Zakończenie terapii: kiedy kończyć, ostatnie sesje i nawroty

Zakończenie terapii: kiedy można ją zamknąć

Zakończenie terapii jest decyzją podejmowaną wspólnie z terapeutką, najczęściej gdy cele ustalone na początku zostały osiągnięte albo gdy dalsza praca nie jest już potrzebna. Punkt odniesienia powstaje na początku: według NHS terapeuta pyta wtedy o objawy i o to, czego oczekujesz od leczenia.

Głównym celem terapii poznawczo-behawioralnej jest, według NHS, wprowadzenie zmian, które rozwiązują problemy. Punktem odniesienia przy zakończeniu są więc zmiany, po które przyszedłeś lub przyszłaś.

Gdy cele zmieniły się po drodze, możecie je przeformułować. Razem ustalicie, czy kończycie, czy zmieniacie kierunek.

Po czym poznasz, że terapia dobiega końca

Rozmowę o zakończeniu terapii możesz zacząć, gdy radzisz sobie z trudnymi momentami między sesjami. Możesz ją zacząć także wtedy, gdy coraz częściej przynosisz na sesję podsumowania zamiast problemów. Pomagają w tym cztery pytania:

• Czy objawy, które przyniosły Cię do terapii, osłabły albo ustąpiły?
• Czy trudne sytuacje przechodzisz własnymi sposobami, a nie czekasz na sesję?
• Czy cele z początku terapii są osiągnięte albo świadomie zmienione?
• Czy na sesjach coraz częściej mówisz o tym, co poszło dobrze, i o planach?

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Ostatnia faza terapii: co robicie na ostatnich sesjach

Ostatnia faza terapii to podsumowanie zmian i plan na czas po jej zakończeniu. NHS pisze, że po zakończeniu terapii poznawczo-behawioralnej ważne jest dalsze stosowanie wyuczonych umiejętności, a terapeuta zwykle pomaga zaplanować, jak to robić.

Wytyczne NICE dotyczące depresji (NG222, 2022) wymieniają, co mogą obejmować elementy zapobiegania nawrotom w terapii psychologicznej:

• przegląd wniosków z terapii i tego, co pomagało
• konkretne plany utrzymania postępu po zakończeniu terapii
• rozpoznanie okoliczności, wydarzeń wyzwalających i sygnałów ostrzegawczych, na przykład lęku, słabego snu, unikania lub ruminacji
• szczegółowe plany, co robić, gdy któryś z tych sygnałów wróci
• plany na przewidywane trudne wydarzenia w ciągu następnych 12 miesięcy, w tym zmiany życiowe i rocznice trudnych zdarzeń

Nawroty: czy objawy wracają po terapii?

U części osób objawy wracają po zakończeniu terapii, dlatego plan na taki przypadek jest elementem dobrego zakończenia. W depresji metaanaliza Vittengl i współpracowników (2007) objęła 28 badań i 1880 dorosłych. Wykazała, że wśród osób, które zareagowały na terapię poznawczo-behawioralną, po jej zakończeniu nawrót lub kolejny epizod wystąpił u 29 procent w ciągu roku. W ciągu dwóch lat wystąpił u 54 procent.

Według autorów te wskaźniki są porównywalne z wynikami innych psychoterapii nastawionych na depresję i niższe niż po farmakoterapii. Liczby dotyczą depresji i nie należy ich przenosić na inne trudności.

NHS (system brytyjski) radzi, by przy dalszych problemach po zakończeniu terapii poznawczo-behawioralnej zgłosić się do lekarza, który może zaproponować kolejną terapię lub inne leczenie. Gdy objawy nie ustąpiły po pierwszym cyklu, można też otrzymać dodatkowe sesje.

Sesje przypominające po zakończeniu terapii

Sesja przypominająca to dodatkowe spotkanie po zakończeniu terapii. Jego celem jest utrwalenie osiągniętych zmian i zmniejszenie ryzyka nawrotu. Dowody na ich skuteczność nie są jednoznaczne: autorzy badania Hlynsson i współpracowników (2025) piszą, że efektywność takich spotkań w zapobieganiu nawrotom depresji pozostaje niejednoznaczna.

W ich badaniu z losowym doborem 262 uczestników w Szwecji, po internetowej aktywizacji behawioralnej albo aktywności fizycznej, 8-tygodniowy program zapobiegania nawrotom nie różnił się od braku programu: po 24 miesiącach ponad 95 procent osób w obu grupach pozostawało w remisji. Dotyczy to łagodnej i umiarkowanej depresji.

Wytyczne NICE (NG222) opisują to inaczej. Osobom, które wyszły z depresji po samych lekach, mają podwyższone ryzyko nawrotu i nie chcą dalej ich brać, zalecają rozważyć kurs grupowej CBT lub terapii poznawczej opartej na uważności (MBCT) z wyraźnym nastawieniem na zapobieganie nawrotom: zwykle 8 sesji w ciągu 2-3 miesięcy z opcją dodatkowych sesji w ciągu następnych 12 miesięcy. Osobom, które chcą kontynuować psychoterapię w celu zapobiegania nawrotom, zalecają co najmniej 4 dodatkowe sesje tej samej terapii. Decyzję o dalszym leczeniu podejmuje się wspólnie z pacjentem.

Przerwanie terapii: czy możesz skończyć wcześniej

Możesz zakończyć terapię w każdej chwili, a najlepiej zrobić to, mówiąc o tym na sesji, nawet jeśli ma to być ostatnia sesja. W metaanalizie Swift i współpracowników (2017), obejmującej 186 badań porównawczych, średnio 21,9 procent uczestników przerwało leczenie przedwcześnie, więc zdarza się to często.

Na sesji terapeutka może zapytać o powód. W zależności od przyczyny można zmienić tempo, rodzaj ćwiczeń albo częstość spotkań. Gdy powód leży poza terapią, na przykład w czasie czy kosztach, można ustalić, co zamknąć, a do czego wrócić.

Na sesji zamykającej można zebrać to, co udało się do tej pory, i ustalić, co zrobić, gdy objawy wrócą.

Zmiana terapeuty: kiedy i jak to zrobić

Zmianę terapeuty możesz rozważyć przy braku poczucia współpracy i zrozumienia, mimo rozmowy o tym, co Ci nie pasuje. Metaanaliza Horvath i współpracowników (2011) wiąże jakość przymierza terapeutycznego z wynikami terapii (r = 0,275), co nie jest dowodem przyczyny.

Najpierw powiedz terapeutce, co Ci nie odpowiada. Dopiero gdy to nie zmieni sytuacji, rozważ kolejny krok:

1. 1Powiedz na sesji, co Ci nie pasuje: tempo, ćwiczenia albo brak poczucia zrozumienia.
2. 2Jeśli nic się nie zmienia, zakończ współpracę spotkaniem zamykającym, a nie zniknięciem.
3. 3Wybierz nowego terapeutę, kierując się kryteriami z osobnego tekstu o doborze psychoterapeuty.
4. 4Powiedz nowemu terapeucie, co w poprzedniej terapii działało, a co nie.

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Zakończenie terapii a leki: kto o czym decyduje

Zakończenie psychoterapii nie jest decyzją o lekach: odstawianie albo zmiana leków należy do lekarza psychiatry. W naszym zespole nie ma psychiatry, a farmakoterapia odbywa się poza placówką.

Wytyczne NICE dla depresji (NG222) zalecają, by osoba, która nie chce kontynuować leków, dostała informację, jak je odstawiać, oraz by przy powrocie objawów szukała pomocy jak najszybciej.

Jak zamykamy terapię w PsychoNovatis

W PsychoNovatis przed terapią odbywa się średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii.

Pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym, a sesja trwa 50 minut. Po zakończeniu terapii poznawczo-behawioralnej NHS pisze, że ważne jest dalsze stosowanie wyuczonych umiejętności, a terapeuta zwykle pomaga zaplanować, jak to robić. Proces terapeutyczny w PsychoNovatis opisuje osobny tekst. Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia. Spotkania odbywają się stacjonarnie w Lublinie oraz online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku.

Gdy po zakończeniu terapii jest gorzej: gdzie szukać pomocy

Jeśli po zakończeniu terapii objawy wracają, zgłoś się na konsultację jak najszybciej, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112.

Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, dorośli mogą zadzwonić pod numer 800 70 2222 (Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, podany na gov.pl) albo pod numer 116 123, gdzie według gov.pl całodobowo dyżurują eksperci.