Nerwica natręctw: co to jest, czym są natręctwa i kiedy to już OCD

Nerwica natręctw: co to znaczy?

Nerwica natręctw to potoczna nazwa zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD). Wracają w nim niechciane myśli, obrazy lub impulsy, a do tego powtarzane czynności albo rytuały wykonywane z poczucia przymusu. Tak NICE opisuje obsesje: niechciane, natrętne myśli, obrazy lub impulsy, które wielokrotnie wchodzą do głowy. Kompulsje to według NICE powtarzane zachowania lub czynności umysłowe, do których osoba czuje przymus.

W klasyfikacji ICD-10 Światowej Organizacji Zdrowia zaburzenie ma kod F42. Wśród pojęć włączonych do tej kategorii stoją „anankastic neurosis” oraz „obsessive-compulsive neurosis”. Po polsku to dosłownie nerwica anankastyczna i nerwica obsesyjno-kompulsyjna. Całe F40-F48 nosi tytuł „zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatoformiczną”. Słowo „nerwica” zostało więc w nazewnictwie, choć opisuje to samo zaburzenie, które dziś nazywamy OCD.

NICE podaje, że OCD ma według szacunków od 1% do 2% populacji, a niektóre badania szacują 2-3%. Według NHS objawy mogą pojawić się już w wieku 6 lat. Najczęściej zaczynają się w okresie dojrzewania i we wczesnej dorosłości.

Pełny opis objawów znajdziesz w tekście o OCD. Tam są też tematy obsesji i przebieg zaburzenia. Natrętne myśli jako zjawisko, które nie zawsze jest chorobą, opisuje tekst o natrętnych myślach.

Czy każde natręctwo to nerwica natręctw?

W mowie potocznej „natręctwa” oznaczają zarówno nawyk, sposób bycia czy rozmyślanie, jak również objaw OCD. ICD-10 opisuje OCD przez cel czynności oraz to, czy osoba może się jej oprzeć. Opis czynności kompulsywnych w ICD-10 mówi, że są powtarzane wciąż od nowa, nie dają przyjemności ani nie kończą niczego pożytecznego, a ich funkcją jest zapobieżenie jakiemuś obiektywnie mało prawdopodobnemu zdarzeniu, często związanemu z krzywdą własną lub spowodowaną przez siebie.

Zwykle osoba uważa taką czynność za bezsensowną lub nieskuteczną i próbuje się jej opierać. Lęk prawie zawsze towarzyszy zaburzeniu. Rośnie, gdy rytuału nie wykonuje. Tabela zestawia to, co ludzie nazywają natręctwem, z tym, co mówi klasyfikacja.

PsychoLogic

„Nie chcę żyć”: co powiedzieć, gdy słyszysz to od swojego dziecka?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Natręctwa w codziennym życiu: jeden dzień z OCD

NHS wymienia wśród kompulsji mycie i sprzątanie oraz sprawdzanie. Wymienia także liczenie i układanie. Kompulsją są też prośby o upewnienie oraz unikanie miejsc wywołujących natrętne myśli. Rytuał może też być niewidoczny, jak powtarzanie słów w myślach. Przykładowy dzień pokazuje, jak te elementy układają się w całość. To ilustracja, nie lista do samooceny.

Rano sprawdzasz kuchenkę, bo pojawia się lęk, że zostawiona włączona spowoduje pożar (to przykład obsesji z listy NHS). Wracasz trzeci raz i dopiero wtedy wychodzisz. W pracy piszesz do partnera: „Na pewno wyłączone?”, i czekasz na odpowiedź, bo bez niej nie możesz się skupić. NHS zalicza prośby o upewnienie do kompulsji.

W drodze do domu omijasz klamki w przejściu, bo myśl o zarazkach wraca przy każdej. Wieczorem myjesz ręce kolejny raz, a w głowie powtarzasz jedno zdanie, które ma „cofnąć” złą myśl. NHS opisuje takie powtarzanie słów w głowie jako kompulsję umysłową, a „neutralizowanie” myśli jako próbę przeciwdziałania obsesji.

W każdym z tych momentów czynność przynosi chwilową ulgę. Obsesja i lęk wracają, co według NHS uruchamia cykl od nowa.

Kiedy nerwica natręctw to już OCD?

Natręctwa są powodem do wizyty u specjalisty, gdy według NHS wpływają na codzienne życie, a NICE opisuje objawy OCD jako mogące powodować znaczące upośledzenie funkcjonowania lub cierpienie. Samo posiadanie nawyków, upodobania do porządku albo przelotnej natrętnej myśli nie spełnia tego warunku.

Wytyczne NICE podpowiadają lekarzom pytania przesiewowe, na przykład: czy dużo myjesz lub sprzątasz, czy dużo sprawdzasz, czy jest myśl, która wciąż Ci przeszkadza i której nie możesz się pozbyć, czy codzienne czynności zajmują Ci dużo czasu, czy bardzo przeszkadza Ci nieporządek i czy te problemy Cię trapią. Odpowiedzi „tak” nie są rozpoznaniem, tylko tematem rozmowy z lekarzem lub psychologiem.

Ocenę objawów prowadzi lekarz albo psycholog przygotowany do diagnostyki. Formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu należą do lekarza.

Myśli o skrzywdzeniu kogoś: zamiar czy objaw nerwicy natręctw?

Przerażająca myśl o skrzywdzeniu kogoś bliskiego, której chcesz się pozbyć, jest częstym objawem OCD, a nie zamiarem. NHS podaje jako przykład obsesji lęk, że zaatakujesz kogoś innego, na przykład własne dzieci. NICE pisze, że myśli o treści seksualnej, agresywnej lub dotyczącej śmierci są częste u osób z OCD w każdym wieku. Według NICE często błędnie odczytuje się je jako wskazujące na ryzyko.

ICD-10 opisuje obsesje jako myśli niemal zawsze przykre, które osoba często próbuje powstrzymać bez skutku. Osoba rozpoznaje je jako własne i mimowolne, a często także odrażające.

Natrętne myśli w OCD są niechciane i budzą sprzeciw. Gdy pojawia się zamiar skrzywdzenia kogoś, plan albo myśli o odebraniu sobie życia, potrzebna jest pilna pomoc. NICE zaleca, by lekarz niepewny ryzyka związanego z takimi myślami skonsultował się ze specjalistami od OCD, a NHS radzi natychmiast skontaktować się z lekarzem lub zespołem opieki, gdy czujesz, że dalej nie dasz rady. Nie zostawaj z tym sam.

Przy bezpośrednim zagrożeniu dla Ciebie lub kogoś innego dzwoń pod 112. Całodobowe wsparcie, gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, to 800 70 2222 (dorośli). Jest też numer 116 123.

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Czy nerwica natręctw przechodzi sama i jak się ją leczy?

Według NHS OCD raczej nie ustępuje bez odpowiedniego leczenia i wsparcia. Leczeniem są terapia poznawczo-behawioralna (CBT) i leki przepisywane przez lekarza. NHS opisuje CBT jako terapię pomagającą stawić czoła lękom i natrętnym myślom bez „naprawiania” ich kompulsjami.

Wytyczne NICE (CG31) opisują psychoterapię poznawczo-behawioralną, w tym ekspozycję z powstrzymaniem reakcji (ERP). Przy łagodnym upośledzeniu funkcjonowania NICE zaleca zaoferować najpierw formy o niskiej intensywności, do 10 godzin pracy z terapeutą. Decyzje o leczeniu należą do lekarza.

O lekach decyduje lekarz, w tym psychiatra. Nie odstawiaj ani nie zmieniaj leków bez konsultacji.

Co zrobić dziś przy nerwicy natręctw?

Dziś możesz zapisać dwie rzeczy: co powtarzasz i ile to trwa. Dopisz, czego unikasz, a potem powiedz o tym lekarzowi lub psychologowi. Zapisz też, ile razy w ciągu dnia prosisz bliskich o upewnienie, bo NHS zalicza takie prośby do kompulsji.

NICE zaznacza, że osoby z OCD często wstydzą się swojego stanu. Trudno im o nim mówić, a objawy mają charakter mimowolny. Wstyd nie jest powodem, żeby czekać, jeśli natręctwa wpływają na Twoje życie. Wystarczy konkretny przykład z ostatniego tygodnia, a rozmowa może zacząć się od niego.

Co dzieje się na konsultacji w PsychoNovatis?

W PsychoNovatis nerwicę natręctw leczymy terapią poznawczo-behawioralną, a terapii metodą ekspozycji z powstrzymaniem reakcji (ERP) nie prowadzimy. Pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii.

Psychiatry w naszym zespole nie ma, a konsultację psychiatryczną zalecamy, gdy psycholog widzi do tego wskazania.

Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia. Spotkania odbywają się stacjonarnie w Lublinie oraz online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Sesja trwa 50 minut, wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku.