Uzależnienia – kiedy używanie staje się chorobą i gdzie szukać pomocy

Gdzie przebiega granica

Nie w ilości. Ta sama liczba jednostek alkoholu u dwóch osób może oznaczać zupełnie co innego. Rozstrzyga zestaw zjawisk opisanych w klasyfikacjach: silna, natrętna potrzeba użycia, upośledzona kontrola nad rozpoczęciem i zakończeniem, rosnąca tolerancja, objawy odstawienne, zaniedbywanie innych źródeł satysfakcji i – najważniejsze – kontynuowanie mimo świadomości szkód.

To ostatnie kryterium jest najbardziej praktyczne. Człowiek, który wie, że traci zdrowie, pracę albo relacje, i mimo to nie potrafi przerwać, nie ma problemu z siłą woli – ma problem z mechanizmem, który działa poniżej poziomu decyzji.

Uzależnienia behawioralne – hazard, gry, kompulsywne zakupy, korzystanie z pornografii – opierają się na tym samym mechanizmie nagrody. Brak substancji nie czyni ich lżejszymi.

Sygnały, które warto potraktować poważnie

Planowanie dnia wokół używania albo wokół możliwości użycia.

Ukrywanie skali: chowanie butelek, kłamstwa o wydatkach, granie albo picie w samotności.

Nieudane próby ograniczenia – zwłaszcza powtarzane, z postanowieniami, które upadają.

Rosnąca tolerancja: potrzeba coraz większej dawki albo stawki, żeby uzyskać ten sam efekt.

Objawy po odstawieniu: drżenie, niepokój, bezsenność, poty, drażliwość.

Reakcja otoczenia: powtarzające się rozmowy o tym samym, konflikty, wycofywanie się bliskich.

Dlaczego „wystarczy chcieć” nie działa

W uzależnieniu zmienia się sposób działania układu nagrody: to, co dawniej dawało przyjemność, przestaje wystarczać, a substancja lub zachowanie stają się główną drogą do ulgi. Do tego dochodzi uczenie się – setki powtórzeń tworzą automatyzm uruchamiany przez konkretne bodźce: porę dnia, miejsce, emocję, towarzystwo.

Dlatego samo postanowienie rzadko wystarcza, a nawroty są częścią procesu, nie dowodem porażki. Leczenie polega w dużej mierze na nauce rozpoznawania bodźców i budowaniu innych sposobów radzenia sobie z tym, co dotąd rozwiązywało używanie.

Uwaga: odstawienie bywa niebezpieczne

To fragment, którego nie wolno pominąć. Nagłe odstawienie alkoholu po długim, intensywnym piciu może prowadzić do zespołu abstynencyjnego z drgawkami i majaczeniem – stanu zagrażającego życiu. Podobnie ryzykowne bywa samodzielne odstawienie niektórych leków uspokajających i nasennych.

Jeśli używanie jest długotrwałe i regularne, odstawienie należy skonsultować z lekarzem, a nie przeprowadzać samodzielnie „na siłę woli”. Detoksykacja pod nadzorem jest bezpłatnie dostępna w placówkach leczenia uzależnień.

Gdzie szukać pomocy w Polsce

Leczenie uzależnień jest w Polsce bezpłatne i nie wymaga skierowania. Podstawowe ścieżki to poradnie leczenia uzależnień i oddziały dzienne, a przy cięższym przebiegu – oddziały stacjonarne i ośrodki terapii uzależnień.

Terapię prowadzą certyfikowani specjaliści psychoterapii uzależnień – to odrębna ścieżka kształcenia, inna niż ogólne szkolenie psychoterapeutyczne. Przy wyborze warto o to zapytać wprost.

Uzupełniająco działają wspólnoty samopomocowe (Anonimowi Alkoholicy, Anonimowi Hazardziści) oraz grupy dla rodzin osób uzależnionych. Dla bliskich prowadzone są osobne programy – i warto z nich korzystać niezależnie od tego, czy osoba pijąca podjęła leczenie.

Czy prowadzimy terapię uzależnień?

Nie. Terapia uzależnień to odrębna specjalizacja z własną ścieżką certyfikacji i zwykle prowadzi się ją w ramach programu placówki, nie pojedynczych sesji. Nasze specjalistki pracują w nurcie poznawczo-behawioralnym, psychodynamicznym i w terapii schematów.

Możemy natomiast pomóc w obszarach, które często towarzyszą uzależnieniu w rodzinie – między innymi w pracy nad skutkami dorastania w domu z problemem alkoholowym. Jeśli szukasz leczenia samego uzależnienia, właściwym adresem jest poradnia leczenia uzależnień.

Uzależnienia – najważniejsze w skrócie

Granicą nie jest ilość, tylko utrata kontroli i kontynuowanie mimo szkód.

Uzależnienia behawioralne działają na tym samym mechanizmie co substancje.

Nagłe odstawienie alkoholu lub leków uspokajających bywa groźne – wymaga konsultacji lekarskiej.

Leczenie w Polsce jest bezpłatne i bez skierowania; prowadzą je certyfikowani specjaliści psychoterapii uzależnień. My tej terapii nie prowadzimy.