Ile trwa psychoterapia? Uczciwa odpowiedź

Ile trwa psychoterapia? Realne widełki

Psychoterapia poznawczo-behawioralna przy pojedynczym problemie trwa 8 do 20 sesji, czyli od 2 do 6 miesięcy, a praca nad utrwalonymi wzorcami rok albo dłużej. Poniższa tabela to punkt wyjścia, zanim przejdziemy do tego, co te widełki przesuwa. Orientacyjnie, przy pracy w nurcie poznawczo-behawioralnym:

Od czego zależy długość psychoterapii?

Długość psychoterapii zależy przede wszystkim od nurtu, a w drugiej kolejności od tego, jak długo trwa problem. Terapia poznawczo-behawioralna, którą opracował Aaron Beck, jest z założenia krótkoterminowa i ma zaplanowane zakończenie. Terapia schematów Jeffreya Younga oraz podejścia psychodynamiczne pracują z fundamentami, więc trwają lata. To nie kwestia lepszego nurtu, tylko tego, jak głęboko sięga narzędzie.

Czynnik drugi to czas trwania problemu. Panika, która zaczęła się 3 miesiące temu, to zupełnie inna praca niż ta sama panika po 8 latach unikania, przez które świat zawęził się do 2 kilometrów od domu. Nie dlatego, że objaw jest inny, dlatego, że przez te lata narosło wszystko dookoła: unikanie, przekonania, utracona praca, relacje.

Czynnik trzeci, najczęściej niedoceniany, to praca między sesjami. W terapii poznawczo-behawioralnej godzina tygodniowo nie zmieni nawyków budowanych latami. Zmienia je to, co dzieje się przez pozostałe 167 godzin tygodnia. Dwie osoby z identycznym problemem, z których jedna wykonuje ustalenia, a druga wraca co tydzień opowiedzieć, że nie miała czasu, skończą w zupełnie różnych miejscach. To jest ta zmienna, na którą masz największy wpływ.

Dlaczego warto pytać terapeutę, ile potrwa terapia?

Pytanie o długość terapii warto zadać, bo bez punktu odniesienia nie odróżnisz procesu idącego zgodnie z planem od takiego, który utknął. Nie chodzi tylko o pieniądze i kalendarz. Za tym pytaniem stoi potrzeba wiedzy, na co się właściwie piszę. Otwarty proces bez końca brzmi jak zobowiązanie bez wyjścia.

Warto o tym powiedzieć terapeucie wprost, zamiast pytać tylko o liczbę spotkań. Zdanie „chcę wiedzieć, na co się umawiam” jest całkowicie na miejscu. Dobry terapeuta odpowie na nie planem, a nie zbyciem. Nierzadko sam ten lęk przed byciem uwiązanym jest zresztą materiałem na terapię, zwłaszcza jeśli w innych obszarach życia wygląda tak samo.

Jest też powód czysto praktyczny. Bez punktu odniesienia nie wiesz, czy 2 lata to zaplanowana praca nad fundamentami, czy po prostu miła rutyna.

PodcastTerapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnicTen sam temat w podcaście PsychoLogic

Kiedy poczujesz pierwszą różnicę po rozpoczęciu terapii?

Pierwsza ulga po rozpoczęciu terapii przychodzi szybko, nierzadko już po pierwszej sesji, bo powiedziałeś coś komuś głośno i nie usłyszałeś „przesadzasz”. Pytanie o nią jest ważniejsze niż „ile potrwa całość”, bo dotyczy tego, czy wytrzymasz na tyle długo, żeby się przekonać.

Ulga bywa jednak myląca w obie strony. Część osób uznaje, że problem zniknął, i nie wraca, a po miesiącu wszystko jest jak było. Nie była zmianą, tylko rozładowaniem. Inni mylą jej brak z porażką terapii i rezygnują po trzeciej sesji.

Realną zmianę widać między 4 a 8 sesją i rzadko wygląda ona jak przełom. Brzmi raczej tak: „zauważyłem, że pomyślałem dokładnie to samo co zawsze, ale tym razem nie poszedłem za tą myślą”. To jest moment, w którym wiadomo, że działa, i dobry terapeuta pokaże Ci go, gdy sam go przegapisz.

Dlaczego terapeuta nie poda liczby sesji na starcie?

Terapeuta nie poda liczby sesji na starcie, bo na pierwszym spotkaniu nikt nie zna jeszcze problemu, tylko jego zgłoszenie. Bardzo często to, z czym ktoś przychodzi, nie jest tym, nad czym ostatecznie pracuje. Zgłoszenie brzmi „mam problem ze snem”, a po 3 spotkaniach pod spodem okazuje się małżeństwo.

Coś jednak powinieneś dostać. Po kilku pierwszych spotkaniach terapeuta przedstawia konceptualizację, czyli roboczą mapę Twojego problemu wraz z celami i orientacyjnym planem pracy, i o tę mapę warto się dopomnieć, jeśli sama nie padnie. Nie „to zależy, zobaczymy”, tylko „proponuję kilkanaście spotkań, po 8 podsumujemy, gdzie jesteśmy”.

Jeśli po 5 sesjach nie wiesz, nad czym pracujecie, zapytaj wprost. To nie jest niegrzeczne, tylko sensowne. Brak odpowiedzi na to pytanie jest istotną informacją o terapii, w której jesteś.

Po czym poznać, że terapia ciągnie się bez sensu?

Terapia ciągnie się bez sensu wtedy, gdy chodzisz od 2 lat i nie umiesz powiedzieć, nad czym pracujecie. O tym gabinety mówią niechętnie. Sesje zamieniły się w miłą, cotygodniową rozmowę, po której nic się nie zmienia. Nigdy nie było mowy o celach ani o zakończeniu. Poza gabinetem jest tak samo jak rok temu.

Ważne rozróżnienie: to nie dotyczy terapii długoterminowej z założenia. Terapia schematów przy zaburzeniach osobowości ma trwać rok-dwa i to jest zaplanowane, nie zaniedbane. Różnica polega na tym, czy długość wynika z planu, czy z jego braku.

Co zrobić: powiedz to terapeucie. To brzmi jak najtrudniejsza rozmowa świata, a jest jedną z najbardziej terapeutycznych, zwłaszcza jeśli masz schemat, przez który nie umiesz nikogo skonfrontować. Dobry terapeuta przyjmie to bez obrażania się i albo pokaże Ci coś, czego nie widzisz, albo przyzna rację. Jeśli zareaguje urazą, to również jest odpowiedź.

PodcastJak skutecznie regulować emocje?Odcinek podcastu PsychoLogic. Spotify i YouTube.

Co spowalnia terapię?

Terapię spowalniają trzy rzeczy: przerwy w spotkaniach, nieleczone problemy pod spodem oraz unikanie tematu, po który się przyszło. Terapia przerywana co kilka tygodni, bo urlop, bo praca, bo akurat teraz nie ma czasu, traci ciągłość i za każdym razem trzeba nadrabiać. 3 miesiące z przerwami zrobią mniej niż 6 tygodni regularnie.

Nieleczone rzeczy pod spodem: nierozpoznane ADHD, aktywne uzależnienie, ciężka depresja bez wsparcia psychiatry, chroniczne niedosypianie. Terapia nad nimi się ześlizguje, bo pracuje na fundamencie, który nie jest stabilny. Dlatego dobry terapeuta czasem mówi „najpierw psychiatra, potem wracamy”, to nie odesłanie, tylko właściwa kolejność.

I rzecz najbardziej ludzka: unikanie tematu, po który się przyszło. Zdarza się, że przez pół roku omawia się wszystko dookoła, a to najważniejsze pojawia się na dziesiątej minucie ostatniej sesji. To nie jest złośliwość ani lenistwo, tak działa unikanie. Terapeuta powinien to zauważyć i nazwać; jeśli nie zauważa, możesz nazwać to sam.

Jak wygląda zakończenie terapii?

Zakończenie terapii jest procesem: częstotliwość spotkań rozrzedza się do co 2 tygodnie, potem do raz w miesiącu, żeby sprawdzić, jak działasz bez cotygodniowego wsparcia. Dobra terapia nie kończy się nagłym zniknięciem pacjenta ani jednym „no to chyba tyle”. Ostatnie spotkanie jest zaplanowane, a nie przypadkowe.

Częścią zakończenia jest też zapobieganie nawrotom. Podsumowujecie, co zadziałało, rozpoznajecie własne sygnały ostrzegawcze i spisujecie plan na wypadek, gdyby wróciło. To bywa najbardziej wartościowa część całej terapii, bo dotyczy nie dziś, tylko następnych 10 lat.

I rzecz uspokajająca: powrót po roku czy dwóch na kilka spotkań nie jest porażką ani przyznaniem się do klęski. Bywa dokładnie tym, po co terapia była, masz narzędzia, wiesz, kiedy z nich skorzystać, i wiesz, gdzie przyjść, gdy nie wystarczają.

Ile trwa terapia par i terapia młodzieży?

Terapia par toczy się w innym rytmie niż indywidualna: spotkania odbywają się co 2 tygodnie, a nie co tydzień. Nie z oszczędności. Para dostaje między sesjami konkretne rzeczy do przećwiczenia i potrzebuje czasu, żeby zrobić to w realnym życiu. Typowy proces to kilkanaście spotkań.

Przy młodzieży dochodzi zmienna, której nie ma u dorosłych: rodzice. Część pracy odbywa się z nastolatkiem, część z rodzicami, a tempo zależy nie tylko od nastolatka. Bywa, że najszybszą drogą do poprawy jest zmiana czegoś w domu, a nie kolejnych 10 sesji z dzieckiem.

I zmienna wspólna dla obu: motywacja. Nastolatek przyprowadzony pod przymusem i partner, który przyszedł „bo ona kazała”, to zupełnie inna praca niż osoba, która zdecydowała sama. Nie znaczy to, że nie ma sensu, znaczy, że pierwsze spotkania idą na coś innego, niż zakładali przyprowadzający.

PodcastCzy to lenistwo, czy już depresja?Odcinek podcastu PsychoLogic. Spotify i YouTube.

Ile trwa terapia u nas?

Terapia u nas toczy się w nurcie poznawczo-behawioralnym oraz psychodynamicznym, więc widełki z początku tego artykułu odnoszą się wprost do nas. Zaczynamy od konsultacji, czyli jednego spotkania, po którym mówimy wprost, czy i jaka praca ma sens. Czasem wychodzi z niej, że terapia nie jest tym, czego potrzebujesz. Wtedy też to powiemy.

Sesja indywidualna trwa 50 minut i kosztuje od 180 zł, zależnie od stawki specjalistki, sesja pary 50 minut i 280 zł. Są pakiety na 3, 4 albo 5 wizyt, tańsze niż pojedyncze sesje i płatne z góry. Przy pracy krótkoterminowej to zwykle najsensowniejszy wariant. Terapia par odbywa się co 2 tygodnie, indywidualna co tydzień.

Uczciwie: nie obiecujemy konkretnej liczby spotkań na pierwszej rozmowie, bo nikt rzetelny tego nie zrobi. Obiecujemy natomiast plan po kilku pierwszych sesjach i jasne cele, a jeśli nasz nurt nie jest tym, czego potrzebujesz, powiemy to zamiast zatrzymywać Cię u siebie.

Ile czasu naprawdę zabiera terapia?

Terapia poznawczo-behawioralna przy panice to około 16 godzin rozłożonych na 4 miesiące, czyli mniej niż jeden serial. Warto rozbić tę przeszkodę na liczby, bo w abstrakcji wydaje się nie do przejścia. Do tego dojazd i kilkanaście minut dziennie na ustalenia. To jest cały koszt czasowy.

Po drugiej stronie stoi rachunek, którego nikt nie robi: ile godzin tygodniowo zabiera Ci teraz problem, z którym żyjesz. Ile trwa wieczorne rozpamiętywanie, przekładanie zadań, których nie potrafisz zacząć, dochodzenie do siebie po kłótni, leżenie w łóżku bez snu. U większości osób z problemem lękowym czy depresyjnym to wielokrotność tych 16 godzin, tyle że rozłożona na lata.

Nie chodzi o to, żeby przekonywać kogoś na siłę. Chodzi o to, że „nie mam czasu” rzadko jest prawdziwym powodem. Częściej jest nim lęk, wstyd albo przekonanie, że to i tak nie pomoże. I to są powody, o których warto powiedzieć wprost na konsultacji, bo one same w sobie bywają dobrym początkiem pracy.

Ile trwa psychoterapia: najważniejsze w skrócie

Psychoterapia poznawczo-behawioralna przy pojedynczym problemie trwa od 8 do 20 sesji, a praca nad zaburzeniami osobowości od roku do 2 lat. Największą różnicę robi nurt, potem długość trwania problemu. Realna zmiana pojawia się między 4 a 8 sesją, nie od razu.

• CBT przy pojedynczym problemie: ok. 8–20 sesji; zaburzenia osobowości i schematy: rok-dwa
• największą różnicę robi nurt, potem długość trwania problemu, potem praca między sesjami
• pierwsza ulga bywa natychmiastowa i bywa myląca, realna zmiana zwykle między 4. a 8. sesją
• nikt rzetelny nie poda liczby na pierwszej sesji; po kilku powinieneś dostać plan oraz cele
• czerwona flaga: dwa lata terapii i brak odpowiedzi na pytanie, nad czym pracujecie
• długo ≠ źle, jeśli długość wynika z planu, a nie z jego braku
• dobre zakończenie to proces: rozrzedzanie sesji + plan na wypadek nawrotu