Dotyka starszych nastolatków częściej niż młodszych. Zdenerwowanie od czasu do czasu jest według NHS normalne, na przykład przy zmianie szkoły.

Zaburzenia lękowe i depresyjne mogą według WHO silnie wpływać na chodzenie do szkoły i naukę. Wycofanie z kontaktów może pogłębiać izolację i samotność.

Jakie są rodzaje zaburzeń lękowych u młodzieży?

W ICD-11 do grupy zaburzeń lękowych i związanych ze strachem należy siedem jednostek, od uogólnionego lęku po mutyzm wybiórczy. Tabela zestawia opis po polsku z angielską nazwą z ICD-11 oraz kodem. Grupa ma też pozycje „inne określone” i „nieokreślone”. Rozpoznanie według pełnych kryteriów stawia lekarz.

Według NHS lęk separacyjny jest częsty u młodszych dzieci. Starsze dzieci i nastolatki martwią się bardziej o szkołę albo mają lęk społeczny.

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) oraz zespół stresu pourazowego (PTSD) należą w ICD-11 do osobnych grup, a nie do zaburzeń lękowych.

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Po czym poznać lęk u nastolatka?

Lęk u nastolatka widać po tym, że unika codziennych zajęć, takich jak spotkania z przyjaciółmi, wyjścia w miejsca publiczne albo szkoła. NHS opisuje też kłopoty z koncentracją, snem lub jedzeniem. Do tego dochodzą napady złości, bóle brzucha i złe samopoczucie fizyczne.

NHS uznaje lęk za problem, gdy zaczyna przeszkadzać w codziennym życiu. Gdy jest silny, utrzymuje się i przeszkadza w codziennych zajęciach, NHS radzi poszukać pomocy. Ból w klatce piersiowej, duszność albo omdlenie wymagają pilnej oceny medycznej, także u nastolatka z rozpoznanym lękiem, a przy utracie przytomności dzwoń pod 112.

• brak odwagi do nowych rzeczy albo niemożność poradzenia sobie z prostymi wyzwaniami dnia
• trudność w koncentracji
• kłopoty ze snem lub jedzeniem oraz złe sny
• napady złości i drażliwość
• mnóstwo negatywnych myśli albo przekonanie, że wydarzy się coś złego
• bóle brzucha i złe samopoczucie fizyczne

Czy lęk społeczny u nastolatka to tylko nieśmiałość?

Nastolatek, który unika szkoły, zajęć grupowych lub rozmów, może mieć lęk społeczny, a NICE zaleca zwracać na to uwagę w gabinecie lekarskim i w szkole. Według NHS nastolatki mają lęk społeczny częściej niż inne grupy wiekowe i unikają spotkań albo szukają wymówek, by z nich wyjść.

Do rozmowy z nastolatkiem NICE proponuje pytania o to, czy boi się robić coś na oczach innych, na przykład mówić, jeść przy kimś albo odpowiadać przy tablicy, i czy próbuje się z tego wykręcić. Odpowiedź twierdząca na jedno z pytań uzasadnia według NICE rozważenie pełnej oceny.

Rozpoznanie stawia lekarz po ocenie, a nie na podstawie jednego pytania.

Co zaleca NICE przy lęku u nastolatków i czy terapia poznawczo-behawioralna działa?

NICE zaleca zaoferować dzieciom i młodzieży z lękiem społecznym indywidualną lub grupową terapię poznawczo-behawioralną i odradza rutynowe proponowanie im leków w tym zaburzeniu. Zalecenie dotyczy lęku społecznego. Wytyczna NICE CG113 o uogólnionym lęku i napadach paniki obejmuje tylko dorosłych, więc nie daje zaleceń dla młodzieży.

Indywidualna CBT obejmuje według NICE 8-12 sesji po 45 minut. Program zawiera psychoedukację oraz ekspozycję na sytuacje, których młody człowiek unika. Są w nim także trening umiejętności społecznych i okazje do ćwiczenia ich w prawdziwych sytuacjach. Młodzieży typowo w wieku 15 lat i starszej, która ma do tego zdolności poznawcze i emocjonalne, NICE zaleca rozważyć terapie opracowane dla dorosłych.

W przeglądzie Cochrane z 2020 roku o lęku u osób poniżej 19 lat terapia poznawczo-behawioralna zwiększała w porównaniu z listą oczekujących szansę na ustąpienie głównego rozpoznania lękowego po leczeniu: 49,4% wobec 17,8% (39 badań, 2697 uczestników, dowody umiarkowanej jakości). W porównaniu ze zwykłą opieką dowody niskiej jakości nie wykazały różnicy.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Co zrobić dziś, gdy nastolatek ma lęk?

Gdy nastolatek ma lęk, NHS radzi zacząć od uważnej rozmowy bez lekceważenia jego obaw. Możesz wyjaśnić nastolatkowi, że lęk jest naturalną reakcją na stres, która wpływa na myśli, uczucia i zachowanie. Nie zmuszaj go do stresującej sytuacji bez wcześniejszej rozmowy, bo może to pogorszyć problem.

Gdy lęk dotyczy głównie szkoły, osobny tekst opisuje lęk szkolny.

1. 1Zapytaj, kiedy i w jakich sytuacjach lęk się nasila.
2. 2Nie przyjmuj z góry, że wiesz, o co chodzi, i nie bagatelizuj obaw.
3. 3Poszukajcie razem rozwiązań w domu i w szkole, a w razie potrzeby umów rozmowę z wychowawcą.
4. 4Utrzymaj stałe codzienne rytmy, bo NHS podaje, że dzieci w każdym wieku uspokaja rutyna.
5. 5Poćwiczcie prostą relaksację: trzy wolne wdechy i wydechy, licząc do trzech.
6. 6Gdy lęk nie mija, narasta albo przeszkadza w szkole, w rodzinie i w przyjaźniach, umów wizytę u lekarza.

Gdzie w Polsce szukać pomocy przy lęku u nastolatka?

Z lękiem nastolatek poniżej 18 lat może zgłosić się bez skierowania do zespołu środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej NFZ, za zgodą opiekuna prawnego. Zespół prowadzi porady psychologiczne oraz sesje psychoterapii indywidualnej i rodzinnej. Do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci z lekarzami psychiatrami skierowanie również nie jest wymagane.

Skierowania wymaga oddział szpitalny, poza stanem nagłego zagrożenia życia. Miejsca świadczeń wskaże całodobowa Telefoniczna Informacja Pacjenta, 800 190 590.

NHS podaje, że leki na lęk można zaproponować, gdy lęk jest ciężki albo nie poprawia się po terapii rozmową. Przepisują je według NHS głównie lekarze specjalizujący się w zdrowiu psychicznym dzieci i młodzieży.

Czy PsychoNovatis prowadzi terapię lęku u nastolatków?

PsychoNovatis prowadzi terapię lęku u nastolatków od 15. roku życia w nurcie poznawczo-behawioralnym. Ekspozycję prowadzimy w gabinecie i poza nim. Prowadzimy też terapię poznawczo-behawioralną lęku społecznego. Przed terapią właściwą odbywają się średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku. Na ostatniej omawiamy kierunek terapii.

Konsultacje mają cztery etapy. Na pierwszej wizycie identyfikujemy problem i przedstawiamy przebieg procesu. Na dwóch kolejnych zgłębiamy problem. Na czwartej podsumowujemy. Sesja trwa 50 minut. Online pracujemy wyłącznie przez Medfile i ZnanyLekarz.

Zgodę na leczenie małoletniego wyraża jego przedstawiciel ustawowy, a pacjent, który ukończył 16 lat, ma też prawo do własnej zgody i do sprzeciwu. Sprzeciw wobec zgody rodzica wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 17 ustawy o prawach pacjenta). Wizyta jest prywatna, a stawki znajdziesz w cenniku na stronie. W zespole nie ma psychiatry, a farmakoterapia odbywa się poza placówką.

Kiedy nastolatek z lękiem potrzebuje pilnej pomocy?

Przy zagrożeniu życia nastolatka z lękiem, na przykład przy próbie samobójczej, zatruciu albo utracie przytomności, dzwoń pod 112. Telefon zaufania 116 111 dla dzieci i młodzieży jest anonimowy i bezpłatny. Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebna jest pilna rozmowa, nastolatek może tam zadzwonić.

Gdy nastolatek potrzebuje pilnej pomocy psychiatrycznej, możesz pojechać z nim na SOR albo do izby przyjęć szpitala, w którym jest oddział psychiatryczny. Rodzic w kryzysie psychicznym może zadzwonić pod całodobowy i bezpłatny numer 800 70 2222 dla dorosłych. Dalsze drogi pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.