Zaburzenia odżywiania u nastolatków: sygnały, rodzaje i kiedy najpierw do lekarza

Czym są zaburzenia odżywiania u nastolatków i jak często występują?

Zaburzenia odżywiania u nastolatków to stan, w którym kontrola jedzenia służy do radzenia sobie z trudnymi uczuciami lub sytuacjami, a WHO szacuje, że dotyczą 0,4% osób w wieku 15-19 lat. W grupie wieku 10-14 lat WHO podaje 0,1%. Zaburzenia odżywiania zaczynają się według WHO najczęściej w okresie dojrzewania albo we wczesnej dorosłości.

Dziewczęta chorują według WHO częściej niż chłopcy, a NHS zaznacza, że zaburzenie może mieć każdy. Ryzyko jest według NICE największe u młodych kobiet i mężczyzn w wieku od 13 do 17 lat. Według WHO zaburzenia odżywiania mogą współwystępować z depresją lub lękiem.

Większość osób może według NHS wyzdrowieć, jeśli podejmie leczenie. Powrót do zdrowia jest u każdego inny i może potrwać.

Jakie są rodzaje zaburzeń odżywiania u nastolatków?

Zaburzenia odżywiania u nastolatków mają według NHS kilka rodzajów, a ICD-11 opisuje je w grupie 6B8 (feeding or eating disorders). Tabela zestawia opis po polsku z angielską nazwą z ICD-11 oraz kodem. Wszystkie cztery mają w ICD-11 osobne kody. Opis w ostatniej kolumnie pochodzi od NHS.

Stan, w którym objawy nie pasują dokładnie do żadnego z wymienionych zaburzeń, NHS nazywa OSFED. Rozpoznanie według pełnych kryteriów stawia lekarz.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Jakie sygnały u nastolatka powinny zaniepokoić rodzica?

Sygnałami zaburzeń odżywiania u nastolatka są według NHS między innymi gwałtowna utrata wagi oraz unikanie jedzenia z innymi. Tabela zestawia sygnały z NHS i NICE w pięciu obszarach, od zachowań przy jedzeniu po zmiany w ciele. Nie służy do stawiania rozpoznania. NHS radzi zgłosić się do lekarza jak najszybciej, gdy podejrzewasz zaburzenie.

U dzieci i młodzieży objawem może być według NICE zahamowanie wzrostu albo opóźnione dojrzewanie. Wytyczne ostrzegają też, by nie rozpoznawać zaburzenia na podstawie samych kwestionariuszy przesiewowych i nie opierać decyzji o leczeniu na samym BMI.

Czy przy zaburzeniach odżywiania u nastolatka najpierw idzie się do lekarza?

Przy podejrzeniu zaburzenia odżywiania u nastolatka najpierw potrzebna jest ocena lekarska, bo zaburzenia odżywiania zagrażają zdrowiu fizycznemu. Według NHS lekarz zapyta o nawyki jedzeniowe i samopoczucie oraz sprawdzi ogólny stan zdrowia i wagę. Może skierować do specjalisty albo zespołu specjalistów.

Według NICE ocena obejmuje zdrowie fizyczne z uwzględnieniem skutków niedożywienia i wymiotów. Sprawdza się też, czy nie ma depresji, lęku, samouszkodzeń lub OCD. Ocenia się również potrzebę opieki w trybie nagłym przy zagrożonym zdrowiu fizycznym lub ryzyku samobójczym. Gdy podejrzenie utrzymuje się po wstępnej ocenie, NICE zaleca natychmiastowe skierowanie do środowiskowej poradni zaburzeń odżywiania odpowiedniej do wieku.

Omdlenie lub kołatanie serca wymagają pilnej oceny lekarskiej, a przy utracie przytomności dzwoń pod 112. NICE zaleca przyjęcie do oddziału dziennego lub szpitalnego nastolatka z poważnie zagrożonym zdrowiem fizycznym, jeśli nie da się go ustabilizować ambulatoryjnie. Do tej decyzji nie służy sam próg wagi ani BMI.

Jak leczy się zaburzenia odżywiania u nastolatków według NICE?

Leczenie zaburzeń odżywiania u nastolatków, czyli anoreksji i bulimii, zaczyna się według NICE od terapii rodzinnej: przy bulimii NICE zaleca ją zaproponować, a przy anoreksji rozważyć. Słowo „zaproponować” oznacza w wytycznych wyraźne i mocne dowody korzyści. Słowo „rozważyć” oznacza korzyść mniej pewną niż przy „zaproponować”.

Gdy terapia rodzinna jest nieakceptowalna, przeciwwskazana albo nieskuteczna, NICE zaleca rozważyć indywidualną terapię poznawczo-behawioralną ukierunkowaną na zaburzenia odżywiania (CBT-ED). Przy anoreksji wytyczne dopuszczają też psychoterapię skoncentrowaną na młodzieży (AFP-AN). NICE odradza proponowanie leków jako jedynego leczenia anoreksji, bulimii i napadowego objadania się.

PsychoLogic

„Nie chcę być ciężarem”: samotność seniorów, której często nie zauważamy

Jak rozmawiać z nastolatkiem o jedzeniu i co robić przy posiłkach?

Rozmowę o zaburzeniach odżywiania NHS radzi prowadzić spokojnie. Nie obwiniaj i nie oceniaj, tylko skup się na tym, jak nastolatek się czuje. Nastolatek może nie zdawać sobie sprawy z problemu albo zaprzeczać jego istnieniu. Może też być skryty i bronić się, gdy pytasz o jedzenie lub wagę.

Według NHS dobrze jest powiedzieć, że się martwisz, i zachęcić do wizyty u lekarza. Możesz zaproponować, że pójdziesz razem.

1. 1Przygotuj, co chcesz powiedzieć, i mów od siebie: „martwię się, bo nie wyglądasz na szczęśliwego”.
2. 2Unikaj rozmów o wyglądzie, także komplementów, oraz o dietach i problemach z wagą.
3. 3Nie bierz tego do siebie, jeśli nastolatek się zamyka, bo skrytość jest częścią choroby, a nie oceną waszej relacji.
4. 4Ustalcie wspólnie plan posiłków i umówcie się, że nikt nie komentuje porcji ani kalorii.
5. 5Nie trzymaj w domu dietetycznych produktów i nie jedz ich przy nastolatku.
6. 6Po posiłku zaproponuj wspólne zajęcie, na przykład grę lub film, bo według NHS może to odciągnąć uwagę od chęci wymiotowania albo nadmiernego ćwiczenia.

Gdzie w Polsce szukać pomocy przy zaburzeniach odżywiania u nastolatka?

Po ocenie lekarskiej pomocy przy zaburzeniach odżywiania szuka się w Polsce w poradni zdrowia psychicznego dla dzieci albo w zespole środowiskowej opieki psychologicznej NFZ, do których nie trzeba skierowania. Osoby poniżej 18 lat potrzebują zgody opiekuna prawnego na korzystanie ze świadczeń.

Oddział szpitalny wymaga skierowania, chyba że jest stan nagłego zagrożenia życia, wtedy można zgłosić się do szpitala bez skierowania. Miejsca świadczeń wskaże całodobowa Telefoniczna Informacja Pacjenta, 800 190 590.

Czy PsychoNovatis prowadzi terapię zaburzeń odżywiania u nastolatków?

PsychoNovatis prowadzi terapię zaburzeń odżywiania, czyli anoreksji, bulimii, napadowego objadania się i ARFID, u nastolatków od 15. roku życia w nurcie poznawczo-behawioralnym. Przy objawach somatycznych najpierw potrzebny jest lekarz. Terapię rodzinną prowadzi w naszej placówce tylko Magdalena Pliżga-Szwajgier. Programy FT-AN i FT-BN z NICE nie są opisem naszej usługi.

Przed terapią właściwą odbywają się średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku. Konsultacje mają cztery etapy. Na pierwszej wizycie identyfikujemy problem i przedstawiamy przebieg procesu. Na dwóch kolejnych zgłębiamy problem. Na czwartej podsumowujemy. Sesja trwa 50 minut. Online pracujemy wyłącznie przez Medfile i ZnanyLekarz.

Zgodę na leczenie małoletniego wyraża jego przedstawiciel ustawowy, a pacjent, który ukończył 16 lat, ma też prawo do własnej zgody i do sprzeciwu. Sprzeciw wobec zgody rodzica wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 17 ustawy o prawach pacjenta). Wizyta jest prywatna, a stawki znajdziesz w cenniku. W zespole nie ma psychiatry, a farmakoterapia odbywa się poza placówką.

Kiedy nastolatek z zaburzeniami odżywiania potrzebuje pilnej pomocy?

Przy zagrożeniu życia nastolatka z zaburzeniami odżywiania, na przykład przy utracie przytomności, próbie samobójczej albo zatruciu, dzwoń pod 112. Telefon zaufania 116 111 dla dzieci i młodzieży jest anonimowy i bezpłatny. Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebna jest pilna rozmowa, nastolatek może tam zadzwonić.

Gdy nastolatek potrzebuje pilnej pomocy psychiatrycznej, możesz pojechać z nim na SOR albo do izby przyjęć szpitala, w którym jest oddział psychiatryczny. Rodzic w kryzysie psychicznym może zadzwonić pod całodobowy i bezpłatny numer 800 70 2222 dla dorosłych. Dalsze drogi pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.