Myśli samobójcze u nastolatka: jak rozmawiać i co zrobić dziś

Gdzie zadzwonić od razu, gdy nastolatek ma myśli samobójcze?

Gdy myśli samobójcze nastolatka łączą się z trwającą próbą, zatruciem, utratą przytomności lub poważnymi obrażeniami, jedyną pierwszą czynnością jest telefon pod 112. W takim stanie nie szukasz skierowania ani telefonu zaufania, tylko wzywasz pomoc medyczną. Pozostałe kroki z tego tekstu dotyczą chwili bez takiego zagrożenia.

Nastolatek, który mówi o odebraniu sobie życia, ale nie jest w bezpośrednim niebezpieczeństwie, może zadzwonić pod 116 111. To bezpłatny telefon zaufania Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę, który NFZ opisuje jako całodobowy. Dorosły w kryzysie może zadzwonić pod 800 70 2222, całodobowe Centrum Wsparcia Fundacji Itaka. W nagłej sytuacji możesz bez skierowania pojechać z nastolatkiem na SOR albo do izby przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym dla dzieci.

Po czym poznać myśli samobójcze u nastolatka?

Żaden pojedynczy sygnał nie zdradza, że nastolatek ma myśli samobójcze: NFZ opisuje kryzys psychiczny jako kilka zmian naraz albo zmiany utrzymujące się dłuższy czas. Poradnik NFZ zaznacza, że nie każdy gorszy dzień oznacza kryzys, ale zmiany nasilające się lub utrudniające codzienne funkcjonowanie wymagają reakcji. NHS wymienia myśli o samobójstwie wśród objawów depresji u dzieci.

Samookaleczenia to odrębny sygnał. Różnicę między okaleczaniem się a próbą samobójczą opisuje osobny tekst.

Sygnały z listy nie służą do rozpoznawania. Gdy kilka z nich utrzymuje się albo narasta, porozmawiaj z nastolatkiem, a jeśli rozmowa nie wystarcza, skontaktuj się z psychologiem lub pedagogiem szkolnym, lekarzem albo poradnią zdrowia psychicznego. Pacjent.gov.pl pisze, że przy podejrzeniu planowania samobójstwa trzeba działać od razu.

• obniżony nastrój, smutek, przeciążenie, napięcie
• wycofywanie się z kontaktów z ludźmi
• bezsenność, ciągłe zmęczenie albo nadmierna senność
• pogorszenie wyników w szkole, spadek zaangażowania
• agresja, drażliwość, wybuchowość
• nadużywanie substancji albo okaleczanie się
• myśli i próby samobójcze

PsychoLogic

Dlaczego czujesz się winny(a), gdy odpoczywasz?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy pytanie o myśli samobójcze podsuwa je nastolatkowi?

Pytanie nastolatka o myśli samobójcze ich nie zwiększa: w badaniu z losowym przydziałem uczniowie zapytani o takie myśli nie zgłaszali ich istotnie częściej i nie byli bardziej przygnębieni od niezapytanych. Gould i współpracownicy (2005) badali 2342 uczniów szkół średnich. Około połowa z nich wypełniła ankietę z pytaniami o myśli samobójcze.

Po pytaniach uczniowie z objawami depresji byli mniej przygnębieni, a uczniowie po wcześniejszej próbie samobójczej zgłaszali mniej myśli samobójczych niż w grupie kontrolnej. Badanie dotyczyło ankiety w szkole, nie rozmowy w domu. Pacjent.gov.pl, strona NFZ, pisze o rozmowie z dzieckiem wprost: mówienie o samobójstwie nie zwiększa ryzyka, że dziecko odbierze sobie życie, a wręcz może temu zapobiec.

Jak zapytać nastolatka o myśli samobójcze?

Rozmowa o tym, czy nastolatek ma myśli samobójcze, zaczyna się od pytania o jego samopoczucie. Dajesz mu czas na odpowiedź zamiast rad. Pacjent.gov.pl opisuje cztery zasady: słuchaj, okazuj empatię, zgadzaj się z tym, co mówi, bądź dostępny. NHS pisze, że nie musisz mieć odpowiedzi. Pomaga uważne słuchanie i branie poważnie tego, co mówi nastolatek.

Gdy w trakcie rozmowy okaże się, że życiu nastolatka coś zagraża natychmiast, dzwonisz pod 112.

1. 1Zapytaj nastolatka, jak się czuje, i daj mu czas na wypowiedź. NHS podpowiada zdanie w rodzaju: „Martwię się o Ciebie. Nie wyglądasz na siebie i zastanawiam się, co się dzieje”.
2. 2Zapytaj otwarcie o samobójstwo, na przykład: „Czy myślisz o samobójstwie?”. Pytanie o samobójstwo nie zwiększa ryzyka, a wytyczne NICE o depresji u młodzieży zalecają, by specjaliści przy ocenie nastolatka z depresją zawsze pytali wprost jego i rodziców o myśli samobójcze.
3. 3Słuchaj do końca. Pacjent.gov.pl radzi unikać zdawkowych pocieszeń. Dotyczy to także porównań do innych osób oraz zachęt do uśmiechu.
4. 4Powiedz, że się martwisz. Dodaj, że jesteś obok. Zapewnij, że nastolatek nie jest sam.
5. 5Nie bierz jego ostrych słów do siebie: NHS pisze, że odzwierciedlają zagubienie albo silne emocje, a nie nienawiść.
6. 6Ustal, kto jeszcze może pomóc. NHS radzi pozwolić nastolatkowi wybrać, czy porozmawia z lekarzem, zaprzyjaźnioną osobą dorosłą, czy z doradcą szkolnym.

Co zrobić w domu po rozmowie o myślach samobójczych?

Po samouszkodzeniu, także gdy towarzyszą mu myśli samobójcze, NICE (NG225) zaleca rozważyć plan bezpieczeństwa, czyli uzgodniony z osobą zapis działań na kryzys. Plan zawiera strategie radzenia sobie z kryzysem. Zawiera też kontakty do bliskich osób oraz numery do pomocy, także poza godzinami pracy placówek. Plan należy do osoby, która decyduje, z kim go dzieli.

WHO zalicza ograniczanie dostępu do środków, którymi można odebrać sobie życie, do czterech interwencji opartych na dowodach. NICE przewiduje w planie bezpieczeństwa wspólną pracę nad usunięciem lub ograniczeniem dostępu do środków śmiertelnych. Po samouszkodzeniu wytyczne zalecają omówić usunięcie środków w zasięgu osoby.

NICE opisuje opracowanie takiego planu jako zadanie dla pracowników ochrony zdrowia, więc rodzic zaczyna od umówienia nastolatka do specjalisty.

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Kto pomaga nastolatkowi z myślami samobójczymi i czy potrzebne jest skierowanie?

Nastolatek, który ma myśli samobójcze, może pójść do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży bez skierowania, bo według gov.pl poradnia go nie wymaga. Świadczeń w poradni udzielają lekarze psychiatrzy, psycholodzy i psychoterapeuci. Do zespołu środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej też nie trzeba skierowania. Osoba poniżej 18 lat potrzebuje zgody opiekuna prawnego.

Zespół środowiskowy obejmuje młodzież do 21 lat, o ile uczy się w szkole ponadpodstawowej. Wytyczne NICE o depresji u młodzieży wymieniają aktywne myśli lub plany samobójcze wśród kryteriów skierowania do służb zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży (CAMHS) poziomu 2 lub 3 (rekomendacja 1.3.14).

Wytyczne NICE o samouszkodzeniach odradzają używanie narzędzi i skal do przewidywania samobójstwa. Ocena ma opierać się na potrzebach osoby i jej bezpieczeństwie, a nie na wyniku testu.

Czy myśli samobójcze u nastolatka oznaczają depresję?

Według NHS myśli samobójcze należą do objawów depresji u dzieci i młodzieży, ale WHO wymienia też inne czynniki ryzyka samobójstwa. Powodów jest wiele: czynniki społeczne, kulturowe, biologiczne, psychologiczne lub środowiskowe. Wśród czynników ryzyka u nastolatków WHO wymienia szkodliwe używanie alkoholu oraz krzywdzenie w dzieciństwie. Wymienia też piętno wokół szukania pomocy i bariery w dostępie do opieki.

Samobójstwo jest według WHO trzecią przyczyną zgonów osób w wieku 15 do 29 lat na świecie (dane za 2021 rok). Rozpoznanie depresji stawia lekarz. NHS radzi rodzicom nie obwiniać siebie za trudności nastolatka.

Czy PsychoNovatis pomaga przy myślach samobójczych nastolatka?

Myśli samobójcze u nastolatka nie czekają na termin wizyty, dlatego psychoterapia w PsychoNovatis dla młodzieży od 15 lat jest pomocą planową, która nie zastępuje numeru 112. Młodzież przyjmujemy od 15 lat. Dzieci poniżej 15 lat nie przyjmujemy. Pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym. W zespole nie ma psychiatry, więc decyzje o lekach zapadają u lekarza poza placówką.

Za małoletniego zgodę wyraża przedstawiciel ustawowy. Nastolatek od 16 lat ma własne prawo zgody oraz prawo do sprzeciwu wobec świadczenia, na które zgodził się przedstawiciel ustawowy. W takim przypadku świadczenie wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 17 ustawy o prawach pacjenta). Specjalistów poznasz na stronie zespołu.