Nastolatek nie ma kolegów: kiedy to samotność, a kiedy lęk, depresja lub przemoc rówieśnicza

Czy to problem, że nastolatek nie ma kolegów?

Samotność nastolatka wśród rówieśników to według WHO bolesne uczucie wynikające z różnicy między kontaktami społecznymi, jakich pragnie, a tymi, które ma. Izolacja społeczna oznacza według WHO obiektywny brak wystarczających kontaktów. Nastolatek bez kolegów może więc cierpieć z samotności albo nie, zależnie od tego, czy tych kontaktów mu brakuje.

Według WHO samotność zgłasza 17 do 21 procent osób w wieku 13 do 29 lat, a najwyższe odsetki dotyczą nastolatków. Samotność dorosłych opisuje osobny tekst.

Kiedy brak kolegów to nieśmiałość, a kiedy lęk społeczny?

Nastolatek, który unika rówieśników, może mieć lęk społeczny, czyli według NHS długotrwały, przytłaczający strach przed sytuacjami społecznymi, a nie zwykłą nieśmiałość. NHS pisze, że lęk społeczny zaczyna się zwykle w latach nastoletnich. Nastolatek martwi się wtedy codziennymi sytuacjami, takimi jak poznawanie nieznajomych albo rozmowa przez telefon.

Nastolatek z lękiem społecznym unika rozmów w grupie, wspólnych posiłków, przyjęć. NHS wymienia wśród objawów niską samoocenę, a NICE zaleca zwracać uwagę na młodych ludzi, którzy unikają szkoły, zajęć grupowych lub rozmów w sytuacjach społecznych.

NICE zaleca zaoferować dzieciom i młodzieży z lękiem społecznym indywidualną lub grupową terapię poznawczo-behawioralną. Indywidualna terapia składa się według NICE z 8 do 12 sesji po 45 minut. Zawiera psychoedukację oraz ekspozycję na obawiane sytuacje społeczne. Obejmuje też trening umiejętności społecznych. Rutynowego leczenia farmakologicznego lęku społecznego u dzieci i młodzieży NICE nie zaleca, a decyzje o lekach należą do lekarza.

PsychoLogic

Czy to lenistwo, czy już depresja?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy brak kolegów może oznaczać depresję albo autyzm?

Wycofanie z kontaktów z rówieśnikami należy według NHS do sygnałów depresji u nastolatka, obok utraty zainteresowań. Lista NHS obejmuje także ciągły niski nastrój oraz problemy ze snem. Według WHO wycofanie społeczne może pogłębiać izolację. Lęk oraz depresja mogą też zakłócać naukę i chodzenie do szkoły.

Rozpoznanie depresji stawia lekarz. Szczegóły objawów opisuje osobny tekst o depresji u nastolatków.

Mało bliskich przyjaciół i izolację społeczną wymienia też NICE (CG128) wśród cech, które u młodzieży powyżej 11 lat sugerują możliwy autyzm. Rozpoznanie autyzmu stawia lekarz albo zespół diagnostyczny.

Czy za brakiem kolegów stoi przemoc rówieśnicza?

Przemoc rówieśnicza może stać za brakiem kolegów, a NICE zaleca przy ocenie lęku społecznego sprawdzać, czy nastolatek doświadcza zastraszania ze strony rówieśników. Gdy nastolatek mówi o zastraszaniu, NHS radzi nazwać je niedopuszczalnym. Dodaj, że to nie jego wina. Zapewnij, że poradzicie sobie z tym razem.

Ścieżka pomocy opublikowana na gov.pl radzi nie bagatelizować problemu i nie sugerować dziecku konfrontacji ze sprawcami. Radzi też wspierać dziecko w budowaniu asertywności. Nie wolno obciążać go odpowiedzialnością za to, że doświadcza przemocy.

1. 1Porozmawiaj z nastolatkiem spokojnie. Nie krytykuj go ani nie oceniaj. Poproś o opis sytuacji: kto, kiedy, co się stało, jak często.
2. 2Zanotuj datę, miejsce, osoby biorące udział w zdarzeniu. Nazwij formę przemocy, na przykład fizyczną, psychiczną lub cyberprzemoc.
3. 3Skontaktuj się z wychowawcą, pedagogiem lub psychologiem szkolnym, a przy poważnej sytuacji albo braku reakcji z dyrektorem szkoły.
4. 4Gdy szkoła nie reaguje, napisz do kuratorium oświaty lub zwróć się do Rzecznika Praw Dziecka.
5. 5Gdy przemoc ma cechy przestępstwa, na przykład pobicie, groźby, znęcanie się lub rozpowszechnianie informacji o dziecku w internecie bez jego zgody, zgłoś ją na policję, do prokuratury, do sądu rodzinnego lub do ośrodka pomocy społecznej.
6. 6Nastolatek może zadzwonić na Dziecięcy Telefon Zaufania Rzecznika Praw Dziecka, 800 12 12 12, albo pod 116 111. Przy zagrożeniu zdrowia lub życia dzwoń pod 112.

Jak rozmawiać z nastolatkiem, który nie ma kolegów?

Rozmowę o rówieśnikach zaczynasz od opisania tego, co zauważyłeś, bo NHS radzi nie zakładać z góry, co jest nie tak. NHS radzi zadawać pytania otwarte, na przykład „Jak minął dzień?”. Ciągłe bezpośrednie wypytywanie może wywołać poczucie zagrożenia. Nastolatek wybiera, z kim porozmawia: NHS wymienia lekarza, zaprzyjaźnioną osobę dorosłą albo doradcę szkolnego.

NHS radzi też przypominać nastolatkowi o jego mocnych stronach. Wybuchów nie bierz do siebie: według NHS ostre słowa odzwierciedlają zagubienie lub silne emocje, a nie nienawiść.

Kiedy brak kolegów wymaga pilnej pomocy?

Gdy samotność wśród rówieśników łączy się z mówieniem o odebraniu sobie życia lub z samookaleczeniem, nastolatek potrzebuje pilnej pomocy, a przy zagrożeniu życia pierwszą czynnością jest telefon pod 112. Bez zagrożenia tu i teraz nastolatek dzwoni pod 116 111, a rodzic w kryzysie pod 800 70 2222, linię dla dorosłych. Dalsze drogi pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.

Czy PsychoNovatis pomaga nastolatkowi, który nie ma kolegów?

Nastolatka z trudnościami w relacjach z rówieśnikami przyjmujemy od 15 lat na konsultację psychologiczną w nurcie poznawczo-behawioralnym, a terapię poznawczo-behawioralną fobii społecznej prowadzimy. Na pierwszej wizycie identyfikujemy problem i przedstawiamy przebieg procesu. Na dwóch kolejnych go zgłębiamy, a na czwartej podsumowujemy.

Konsultacji odbywa się średnio 3 do 4, zależnie od przypadku. Sesja trwa 50 minut, a wizyta jest prywatna. Dzieci poniżej 15 lat nie przyjmujemy, a w zespole nie ma psychiatry. Za małoletniego zgodę wyraża przedstawiciel ustawowy, a nastolatek od 16 lat ma również własne prawo zgody (artykuł 17 ustawy o prawach pacjenta).