PsychoterapiaArtykuł
Aktualizacja: 7 min czytania
Magdalena Pliżga-Szwajgier

Autor

Magdalena Pliżga-Szwajgier

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Zakończenie terapii: kiedy kończyć, ostatnie sesje i nawroty

Zakończenie terapii: kiedy kończyć, ostatnie sesje i nawroty

Kiedy można zakończyć terapię?

Zakończenie terapii jest decyzją podejmowaną wspólnie z terapeutką, w odniesieniu do celów ustalonych na początku: terapię zamyka się, gdy cele zostały osiągnięte albo dalsza praca nie jest już potrzebna. Punkt odniesienia powstaje na starcie, bo na pierwszych spotkaniach terapeuta pyta o objawy i o to, czego oczekujesz od leczenia.

Głównym celem terapii poznawczo-behawioralnej jest wprowadzenie zmian, które rozwiązują problemy. Przy zakończeniu liczą się więc zmiany, po które przyszedłeś lub przyszłaś.

Jeśli cele zmieniły się po drodze, możecie je przeformułować. Razem ustalicie, czy kończycie, czy zmieniacie kierunek.

Po czym poznać, że terapia dobiega końca?

Rozmowę o zakończeniu terapii możesz zacząć, gdy radzisz sobie z trudnymi momentami między sesjami. Możesz ją zacząć także wtedy, gdy coraz częściej przynosisz na sesję podsumowania zamiast problemów. Pomagają w tym cztery pytania: o objawy, o radzenie sobie między sesjami, o cele i o to, o czym mówisz na sesjach.

  • Czy objawy, które przyniosły Cię do terapii, osłabły albo ustąpiły?
  • Czy trudne sytuacje przechodzisz własnymi sposobami, a nie czekasz na sesję?
  • Czy cele z początku terapii są osiągnięte albo świadomie zmienione?
  • Czy na sesjach coraz częściej mówisz o tym, co poszło dobrze, i o planach?

PsychoLogic

„Nie chcę żyć”: co powiedzieć, gdy słyszysz to od swojego dziecka?

Wszystkie odcinki

Co robi się na ostatnich sesjach terapii?

Ostatnia faza terapii to podsumowanie zmian i plan na czas po jej zakończeniu. Po zakończeniu terapii poznawczo-behawioralnej ważne jest dalsze stosowanie wyuczonych umiejętności, a terapeuta zwykle pomaga zaplanować, jak to robić. W depresji ta część obejmuje też zapobieganie nawrotom.

  • przegląd wniosków z terapii i tego, co pomagało
  • konkretne plany utrzymania postępu po zakończeniu terapii
  • rozpoznanie okoliczności, wydarzeń wyzwalających i sygnałów ostrzegawczych, na przykład lęku, słabego snu, unikania lub ruminacji
  • szczegółowe plany, co robić, gdy któryś z tych sygnałów wróci
  • plany na przewidywane trudne wydarzenia w ciągu następnych 12 miesięcy, w tym zmiany życiowe i rocznice trudnych zdarzeń

Czy objawy wracają po zakończeniu terapii?

Po zakończeniu terapii objawy mogą wrócić, dlatego plan na taki przypadek jest elementem dobrego zakończenia. W depresji po udanej terapii poznawczo-behawioralnej nawrót lub kolejny epizod zdarza się u co trzeciej osoby w ciągu roku i u około połowy w ciągu dwóch lat.

Te wskaźniki są porównywalne z wynikami innych psychoterapii nastawionych na depresję i niższe niż po samych lekach. Dotyczą depresji i nie należy ich przenosić na inne trudności.

Przy dalszych problemach po zakończeniu terapii poznawczo-behawioralnej warto zgłosić się do lekarza, który może zaproponować kolejną terapię lub inne leczenie. Gdy objawy nie ustąpiły po pierwszym cyklu, można też otrzymać dodatkowe sesje.

Czy sesje przypominające po zakończeniu terapii mają sens?

Sesja przypominająca to dodatkowe spotkanie po zakończeniu terapii, które ma utrwalić osiągnięte zmiany i zmniejszyć ryzyko nawrotu. Dowody na jej skuteczność nie są jednoznaczne: nie wiadomo na pewno, czy takie spotkania rzeczywiście zapobiegają nawrotom depresji, a wyniki bywają różne.

Po internetowej aktywizacji behawioralnej albo aktywności fizycznej dodatkowy program zapobiegania nawrotom nie dał widocznej różnicy: niemal wszyscy pozostawali w remisji bez względu na to, czy go mieli. Dotyczy to łagodnej i umiarkowanej depresji.

Inaczej wygląda to u osób, które wyszły z depresji po samych lekach, mają podwyższone ryzyko nawrotu i nie chcą dalej ich brać. Takim osobom dobrze służy kurs grupowej CBT lub terapii poznawczej opartej na uważności z naciskiem na zapobieganie nawrotom: zwykle osiem sesji w ciągu dwóch-trzech miesięcy z możliwością dodatkowych sesji w ciągu następnego roku. Kto chce kontynuować psychoterapię, by zapobiec nawrotom, powinien liczyć na co najmniej cztery dodatkowe sesje tej samej terapii.

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Czy mogę przerwać terapię wcześniej?

Możesz zakończyć terapię w każdej chwili, a najlepiej zrobić to, mówiąc o tym na sesji, nawet jeśli ma to być ostatnia sesja. Wcześniej przerywa wielu pacjentów: mniej więcej co piąty pacjent przerywa leczenie przedwcześnie, więc to częsta sytuacja, a nie osobista porażka.

Na sesji zamykającej można zebrać to, co udało się do tej pory, i ustalić, co zrobić, gdy objawy wrócą. Terapeutka może zapytać o powód. W zależności od przyczyny można zmienić tempo, rodzaj ćwiczeń albo częstość spotkań. Gdy powód leży poza terapią, na przykład w czasie czy kosztach, można ustalić, co zamknąć, a do czego wrócić.

Kiedy i jak zmienić terapeutę?

Zmianę terapeuty możesz rozważyć, gdy mimo rozmowy o tym, co Ci nie pasuje, nadal brakuje poczucia współpracy i zrozumienia. Jakość relacji z terapeutą wiąże się z wynikami terapii, choć nie jest to dowód przyczyny. Najpierw powiedz terapeutce, co Ci nie odpowiada, a dopiero gdy to nic nie zmieni, rozważ kolejny krok.

  1. 1Powiedz na sesji, co Ci nie pasuje: tempo, ćwiczenia albo brak poczucia zrozumienia.
  2. 2Jeśli nic się nie zmienia, zakończ współpracę spotkaniem zamykającym, a nie zniknięciem.
  3. 3Wybierz nowego terapeutę, z którym będziesz mógł lub mogła otwarcie mówić o tym, co Ci nie pasuje.
  4. 4Powiedz nowemu terapeucie, co w poprzedniej terapii działało, a co nie.

Czy zakończenie terapii oznacza odstawienie leków?

Nie. Zakończenie psychoterapii nie jest decyzją o lekach: odstawianie albo zmiana leków należy do lekarza psychiatry. Osoba, która nie chce kontynuować leków, powinna dostać informację, jak je odstawiać, a przy powrocie objawów szukać pomocy jak najszybciej.

Gdzie szukać pomocy, gdy po zakończeniu terapii jest gorzej?

Jeśli po zakończeniu terapii objawy wracają, zgłoś się do psychologa, psychoterapeuty lub lekarza jak najszybciej, a przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112. Dorośli, którzy nie są w bezpośrednim zagrożeniu życia, a potrzebują pilnej rozmowy, mogą zadzwonić pod numer 800 70 2222 albo zgłosić się na SOR lub do izby przyjęć.

Numer 800 70 2222 należy do Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym, według gov.pl.

Bibliografia

  1. NICE (2022), Depression in adults: treatment and management, NG222, rekomendacje 1.8.4-1.8.10 (zapobieganie nawrotom)
  2. NHS (b.d.), Overview: Cognitive behavioural therapy (CBT)
  3. Vittengl J. R. i in. (2007), Reducing relapse and recurrence in unipolar depression: a comparative meta-analysis of cognitive-behavioral therapy's effects, Journal of Consulting and Clinical Psychology 75(3), 475-488
  4. Hlynsson J. I. i in. (2025), Evaluating the necessity of booster sessions in relapse prevention for depression: a longitudinal study, Frontiers in Psychology 16, 1568141
  5. Swift J. K. i in. (2017), Treatment refusal and premature termination in psychotherapy, pharmacotherapy, and their combination: a meta-analysis of head-to-head comparisons, Psychotherapy 54(1), 47-57
  6. Horvath A. O. i in. (2011), Alliance in individual psychotherapy, Psychotherapy 48(1), 9-16
  7. Ministerstwo Zdrowia, gov.pl, Centra Zdrowia Psychicznego (numer 800 70 2222)
  8. Ministerstwo Cyfryzacji, gov.pl, 116 123: pomoc w kryzysie psychicznym

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji. Decyzje o lekach, w tym o ich odstawianiu, należą do lekarza psychiatry. Przy myślach samobójczych lub zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112.

Często zadawane pytania

Kiedy zakończyć terapię?

Terapię kończy się, gdy cele ustalone na początku są osiągnięte albo gdy razem z terapeutką widzicie, że dalsza praca nie jest już potrzebna. Decyzja jest wspólna. Pomocne pytania: czy objawy osłabły, czy radzisz sobie między sesjami, czy cele są osiągnięte albo świadomie zmienione.

Co robi się na ostatnich sesjach terapii?

W terapii depresji plan zakończenia obejmuje przegląd wniosków z terapii i plan utrzymania postępu. Obejmuje też rozpoznanie sygnałów ostrzegawczych z planem działania na wypadek ich powrotu oraz plany na przewidywane trudne wydarzenia w ciągu następnego roku. Po zakończeniu CBT ważne jest dalsze stosowanie wyuczonych umiejętności.

Czy po zakończeniu terapii objawy wracają?

Mogą wrócić. W depresji po udanej terapii poznawczo-behawioralnej nawrót lub kolejny epizod zdarza się u co trzeciej osoby w ciągu roku i u około połowy w ciągu dwóch lat. Liczby dotyczą depresji i nie należy ich przenosić na inne zaburzenia. Plan na ten przypadek jest częścią zakończenia.

Czy mogę przerwać terapię, kiedy chcę?

Tak. Najlepiej powiedzieć o tym na sesji, nawet ostatniej, bo wtedy da się zapytać o powód, zmienić to, co przeszkadza, albo zamknąć sprawy. Mniej więcej co piąty pacjent przerywa leczenie przedwcześnie.

Co zrobić, gdy terapeuta mi nie odpowiada?

Najpierw powiedz mu to na sesji. Jakość relacji z terapeutą wiąże się z wynikami terapii, a zmianę terapeuty możesz rozważyć, gdy rozmowa nie pomaga. Zakończ współpracę spotkaniem zamykającym i powiedz nowemu terapeucie, co działało, a co nie.

Czy zakończenie psychoterapii oznacza odstawienie leków?

Nie. Decyzje o lekach, w tym o ich odstawianiu, należą do lekarza psychiatry. Są osobne od decyzji o zakończeniu psychoterapii.

Magdalena Pliżga-Szwajgier

mgr Magdalena Pliżga-Szwajgier

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Obok terapii indywidualnej jako jedyna w zespole prowadzę terapię rodzinną. Jestem też trenerką Treningu Umiejętności Społecznych.

Zobacz profil
Pomagamy w tym

Ten temat leczymy u nas

Terapia indywidualna

Psychoterapia indywidualna w Lublinie

Regularne spotkania jeden na jeden z psychoterapeutką, dla dorosłych, seniorów i młodzieży od 15. roku życia. Najczęstsza forma pracy w naszym centrum.

Zobacz, jak pomagamy