Ile trwa depresja u nastolatków?

Ile trwa depresja u nastolatków

Nieleczony epizod depresji u nastolatka trwa średnio od 4 do 8 miesięcy, a systematyczne leczenie wyraźnie ten czas skraca. Pierwszą poprawę część młodych osób zauważa już po kilku tygodniach psychoterapii. Pełny powrót do wcześniejszego poziomu funkcjonowania zajmuje zwykle kilka miesięcy. Reszta zależy od nasilenia objawów oraz od tego, jak szybko ktokolwiek zareaguje.

Poprawa zaczyna się zwykle od snu oraz energii, zanim zmieni się sam nastrój. ICD-11 wymaga do rozpoznania epizodu depresyjnego, czyli kodu 6A70, co najmniej 5 objawów utrzymujących się przez większość dnia przez minimum 2 tygodnie. Te 2 tygodnie to próg rozpoznania, nie prognoza. Rzeczywisty epizod trwa znacznie dłużej, bo kryterium czasu mówi tylko o tym, od kiedy wolno postawić rozpoznanie, a nie o tym, kiedy objawy ustąpią.

Bez leczenia u części nastolatków ciągnie się ponad rok, czyli przez cały rok szkolny, który potem trzeba nadrabiać razem z powrotem do formy. Im wcześniej zaczyna się pomoc, tym krótszy epizod. Depresja ma wtedy mniej czasu, żeby odbić się na nauce i relacjach.

Depresja u nastolatka a trudny wiek dojrzewania

Depresja u nastolatków jest zaburzeniem psychicznym, a nie przejściowym stanem emocjonalnym wpisanym w dorastanie. Szacuje się, że dotyczy od 4 do 8 procent młodzieży. Od zwykłego buntu odróżnia ją czas trwania oraz to, że objawy utrzymują się codziennie przez tygodnie. Zabierają przy tym energię do rzeczy, które wcześniej naprawdę cieszyły.

W kalendarzu zostaje sama szkoła. Bunt ma swojego adresata. Nastolatek kłóci się o coś konkretnego, a poza tą sytuacją nadal spotyka się ze znajomymi. W depresji wycofanie obejmuje wszystko naraz, także to, co jeszcze pół roku wcześniej było ulubionym zajęciem.

Depresja u nastolatka zaczyna się najczęściej między 11 a 15 rokiem życia. To okres, w którym wahania nastroju są normalne. Rodzicom trudno wtedy ocenić, gdzie kończy się dojrzewanie, a zaczyna coś, co wymaga pomocy.

Objawy depresji u nastolatków

Objawy depresji u nastolatków rzadko wyglądają jak klasyczny smutek. Częściej jest to drażliwość, złość oraz wycofanie z kontaktów. Rodzice widzą wtedy trudne zachowanie, a nie chorobę. Do tego dochodzą objawy z ciała: zaburzenia snu, chroniczne zmęczenie, bóle głowy. Obraz myli także samego nastolatka.

Objawy grupuje się zwykle w cztery obszary:

• fizyczne: chroniczne zmęczenie, bóle głowy, bóle brzucha, problemy z zasypianiem, zmiany apetytu
• emocjonalne: drażliwość zamiast smutku, poczucie beznadziei, uczucie pustki, nadmierna samokrytyka
• behawioralne: wycofanie z relacji, spadek ocen, wagary, wielogodzinne zamykanie się w pokoju
• alarmowe: samookaleczenia, zainteresowanie tematem śmierci, wypowiedzi o braku sensu życia

PodcastCzy to lenistwo, czy już depresja?Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Co skraca, a co wydłuża czas trwania depresji u nastolatka

Czas trwania depresji u nastolatka skraca przede wszystkim wczesne rozpoczęcie psychoterapii oraz jej regularność. Wydłuża go zwlekanie. Wydłuża go też przerywanie terapii po pierwszej poprawie, brak wsparcia w domu oraz nasilenie objawów w momencie, w którym rodzina w końcu zgłasza się po pomoc.

Epizod wydłużają również współwystępujące zaburzenia lękowe, doświadczenie przemocy rówieśniczej oraz konflikt w rodzinie. Każdy z nich osobno utrudnia leczenie, a występują one najczęściej razem, bo jedno napędza drugie.

Epizod skracają regularne sesje. Pomaga też stabilny rytm dnia, wystarczająca ilość snu oraz to, że ktoś dorosły w domu potraktował objawy poważnie zamiast czekać, aż same przejdą. Liczy się reakcja dorosłych. Wsparcie rodziny nie zastępuje leczenia. Bez niego terapia idzie jednak wolniej.

Nawroty depresji u nastolatków

Nawrót depresji dotyczy od 20 do 40 procent nastolatków w ciągu 2 lat od zakończenia leczenia, a w perspektywie 5 lat odsetek sięga 70 procent. Dlatego opieka po ustąpieniu objawów jest równie ważna jak samo leczenie. Koniec terapii to nie koniec czujności, bo objawy wracają zwykle stopniowo, przez kilka tygodni, a nie z dnia na dzień.

Ryzyko nawrotu rośnie, gdy epizod był ciężki, gdy w rodzinie występowały wcześniej zaburzenia nastroju albo gdy leczenie przerwano zbyt szybko. Rośnie też przy utrzymującym się stresie w szkole oraz przy braku kogokolwiek dorosłego, kto zauważy pierwsze objawy pogorszenia.

Ryzyko zmniejsza dokończenie zaplanowanej terapii, umiejętności wypracowane w jej trakcie oraz szybka reakcja na pierwsze sygnały pogorszenia, dlatego warto ustalić z nastolatkiem wprost, po czym oboje poznacie, że coś zaczyna wracać.

Leczenie depresji u nastolatków: psychoterapia

Podstawą leczenia depresji u nastolatków jest psychoterapia, najczęściej w nurcie poznawczo-behawioralnym. Brytyjskie wytyczne NICE NG134 z 2019 roku zalecają przy nasileniu umiarkowanym do ciężkiego indywidualną terapię poznawczo-behawioralną trwającą co najmniej 3 miesiące. Przy objawach łagodnych wytyczne przewidują najpierw okres obserwacji.

W terapii poznawczo-behawioralnej pracuje się nad myślami podtrzymującymi obniżony nastrój oraz nad stopniowym wracaniem do aktywności, które zniknęły. Nastolatek uczy się przy tym rozpoznawać własne sygnały ostrzegawcze, czyli te momenty, po których zwykle zaczyna się dłuższe wycofanie.

Uzupełnieniem bywa terapia rodzinna, bo depresja nastolatka rozgrywa się w domu, nie tylko w jego głowie. Pomaga też terapia grupowa. Widać w niej, że nie jest się z tym samemu.

Kiedy przy depresji nastolatka potrzebny jest psychiatra

Konsultacja psychiatry jest przy depresji nastolatka potrzebna wtedy, gdy objawy są nasilone, gdy nie ma poprawy po kilku tygodniach terapii albo gdy pojawiają się myśli samobójcze. Formalne rozpoznanie oraz decyzja o lekach należą wyłącznie do lekarza, nigdy do psychologa ani psychoterapeuty.

W leczeniu depresji u dzieci i młodzieży w Unii Europejskiej zarejestrowana jest fluoksetyna, dopuszczona od 8 roku życia. To informacja o tym, jakie leki istnieją. To nie zalecenie. Dobór leku oraz czasu leczenia zawsze pozostaje po stronie psychiatry.

Farmakoterapię kontynuuje się zwykle przez 6 do 12 miesięcy po ustąpieniu objawów. Odstawienie leku bez konsultacji zwiększa ryzyko nawrotu, nawet jeśli nastolatek czuje się od kilku tygodni wyraźnie lepiej.

Jak rozmawiać z nastolatkiem w depresji

Rozmowa z nastolatkiem w depresji działa lepiej, gdy zaczyna się od konkretnej obserwacji zamiast od oceny albo gotowej diagnozy. Zdanie „widzę, że od miesiąca prawie nie wychodzisz z pokoju” otwiera więcej niż „masz depresję”. Opisuje fakt, nie ocenę. Przed faktem nie trzeba się bronić tak, jak przed etykietą, którą ktoś przykleja z zewnątrz.

Zdania w rodzaju „weź się w garść” albo „inni mają gorzej” zamykają rozmowę, zanim się zacznie. Potwierdzają dokładnie to, czego nastolatek już się obawia: że mówienie o tym niczego nie zmieni.

• słuchaj bez przerywania, nie naprawiaj od razu tego, co słyszysz
• zapytaj wprost o bezpieczeństwo, jeśli pojawiają się myśli o śmierci
• zadbaj o przewidywalny rytm dnia: posiłki, sen, wspólny czas
• zauważaj małe zmiany na plus, nie tylko powrót do dawnej formy
• nie przerywaj leczenia bez konsultacji z prowadzącym specjalistą

Kiedy depresja u nastolatka wymaga pilnej pomocy

Depresja u nastolatka wymaga pilnej pomocy zawsze, gdy pojawiają się myśli samobójcze, plan zrobienia sobie krzywdy albo samookaleczenia. Nie czekaj wtedy na termin zwykłej konsultacji. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod numer 112 albo jedź na najbliższy szpitalny oddział ratunkowy.

Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebna jest pilna rozmowa, działa całodobowy telefon zaufania 116 111 dla dzieci oraz młodzieży. Rodzic może zadzwonić także sam, żeby ustalić kolejny krok.

Pytanie wprost, czy nastolatek myśli o odebraniu sobie życia, nie zwiększa ryzyka. Otwiera rozmowę, na którą wcześniej nie było miejsca.

PodcastJak skutecznie regulować emocje?Odcinek podcastu PsychoLogic. Spotify i YouTube.

Wsparcie przy depresji nastolatka w PsychoNovatis

W PsychoNovatis prowadzimy psychoterapię młodzieży z depresją od 15 roku życia, w nurcie poznawczo-behawioralnym. Przyjmujemy też osoby dorosłe. Pracujemy w 3 gabinetach w Lublinie oraz online. Sesja trwa 50 minut, a jej koszt to od 180 do 200 zł, w zależności od indywidualnego cennika specjalistki.

Nie mamy w zespole psychiatry. Nie prowadzimy farmakoterapii ani nie wystawiamy zwolnień. Jeśli w trakcie terapii okaże się, że warto rozważyć leczenie farmakologiczne, kierujemy do psychiatry poza naszym zespołem.

Konsultacja psychologiczna jest pierwszym krokiem. Psycholog dokonuje na niej wstępnej diagnozy oraz rekomenduje kolejne kroki adekwatne do potrzeb pacjenta. Wizyta ma charakter prywatny i nie jest refundowana przez NFZ.

Ile trwa depresja u nastolatków: najważniejsze w skrócie

Nieleczony epizod depresji u nastolatka trwa średnio od 4 do 8 miesięcy, a leczenie ten czas skraca. Nawrót w ciągu 5 lat dotyczy nawet 70 procent młodych osób, dlatego opieka po zakończeniu terapii jest równie ważna. Podstawą leczenia pozostaje psychoterapia, a o lekach decyduje psychiatra.

• nieleczony epizod: średnio od 4 do 8 miesięcy, u części nastolatków ponad rok
• pierwszy epizod najczęściej między 11 a 15 rokiem życia
• rozpowszechnienie: od 4 do 8 procent młodzieży
• nawroty: od 20 do 40 procent w ciągu 2 lat, do 70 procent w ciągu 5 lat
• leczenie: psychoterapia poznawczo-behawioralna co najmniej 3 miesiące, przy nasilonych objawach konsultacja psychiatryczna
• pilna pomoc: numer 112 przy zagrożeniu życia, całodobowy telefon 116 111