Objawy ADHD u dorosłych: nieuwaga, niepokój i późne rozpoznanie

Jakie są objawy ADHD u dorosłych?

Objawy ADHD u dorosłych tworzą dwie grupy: nieuwagę oraz nadruchliwość z impulsywnością. Według konsensusu ekspertów z 2021 roku wiele osób z ADHD z dzieciństwa zachowuje w młodej dorosłości nieuwagę, a nadruchliwość i impulsywność słabną. Dlatego u dorosłego na pierwszy plan może wysuwać się gubienie wątków i spraw.

Nadruchliwość może przejawiać się u dorosłego jako wewnętrzny niepokój i trudność z wysiedzeniem na zebraniu, choć u części osób pozostaje też niepokój ruchowy. Impulsywność widać w przerywaniu innym i pochopnych decyzjach. Tabela zbiera przykładowe sytuacje i nie jest listą do samodzielnej diagnozy. Wiele osób bez ADHD zna takie sytuacje z własnego życia, więc pojedyncza taka sytuacja nie wystarcza do rozpoznania ADHD.

O ADHD mówi dopiero wzorzec, który zaczął się w dzieciństwie i do dziś utrudnia życie w więcej niż jednym miejscu, na przykład w domu oraz w pracy. Ocenę prowadzi lekarz psychiatra albo psycholog przygotowany do diagnostyki.

Jak ADHD wpływa na emocje i decyzje dorosłego?

Dorośli z ADHD mają według metaanalizy cytowanej w konsensusie z 2021 roku wyraźnie wyższy poziom trudności z regulacją emocji niż osoby bez ADHD. Metaanaliza obejmowała 12 badań i ponad 1900 uczestników (Beheshti i współautorzy, 2020). Regulacja emocji to umiejętność hamowania silnych reakcji, na przykład złości.

Konsensus przytacza też badanie ponad 36 tysięcy osób z USA (Bernardi i współautorzy, 2012), według którego ADHD wiązało się ze zwiększonym ryzykiem hazardu problemowego, nadmiernego wydawania pieniędzy oraz brawurowej jazdy, a także rzucenia pracy bez planu na dalej.

Dane dotyczą grup, a nie każdej osoby. Pojedynczy wybuch złości albo jedna pochopna decyzja nie oznaczają ADHD. Gdy takie sytuacje wracają i niszczą relacje albo finanse, warto powiedzieć o nich lekarzowi.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Co odróżnia ADHD od zmęczenia i stresu w ocenie lekarza?

Od zmęczenia i stresu odróżnia ADHD u dorosłych wzorzec, a nie pojedynczy objaw, a rozróżnienie należy do lekarza. Według konsensusu ekspertów z 2021 roku rozpoznanie wymaga między innymi objawów trwających co najmniej 6 miesięcy. Muszą one występować w różnych środowiskach, na przykład w domu lub w pracy. Muszą też utrudniać życie i zaczynać się w dzieciństwie.

Roztargnienie i rozdrażnienie mogą mieć też inne przyczyny: przewlekłe niewyspanie, wypalenie zawodowe, depresję albo lęk. Dlatego lekarz sprawdza, czy objawów nie tłumaczy lepiej inne zaburzenie, choć konsensus podkreśla, że współwystępowanie innych zaburzeń nie wyklucza ADHD. Osobne artykuły omawiają ADHD a depresję i lęk oraz ADHD a autyzm.

Jeśli trudności zaczęły się niedawno, na przykład po zmianie pracy, a w dzieciństwie ich nie było, ADHD jest mniej prawdopodobne. I tak warto powiedzieć o nich lekarzowi, bo coś je powoduje.

Dlaczego dorośli dowiadują się o ADHD dopiero po latach?

Rozpoznanie ADHD w dorosłości dotyczy trudności, które zaczęły się w dzieciństwie, także wtedy, gdy nikt ich wtedy nie nazwał. Kryteria opisane w konsensusie ekspertów z 2021 roku wymagają, by niektóre objawy i trudności pojawiły się w dzieciństwie, a nie, by ktoś rozpoznał je wtedy. Dlatego dorosły może dowiedzieć się o ADHD po latach.

Część dorosłych mogła nie trafić do diagnostyki w dzieciństwie, bo ich trudności nie przeszkadzały otoczeniu tak jak bieganie po klasie, a na co dzień były nadrabiane wysiłkiem, wsparciem rodziny lub organizacją. Taki sposób może działać do czasu, gdy rosną wymagania, na przykład po awansie, założeniu firmy albo urodzeniu dziecka.

Metaanalizy opisane w konsensusie szacują, że kryteria ADHD spełnia 2,5 do 2,8 procent dorosłych. Różnice między kobietami i mężczyznami opisują osobne teksty o ADHD u kobiet i ADHD u mężczyzn.

Co zrobić, gdy rozpoznajesz u siebie objawy ADHD?

Gdy rozpoznajesz u siebie objawy ADHD, uporządkuj to, co zauważasz, i umów rozmowę z osobą prowadzącą diagnostykę zamiast stawiać sobie rozpoznanie samodzielnie. Trzy kroki poniżej prowadzą od pierwszego podejrzenia do badania. Pierwsze dwa możesz wykonać samodzielnie, jeszcze przed umówieniem wizyty.

1. 1Wypełnij bezpłatny test przesiewowy ASRS. Według wytycznych NICE rozpoznania ADHD nie stawia się wyłącznie na podstawie skali, więc wynik pokazuje tylko, czy objawy są prawdopodobne.
2. 2Zapisz po kilka konkretnych sytuacji z pracy, z domu i z relacji oraz to, co pamiętasz z dzieciństwa, na przykład uwagi w dzienniczku albo opowieści rodziców.
3. 3Umów badanie diagnostyczne; jego przebieg opisuje artykuł o diagnozie ADHD. Jeśli rozpoznanie się potwierdzi, o leczeniu rozmawiasz z lekarzem, a o psychoterapii i lekach piszą osobne artykuły.

Kiedy zgłosić się po pomoc przy objawach ADHD?

Po ocenę ADHD zgłoś się, gdy trudności utrzymują się i utrudniają życie, a po pomoc bez zwlekania, gdy pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia. Przy bezpośrednim zagrożeniu zadzwoń pod 112. Gdy nie czujesz się bezpiecznie, możesz jechać na SOR lub do izby przyjęć, jeśli dojazd jest bezpieczny i nie jedziesz sam. Do rozmowy służy całodobowa linia 800 70 2222.

Konsensus ekspertów z 2021 roku wiąże ADHD z podwyższonym ryzykiem prób samobójczych, więc myśli o śmierci razem z długotrwałym obniżeniem nastroju warto zgłosić lekarzowi niezależnie od podejrzenia ADHD. Gdzie szukać pomocy w kryzysie, opisuje osobny artykuł.

W PsychoNovatis prowadzimy badanie ADHD na podstawie wywiadu DIVA-5 zakończone pisemną opinią. Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia. Nie prowadzimy farmakoterapii.