Autor
Martyna Jakubiszak
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
Czy psychoterapia działa? Co mówią badania
Pytanie „czy psychoterapia działa” zasługuje na odpowiedź z liczbami. Piszemy jako gabinet, który prowadzi psychoterapię, więc trzymamy się tego, co pokazują badania, i mówimy wprost, gdzie wniosek jest ograniczony. Najpierw dane, potem to, co z nich wynika dla Ciebie.
Co mówią badania o skuteczności psychoterapii?
Metaanaliza z 2025 roku w JAMA Psychiatry objęła 375 badań i 32 968 dorosłych: terapia poznawczo-behawioralna (CBT) była według jej autorów prawdopodobnie skuteczna przy depresji, zaburzeniach lękowych, zespole stresu pourazowego (PTSD), zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym (OCD) i zaburzeniach odżywiania, a możliwie skuteczna przy zaburzeniach psychotycznych i dwubiegunowych.
Autorzy porównywali CBT z nieaktywnymi grupami kontrolnymi, a siłę efektu podali jako g Hedgesa, czyli standaryzowaną różnicę między CBT a kontrolą po leczeniu. Najwyższą, 1,27, uzyskano przy PTSD, najniższą, 0,31, przy chorobie afektywnej dwubiegunowej. Siła efektu zależała od rodzaju grupy kontrolnej: w porównaniu z listą oczekujących wynosiła powyżej 0,94, a w porównaniu ze zwykłą opieką od 0,22 do 1,13.
Autorzy piszą, że potrzebna jest ostrożność z powodu znacznego ryzyka błędu systematycznego i dużej niejednorodności wyników. Tylko około 10 procent badań miało ogólnie niskie ryzyko błędu.
| Co porównano | Siła efektu CBT (g Hedgesa) |
|---|---|
| Zespół stresu pourazowego (PTSD) | 1,27 (najwyższa w analizie) |
| Fobie specyficzne | powyżej 1,0 |
| Depresja, zaburzenie paniczne, fobia społeczna, lęk uogólniony, zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (OCD) | od 0,5 do 1,0 |
| Choroba afektywna dwubiegunowa | 0,31 (najniższa w analizie) |
| Porównanie z listą oczekujących | powyżej 0,94 |
| Porównanie ze zwykłą opieką | od 0,22 do 1,13 |
Ile osób odnosi korzyść z psychoterapii?
Odpowiedź na leczenie, czyli zmniejszenie objawów o co najmniej połowę, miało według metaanalizy 228 badań nad psychoterapią depresji z 2021 roku po około dwóch miesiącach 41 procent osób po psychoterapii. W grupach kontrolnych odpowiedź miało 17 procent osób w zwykłej opiece i 16 procent na liście oczekujących. Autorzy nie znaleźli istotnych różnic między rodzajami terapii.
Część wartości autorzy oszacowali walidowaną metodą, gdy badania ich nie podawały. Do remisji doszła mniej więcej jedna trzecia osób po terapii wobec 7 do 13 procent w grupach kontrolnych. Autorzy podkreślają, że u ponad połowy osób po terapii objawy nie zmniejszyły się o połowę, i potrzebne są skuteczniejsze metody. Brak odpowiedzi w tym rozumieniu nie oznacza braku jakiejkolwiek poprawy. U dzieci i młodzieży z depresją metaanaliza 40 badań z 2023 roku podała odpowiedź u 39 procent osób po terapii wobec 24 procent w grupach kontrolnych.
W metaanalizie z 2025 roku odsetek osób, które wycofały się z badania w grupach CBT, wynosił od 8 procent przy fobii specyficznej do 24 procent przy PTSD. Siła efektu opisuje różnicę między grupami, a nie odsetek osób, którym terapia pomogła.
PsychoLogic
Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic
Ten sam temat w podcaście PsychoLogic
Czym jest efekt ptaka dodo i czy nurt psychoterapii ma znaczenie?
Efekt ptaka dodo to nazwa tezy, że różne psychoterapie mają podobną skuteczność. Wampold pisze w przeglądzie z 2015 roku, że metaanalizy porównujące rodzaje terapii typowo znajdują co najwyżej niewielkie różnice, około 0,20 w odchyleniach standardowych (miara d). Nazwa nawiązuje do zdania ptaka Dodo, które Rosenzweig umieścił w tytule artykułu z 1936 roku: „Everybody has won and all must have prizes”.
Wampold zaznacza, że spór o to, czy niektóre terapie są skuteczniejsze od innych, trwa od początków psychoterapii. Metaanaliza z 2025 roku podaje wyniki CBT osobno dla poszczególnych zaburzeń. Różnice między terapią poznawczo-behawioralną a psychodynamiczną opisuje osobny tekst.
Co wpływa na efekt psychoterapii oprócz techniki?
Według przeglądu Wampolda z 2015 roku wspólne czynniki psychoterapii są ważne dla korzyści z psychoterapii. Należą do nich relacja terapeuty z pacjentem, nazywana w badaniach sojuszem terapeutycznym, empatia, oczekiwania, dostosowanie kulturowe oraz różnice między terapeutami. Z kolei przegląd Norcrossa i Lamberta z 2018 roku uznał, że relacja terapeutyczna ma istotny i spójny wpływ na wynik niezależnie od rodzaju leczenia.
Wampold omawia też czynniki związane ze swoistością terapii: różnice między terapiami, składniki swoiste, wierność protokołowi i kompetencję terapeuty.
- sojusz terapeutyczny
- empatia
- oczekiwania
- dostosowanie kulturowe
- różnice między terapeutami
Czego badania nad psychoterapią nie mierzą?
Główny wynik badań nad psychoterapią w metaanalizie z 2025 roku to różnica w nasileniu objawów danego zaburzenia po leczeniu między CBT a grupami kontrolnymi, opisana jako średnia. Taki wynik nie opisuje zmiany u pojedynczej osoby. Czas potrzebny na efekty omawia tekst o tym, ile trwa psychoterapia.
PsychoLogic
Dlaczego czujesz się winny(a), gdy odpoczywasz?
Kiedy sama psychoterapia może nie wystarczyć?
Depresja umiarkowana lub ciężka, którą wytyczne NICE (NG222) nazywają bardziej nasiloną, ma według nich różne opcje leczenia pierwszego wyboru, a nie tylko samą psychoterapię. Wybór leczenia należy do lekarza i pacjenta, a różnice między wizytą u psychiatry a wizytą u psychoterapeuty opisuje osobny tekst o tym, kiedy iść do psychiatry, a kiedy do psychoterapeuty.
Dla choroby afektywnej dwubiegunowej i zaburzeń psychotycznych autorzy analizy z 2025 roku ocenili skuteczność CBT jako możliwą, a nie prawdopodobną. To ocena pewności wniosku, a nie wielkości skuteczności.
Gdy myślisz o odebraniu sobie życia, nie czekaj na efekty terapii. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie samobójczej, zatruciu albo utracie przytomności, dzwoń pod 112. Przy myślach samobójczych bez takiego stanu zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 albo, jeśli dojazd jest bezpieczny, jedź na SOR lub do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego razem z bliską osobą, nie sam. Więcej o tym, gdzie szukać pomocy w kryzysie, opisuje osobny tekst.
Czy po psychoterapii depresji stan może się pogorszyć?
Według metaanalizy 228 badań nad psychoterapią depresji pogorszenie stanu oszacowano u 5 procent osób po terapii i u 12 do 13 procent osób w grupach kontrolnych. U dzieci i młodzieży z depresją klinicznie istotne pogorszenie dotyczyło według metaanalizy z 2023 roku 6 procent osób po terapii i 13 procent w grupach kontrolnych.
Część wartości autorzy oszacowali walidowaną metodą, gdy badania ich nie podawały. Samo pogorszenie nie ustala jego przyczyny, więc te odsetki nie oznaczają osób poszkodowanych przez terapię. Dane dotyczą depresji i nie opisują innych zaburzeń. Kryteria wyboru psychoterapeuty zebraliśmy w osobnym tekście.
Jak sprawdzić, czy psychoterapia działa u mnie?
Działanie psychoterapii depresji wytyczne NICE (NG222) każą sprawdzić między 2 a 4 tygodniem od rozpoczęcia leczenia, przeglądając z osobą, jak ono działa. Zalecają też rozważyć rutynowe monitorowanie wyników walidowanymi miarami. Gdy depresja w ogóle nie zareagowała po 4 do 6 tygodniach psychoterapii, wytyczne zalecają omówić czynniki, które mogą to tłumaczyć.
Wytyczne zalecają ponadto zapewnić osobę, że choć leczenie nie zadziałało, można spróbować innych terapii. Składniki zapobiegania nawrotom w psychoterapii mogą obejmować przejrzenie wniosków z terapii i tego, co w niej pomogło, oraz konkretne plany utrzymania poprawy po jej zakończeniu. Są to zalecenia dla depresji, nie obietnica trwałości efektu.
Gdzie w Lublinie możesz zacząć psychoterapię?
Psychoterapię możesz zacząć w PsychoNovatis w Lublinie stacjonarnie albo online, jako osoba dorosła lub młodzież od 15 lat. Sesja trwa 50 minut. Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Nie wystawiamy recept ani zwolnień lekarskich, a decyzje o lekach należą do lekarza.
Efektu psychoterapii nie obiecujemy. To, co opisują badania, jest średnią w grupach, a nie gwarancją. Przebieg pierwszego spotkania opisuje tekst o pierwszej wizycie u psychoterapeuty.
Bibliografia
- Cuijpers P. i in. (2025). Cognitive Behavior Therapy for Mental Disorders in Adults: A Unified Series of Meta-Analyses. JAMA Psychiatry 82(6), 563-571.
- Cuijpers P. i in. (2021). The effects of psychotherapies for depression on response, remission, reliable change, and deterioration: A meta-analysis. Acta Psychiatrica Scandinavica.
- Cuijpers P. i in. (2023). The effects of psychological treatments of depression in children and adolescents on response, reliable change, and deterioration. European Child & Adolescent Psychiatry.
- Wampold B. E. (2015). How important are the common factors in psychotherapy? An update. World Psychiatry 14(3), 270-277.
- Norcross J. C., Lambert M. J. (2018). Psychotherapy relationships that work III. Psychotherapy 55(4).
- NICE (2022). Depression in adults: treatment and management. NICE guideline NG222.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji. Wyniki badań opisują średnie w grupach i nie gwarantują efektu u konkretnej osoby. Ocenę objawów może prowadzić psycholog przygotowany do diagnostyki, a rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu, także o lekach, należą do lekarza. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie samobójczej, zatruciu albo utracie przytomności, dzwoń pod 112. Przy myślach samobójczych bez takiego stanu zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 albo, jeśli dojazd jest bezpieczny, jedź na SOR lub do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego razem z bliską osobą, nie sam.
Często zadawane pytania
Czy psychoterapia to nie jest efekt placebo?
W metaanalizie z 2025 roku CBT porównywano z nieaktywnymi grupami kontrolnymi, takimi jak lista oczekujących i zwykła opieka. Wynik pokazuje, że po terapii bywa lepiej niż w tych grupach. Nie rozstrzyga, ile zależy od techniki, a ile od czynników wspólnych, wśród których Wampold wymienia także oczekiwania.
Czy psychoterapia działa na każdego?
Nie ma gwarancji poprawy u każdej osoby. W metaanalizie badań nad depresją u ponad połowy osób po terapii objawy nie zmniejszyły się o połowę, choć nie oznacza to braku jakiejkolwiek poprawy. W metaanalizie z 2025 roku odsetek osób wycofujących się z badania w grupach CBT wynosił od 8 procent przy fobii specyficznej do 24 procent przy PTSD.
Co znaczy siła efektu 0,5 albo 1,0 w badaniach psychoterapii?
To miara różnicy między grupą po terapii a grupą kontrolną, wyrażona w odchyleniach standardowych (g Hedgesa). Autorzy metaanalizy z 2021 roku piszą, że pacjenci i lekarze potrzebują znać odsetek osób, którym terapia pomaga. Dlatego podali odsetki osób odpowiadających na leczenie.
Czy wyniki badań dotyczą każdej psychoterapii?
Analiza z 2025 roku dotyczyła terapii poznawczo-behawioralnej u dorosłych. Metaanaliza z 2023 roku dotyczyła psychoterapii depresji u dzieci i młodzieży. Wampold pisze, że spór o różnice między terapiami trwa.
Jak sprawdzić, czy psychoterapia mi pomaga?
Wytyczne NICE dla leczenia depresji zalecają przejrzeć z osobą, jak działa leczenie, między 2 a 4 tygodniem od jego rozpoczęcia. Gdy depresja w ogóle nie zareagowała po 4 do 6 tygodniach psychoterapii, wytyczne zalecają omówić możliwe powody i przypominają, że można spróbować innych terapii.
mgr Martyna Jakubiszak
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
Trauma i kryzys emocjonalny to obszary szczególnie bliskie mojej pracy. Pomagam, gdy dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.
