Objawy nerwicy natręctw: OCD i jego leczenie

Jakie są objawy nerwicy natręctw (OCD)?

Objawy nerwicy natręctw (OCD) to obsesje, czyli natrętne, niechciane myśli, obrazy lub impulsy często wywołujące lęk, lub kompulsje, czyli czynności albo rytuały wykonywane po to, by ten lęk obniżyć. Kompulsje mogą być widoczne, jak mycie czy sprawdzanie, albo niewidoczne dla innych, jak powtarzanie słów w myślach.

Nerwica natręctw oznacza w tym tekście OCD. W ICD-11 mowa o zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym (kod 6B20), a w ICD-10 o kodzie F42.

Kiedy objawy OCD są zaburzeniem?

Pomocy przy podejrzeniu OCD warto szukać według NHS wtedy, gdy ma ono znaczący wpływ na życie; o rozpoznaniu decyduje lekarz. To uproszczony opis, a pełne kryteria stosuje lekarz. Natrętna myśl, która pojawia się od czasu do czasu, sama jeszcze nie oznacza zaburzenia.

ICD-11 wyróżnia OCD z dobrym lub dostatecznym wglądem (kod 6B20.0) oraz ze słabym lub brakującym wglądem (kod 6B20.1). Według opisu w ICD-11 przy dobrym lub dostatecznym wglądzie osoba przez znaczną część czasu dopuszcza, że jej przekonania związane z zaburzeniem mogą być nieprawdziwe, a przy słabym lub brakującym przez większość czasu lub cały czas jest przekonana, że są prawdziwe, i nie przyjmuje innego wyjaśnienia.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Skąd bierze się OCD i od kiedy się pojawia?

Według NHS nie jest jasne, co powoduje OCD, a rolę może odgrywać kilka czynników. Należą do nich rodzinne występowanie OCD; różnice w mózgu; wydarzenia życiowe; osobowość. Objawy mogą pojawić się już od 6. roku życia, a OCD często zaczyna się w okresie dojrzewania i we wczesnej dorosłości.

NHS pisze, że OCD jest bardziej prawdopodobne, gdy ma je ktoś z rodziny, a może to być zachowanie wyuczone albo, możliwe, wpływ genów. U części osób z OCD występują według NHS obszary mózgu o niezwykle wysokiej aktywności lub niski poziom serotoniny. OCD może być częstsze u osób zastraszanych, krzywdzonych lub zaniedbywanych, a czasem zaczyna się po ważnym wydarzeniu, takim jak poród lub żałoba. Według NHS OCD może się częściej rozwijać u osób schludnych, skrupulatnych i metodycznych, o wysokich standardach osobistych, a także u osób ogólnie dość lękowych lub z bardzo silnym poczuciem odpowiedzialności za siebie i innych.

Jak działa cykl obsesji i kompulsji w OCD?

Kompulsja przynosi krótkotrwałą ulgę, ale obsesja i lęk szybko wracają, co według NHS uruchamia cykl od nowa. Według NHS większość osób z OCD ma zarówno natrętne myśli, jak i kompulsje, ale jedno z nich może być mniej widoczne. Kompulsją bywa też czynność umysłowa, na przykład powtarzanie słów w myślach albo „neutralizujące” myśli, które mają przeciwdziałać obsesyjnym myślom.

Jakie są tematy obsesji w OCD?

Obsesje w OCD mogą dotyczyć różnych tematów: zanieczyszczenia; szkody wyrządzonej przez pomyłkę; celowego skrzywdzenia siebie lub innych; symetrii i porządku. NHS wymienia je jako częste obsesje u osób z OCD. Mogą też pojawić się natrętne myśli o treści agresywnej lub seksualnej, które osoba uznaje za odrażające lub przerażające. Tabela pokazuje przykłady, a nie pełną listę.

Natrętne wyobrażenia agresywne mogą dotyczyć skrzywdzenia bliskich, także dziecka. Takie myśli mogą być trudne do ujawnienia.

Czy natrętne myśli w OCD oznaczają zamiar?

Sama obecność natrętnej myśli o treści agresywnej lub seksualnej w OCD nie oznacza zamiaru jej realizacji; znaczenie objawów ocenia się podczas konsultacji. Według NHS takie myśli mogą budzić odrazę lub lęk, a samo ich występowanie nie oznacza, że ktoś zrealizuje je w czyn. Dlatego rozmowa o nich z psychologiem lub lekarzem jest bezpiecznym krokiem.

Według NICE osoby z OCD często wstydzą się swojego stanu i trudno im o nim mówić, a według NHS wstyd sprawia, że niektóre z nich niechętnie szukają pomocy. NICE zaleca informować osoby przeżywające cierpienie z powodu natrętnych myśli, że prawie każdy czasem je ma. Gdy są częste i dręczące, są typową cechą OCD. Tematy seksualne, agresywne lub związane ze śmiercią są według NICE częste u osób z OCD w każdym wieku. Często błędnie odczytuje się je jako wskazujące na ryzyko. Samo wystąpienie takich myśli nie oznacza jeszcze OCD. Ocenia to lekarz.

OCD jest według NHS chorobą jak każda inna i nie ma powodu do wstydu. Inaczej jest w kryzysie: jeśli masz zamiar zrobić krzywdę sobie lub komuś albo ktoś jest w niebezpieczeństwie, przy bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod 112. W kryzysie bez bezpośredniego zagrożenia zgłoś się na SOR lub do izby przyjęć albo zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222. Adresy pomocy zebraliśmy w tekście o kryzysie psychicznym.

Z czym współwystępuje OCD?

Niektóre osoby z OCD mają według NHS także inne poważne problemy ze zdrowiem psychicznym albo rozwijają je później. NHS wymienia depresję; zaburzenia odżywiania; lęk uogólniony; zaburzenie z gromadzeniem przedmiotów. Osoby z OCD i ciężką depresją mogą mieć według NHS także myśli samobójcze.

Osoby z rozpoznanym OCD NICE zaleca oceniać pod kątem ryzyka samouszkodzenia i samobójstwa, zwłaszcza przy współistniejącej depresji. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod 112. W kryzysie bez takiego zagrożenia zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 albo zgłoś się na SOR lub do izby przyjęć.

Jak leczy się nerwicę natręctw (OCD)?

U dorosłych NICE zaleca dobierać leczenie OCD do wpływu zaburzenia na funkcjonowanie: psychoterapia poznawczo-behawioralna z ekspozycją połączoną z powstrzymaniem reakcji (ERP) i leczenie lekami mogą być alternatywami, a przy ciężkim ograniczeniu funkcjonowania zaleca się ich połączenie. O lekach decyduje lekarz psychiatra.

Terapia poznawczo-behawioralna pomaga według NHS stawiać czoła lękom i obsesyjnym myślom bez „naprawiania” ich kompulsjami i zwykle daje efekt dość szybko.

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Jak NICE dobiera leczenie OCD u dorosłych?

U dorosłych NICE zaleca dobierać leczenie OCD do stopnia ograniczenia funkcjonowania. Intensywność terapii mierzy się godzinami pracy terapeuty na osobę. Przy łagodnym ograniczeniu albo gdy osoba woli takie podejście, NICE zaleca zaproponować psychoterapię o niskiej intensywności z ERP, czyli do 10 godzin pracy terapeuty na osobę.

Do form o niskiej intensywności należą: krótka indywidualna CBT z ERP z uporządkowanymi materiałami samopomocy; krótka indywidualna CBT z ERP przez telefon; grupowa CBT z ERP. Jeśli osoba z łagodnym ograniczeniem nie może podjąć takiej terapii albo okazała się niewystarczająca, NICE zaleca zaproponować wybór między leczeniem lekami a intensywniejszą CBT z ERP (ponad 10 godzin pracy terapeuty na osobę), bo te sposoby wydają się porównywalnie skuteczne.

Wybór między lekami a intensywną CBT z ERP NICE zaleca zaproponować też przy umiarkowanym ograniczeniu funkcjonowania. Przy ciężkim ograniczeniu zaleca leczenie łączone: lek oraz CBT z ERP. Gdy sama CBT z ERP (ponad 10 godzin) albo same leki (w ciągu 12 tygodni) nie dają odpowiedniej odpowiedzi, NICE zaleca ocenę przez zespół specjalistów z różnych dziedzin, a po niej leczenie łączone.

Jaką rolę mają bliscy w leczeniu OCD?

Ocena OCD oraz plan leczenia powinny według NICE obejmować, gdy jest to właściwe, rodzinę lub opiekunów. Ocena powinna uwzględniać wpływ rytuałów i kompulsji na innych. Gdy bliscy zaangażowali się w zachowania kompulsywne, unikanie lub szukanie zapewnień, plan leczenia powinien według NICE pomóc im zmniejszyć to zaangażowanie w sposób taktowny, wspierający.

Co dzieje się po zakończeniu leczenia OCD?

Pod koniec leczenia NICE zaleca poinformować dorosłych, jak zasady poznane w terapii zastosować do tych samych lub innych objawów, gdyby wróciły. Gdy objawy nie mają znaczenia klinicznego, a osoba w pełni funkcjonuje przez 12 tygodni, NICE zaleca regularne przeglądy u specjalisty zdrowia psychicznego przez 12 miesięcy. Jeśli poprawa się utrzyma, osobę można wypisać do opieki podstawowej.

Przebieg OCD może być zmienny lub epizodyczny, a nawrót może wystąpić po skutecznym leczeniu. NICE zaleca, by osoby skutecznie leczone i wypisane, które zostały ponownie skierowane z kolejnym nawrotem OCD, przyjąć jak najszybciej, a nie umieszczać na zwykłej liście oczekujących. To zalecenie dla brytyjskiej opieki zdrowotnej.

Jak pomagamy przy OCD w PsychoNovatis?

W PsychoNovatis prowadzimy psychoterapię poznawczo-behawioralną, stacjonarnie w Lublinie lub online, ale ERP przy OCD, czyli ekspozycji z powstrzymaniem reakcji, nie prowadzimy. Nasze psycholożki i psychoterapeutki są w trakcie szkolenia, a przed terapią właściwą odbywają się zwykle 3-4 konsultacje. Na ostatniej omawiamy kierunek terapii. Leków nie przepisujemy, a decyzje o lekach podejmuje lekarz psychiatra.