Samookaleczenia u nastolatków: co mówi NICE i gdzie szukać pomocy

Czym są samookaleczenia u nastolatków?

Samookaleczenia to celowe zatrucie się lub zranienie, niezależnie od tego, jaki cel wydaje się za tym stać. Taką definicję przyjmują wytyczne NICE z 2022 roku. Powody samookaleczenia bywają różne, dlatego wytyczne zalecają poznać je w konkretnej sytuacji osoby. NICE zaznacza, że dane o częstości są niepewne, bo problem bywa ukrywany.

Co zrobić od razu, gdy dowiadujesz się o samookaleczeniach?

Gdy dowiadujesz się o samookaleczeniach i nastolatek jest w bezpośrednim zagrożeniu życia albo ma poważne obrażenia, dzwoń pod 112. Według NICE osoba spoza ochrony zdrowia, na przykład nauczyciel, powinna zająć się natychmiast zdrowotnymi skutkami samookaleczenia i w razie potrzeby wezwać pomoc medyczną. Powinna też zasięgnąć porady specjalisty zdrowia psychicznego.

Jak najszybciej trzeba ustalić, jak ciężki jest uraz i jak pilnie potrzebne jest leczenie. Tematy, które specjaliści mają omówić z rodziną lub opiekunami osoby po samookaleczeniu, wymienia NICE. Lista poniżej przytacza je według wytycznych.

• wpływ samookaleczenia na emocje nastolatka i jego bliskich
• jak radzić sobie, wspierając osobę, która się samookalecza
• co zrobić, gdy osoba samookaleczy się ponownie
• jak szukać pomocy w razie fizycznych skutków samookaleczenia
• jak pomagać i wspierać osobę
• jak rozpoznawać sygnały, że osoba może się samookaleczyć
• jakie kroki zmniejszą ryzyko samookaleczenia w przyszłości
• wpływ piętna związanego z samookaleczeniem

PsychoLogic

„Nie chcę żyć”: co powiedzieć, gdy słyszysz to od swojego dziecka?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Jak według NICE traktować nastolatka po samookaleczeniu?

Wytyczne NICE każą traktować osobę po samookaleczeniu z szacunkiem, godnością i współczuciem. Przy podejmowaniu decyzji należy uwzględniać jej zdanie. Przy leczeniu wytyczne każą współpracować z osobą i opierać się na jej mocnych stronach, by znaleźć rozwiązania zmniejszające cierpienie prowadzące do samookaleczeń.

Dla dziecka lub nastolatka, który się samookaleczył, ocenę psychospołeczną ma przeprowadzić specjalista zdrowia psychicznego doświadczony w ocenie młodych osób. Pyta on między innymi o sytuację rówieśniczą oraz o sytuację szkolną i domową. Pyta też o korzystanie z mediów społecznościowych i internetu.

Czy samookaleczenie to próba samobójcza?

Samookaleczenie jest według NICE definiowane niezależnie od pozornego celu czynu, więc obejmuje także czyny, którym towarzyszy zamiar samobójczy, a osoby po samookaleczeniu są narażone na podwyższone ryzyko samobójstwa. Według NICE około 20 procent osób powtarza samookaleczenie w ciągu roku. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

Przy bezpośrednim zagrożeniu życia pierwszą i jedyną instrukcją jest 112. Gdy nastolatek mówi o śmierci, ale bezpośredniego zagrożenia nie ma, może zadzwonić pod 116 111, a dorosły opiekun pod 800 70 2222.

Czy psychoterapia pomaga przy samookaleczeniach?

Psychoterapia przy samookaleczeniach u nastolatków obejmuje według NICE terapię dialektyczno-behawioralną dla nastolatków (DBT-A), którą wytyczne każą rozważyć u młodzieży z dużymi trudnościami w regulacji emocji i częstymi samookaleczeniami. Personel prowadzący terapię ma być według NICE odpowiednio przeszkolony i nadzorowany. Wytyczne nie zalecają leków jako swoistego sposobu ograniczania samookaleczeń. Decyzje o lekach przy współistniejących zaburzeniach należą do lekarza.

W badaniu Mehluma i współpracowników z 2016 roku 77 nastolatków z powtarzającymi się samookaleczeniami przez 19 tygodni otrzymywało DBT-A albo wzmocnioną opiekę standardową. Po roku DBT-A nadal skuteczniej ograniczała częstość samookaleczeń. W pozostałych wskaźnikach różnice zanikły, bo grupa porównawcza też się poprawiła. Dotyczyło to myśli samobójczych i objawów depresji.

Plan bezpieczeństwa spisany razem z osobą po samookaleczeniu każą rozważyć wytyczne. Plan powstaje we współpracy z rodziną lub opiekunami, jeśli to właściwe. Lista poniżej przytacza zadania planu według NICE.

• omówienie ze specjalistą, w jaki sposób doszło do samookaleczenia
• rozpoznanie czynników wyzwalających i sygnałów narastającego cierpienia
• wskazanie indywidualnych sposobów radzenia sobie
• wskazanie osób i miejsc, które mogą odwrócić uwagę od myśli samobójczych
• wskazanie członków rodziny lub przyjaciół, którzy mogą pomóc
• dane kontaktowe do służb pomocy, także poza godzinami pracy
• wspólne ograniczanie dostępu do przedmiotów, którymi można odebrać sobie życie

Dokąd zgłosić się po pomoc przy samookaleczeniach?

Po samookaleczeniu nastolatka przy bezpośrednim zagrożeniu życia lub poważnych obrażeniach dzwoń pod 112, a w pozostałych sytuacjach zacznij od rozmowy ze specjalistą lub telefonu wsparcia. Tabela pokazuje, który numer wybrać w jakiej sytuacji. Wybór zależy od tego, czy jest zagrożenie życia albo poważne obrażenia, czy potrzebna jest pilna opieka medyczna.

Gdy rana wymaga opieki medycznej, ale nie ma zagrożenia życia ani poważnych obrażeń, NICE każe jak najszybciej ustalić, jak ciężki jest uraz i jak pilnie potrzebne jest leczenie. Jeśli dojazd jest bezpieczny, możesz pojechać z nastolatkiem na SOR lub do izby przyjęć, a nastolatek nie powinien jechać sam. Ocenę psychospołeczną przez specjalistę zdrowia psychicznego NICE zaleca przy najwcześniejszej sposobności po samookaleczeniu.

PsychoNovatis prowadzi psychoterapię młodzieży od 15 lat, stacjonarnie w Lublinie albo online. Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Nie wystawiamy recept ani zwolnień lekarskich. Rozpoznanie medyczne i decyzje o lekach należą do lekarza, do którego zgłaszasz się poza naszą placówką. Dzieci poniżej 15 lat nie przyjmujemy.

Więcej dróg pomocy w kryzysie opisuje tekst o kryzysie psychicznym. Jeśli nastolatek nie chce iść do psychologa, pomoże tekst o rozmowie z nim, a o pracy z młodzieżą piszemy w tekście o terapii młodzieży. Gdy samookaleczeniom towarzyszy obniżony nastrój, zajrzyj do tekstu o depresji u nastolatków.