Na czym polega terapia poznawczo-behawioralna (CBT): metody i dowody

Na czym polega terapia poznawczo-behawioralna?

Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) opiera się według Judith Beck na modelu poznawczym: sposób myślenia wpływa na nastrój i zachowanie. Poprawa następuje po nauce bardziej realistycznej i przystosowawczej oceny własnych myśli. Beck opisuje osobę w depresji. Myśli ona, że nic nie potrafi zrobić dobrze, a wtedy czuje smutek i kładzie się do łóżka.

Przy sprawdzeniu tej myśli osoba może uznać, że uogólniła, bo wiele rzeczy robi dobrze. Dla trwalszej poprawy terapeuci CBT pracują według Beck także na poziomie podstawowych przekonań o sobie, świecie i innych ludziach.

Skrót CBT pochodzi od angielskiej nazwy cognitive behavioural therapy, a w Polsce używa się też określenia psychoterapia poznawczo-behawioralna. Powtarzalne błędy myślenia opisujemy w osobnym artykule o zniekształceniach poznawczych.

Jakie metody stosuje terapia CBT?

Metody powiązane z terapią CBT wymieniają podręcznik Beck oraz wytyczne NICE dla depresji u dorosłych (NG222) i PTSD (NG116). Beck pisze, że jej CBT często włącza techniki z innych terapii. Należą do nich aktywizacja behawioralna oraz ekspozycja. Tabela pokazuje trzy metody, a kolejność w niej nie oznacza ważności.

Konkretne ćwiczenia, takie jak dziennik myśli, opisujemy w artykule o ćwiczeniach CBT. Przebieg spotkania opisuje artykuł o sesji CBT.

Czy zadania między sesjami w CBT mają znaczenie?

Indywidualna terapia CBT wymaga według NICE gotowości na zadania między sesjami. Metaanaliza 17 badań z udziałem 2312 osób wykazała związek między wykonywaniem zadań a wynikiem terapii. Wynik był lepszy u klientów, którzy lepiej wykonywali zadania. Zależność była widoczna tuż po zakończeniu terapii oraz w późniejszej obserwacji.

Sama ta metaanaliza pokazuje związek, a nie dowód, że to zadania poprawiają wynik, choć autorzy przypominają o efektach przyczynowych i korelacyjnych, które znalazły wcześniejsze przeglądy.

Przy jakich problemach terapia CBT ma najmocniejsze poparcie?

Według przeglądu 106 metaanaliz z 2012 roku najmocniejsze poparcie ma terapia CBT przy zaburzeniach lękowych, somatoformicznych, bulimii, problemach z kontrolą złości i stresie ogólnym. Nazwa „zaburzenia somatoformiczne” pochodzi z przeglądu i oznacza zaburzenia, w których przeważają dolegliwości z ciała. Dla depresji i PTSD tabela podaje zalecenia wytycznych NICE dla dorosłych, opracowane dla służby zdrowia w Anglii.

Wyniki dotyczą grup, a nie pojedynczych osób, i nie gwarantują poprawy u konkretnej osoby. Przy depresji bardziej nasilonej wytyczne wymieniają też leczenie lekiem przeciwdepresyjnym, a decyzje o lekach należą do lekarza.

W PTSD wytyczne zalecają także terapię EMDR, którą opisujemy osobno. Ile sesji CBT potrzeba i jak skorzystać z niej na NFZ albo prywatnie, wyjaśniają artykuły o tym, ile trwa terapia CBT, i o CBT na NFZ czy prywatnie.

Jak wytyczne NICE opisują indywidualną CBT w depresji?

Wytyczne NICE dla depresji u dorosłych opisują indywidualną CBT jako terapię uporządkowaną i nastawioną na cel, która skupia się na rozwiązywaniu bieżących problemów, zajmuje się wzajemnym wpływem myśli, przekonań, postaw, uczuć i zachowania oraz uczy radzić sobie z sytuacjami w życiu inaczej. Prowadzi ją praktyk z przeszkoleniem i kompetencjami w tej terapii, zgodnie z aktualnymi podręcznikami leczenia.

Według tabeli wytycznych indywidualna CBT może być pomocna osobom, które potrafią rozpoznać negatywne myśli albo nieprzydatne wzorce zachowania, jakie chcą zmienić, i które są gotowe wykonywać zadania między sesjami.

Porównanie z terapią psychodynamiczną znajdziesz w artykule CBT czy terapia psychodynamiczna, a ogólne zasady wyboru nurtu w artykule o tym, jak wybrać nurt terapii. Terapię systemową opisujemy osobno.

Czy PsychoNovatis prowadzi terapię poznawczo-behawioralną?

PsychoNovatis prowadzi psychoterapię w nurcie poznawczo-behawioralnym, w którym pracują nasze specjalistki. Są to psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia. Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15. roku życia. Wizyta jest prywatna i trwa 50 minut. Prowadzimy ją stacjonarnie w Lublinie albo online. Ekspozycję prowadzimy zarówno w gabinecie, jak i poza nim.

Przed terapią właściwą odbywają się zwykle 3 do 4 konsultacje, zależnie od przypadku. Przebieg pierwszej wizyty opisuje osobny artykuł, a porównanie terapii online z terapią w gabinecie opisuje drugi artykuł z tej serii.