Terapia rodzinna przy anoreksji i bulimii u młodzieży: co zaleca NICE

Terapia rodzinna przy zaburzeniu odżywiania: czy najpierw iść do lekarza?

W zaburzeniu odżywiania najpierw potrzebna jest ocena lekarska, a dopiero potem terapia rodzinna, bo zaburzenia odżywiania zagrażają zdrowiu fizycznemu. Omdlenia lub kołatanie serca, które NICE wymienia wśród objawów fizycznych niedożywienia, wymagają pilnej oceny lekarskiej. Przy utracie przytomności dzwoń pod 112 i nie czekaj na wizytę. Lekarz ocenia też, czy potrzebna jest opieka w trybie nagłym.

Po wstępnej ocenie NICE zaleca skierować osobę z podejrzeniem zaburzenia odżywiania od razu do poradni albo zespołu specjalizującego się w tych zaburzeniach. Poradnia ma być odpowiednia do wieku. Ocena obejmuje stan fizyczny z uwzględnieniem skutków niedożywienia i wymiotów. Sprawdza się też ryzyko samobójcze oraz potrzebę opieki w trybie nagłym.

Ciężkie zaburzenia elektrolitowe, ciężkie niedożywienie, ciężkie odwodnienie albo objawy zagrażającej niewydolności narządów wymagają według wytycznych doraźnej opieki medycznej z możliwością przyjęcia w trybie nagłym. O leczeniu nie decyduje sama waga. NICE zaleca nie opierać decyzji o proponowaniu leczenia na pojedynczej mierze, takiej jak BMI, ani na czasie trwania choroby.

Rodzaje zaburzeń odżywiania i sygnały ostrzegawcze opisuje osobny tekst.

Co zaleca NICE: terapia rodzinna przy anoreksji u młodzieży?

NICE zaleca rozważyć terapię rodzinną skoncentrowaną na anoreksji (FT-AN) dla dzieci i młodzieży z anoreksją. Wytyczne dopuszczają terapię jednej rodziny albo połączenie spotkań jednej rodziny ze spotkaniami wielu rodzin. Młoda osoba ma mieć możliwość części spotkań osobno oraz części razem z rodziną.

Program FT-AN obejmuje typowo 18 do 20 sesji w ciągu roku. Potrzeby młodej osoby ocenia się po 4 tygodniach od początku leczenia, a potem co 3 miesiące. Na tej podstawie ustala się częstotliwość sesji oraz czas leczenia.

Słowo „rozważyć” ma w wytycznych NICE określone znaczenie. Instytut używa go tam, gdzie korzyść jest mniej pewna. Słowo „zaproponować” oznacza zalecenie poparte wyraźnymi i mocnymi dowodami korzyści.

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Terapia rodzinna przy bulimii: czy też jest zalecana młodzieży?

Dzieciom i młodzieży z bulimią NICE zaleca zaproponować terapię rodzinną skoncentrowaną na bulimii (FT-BN). Program obejmuje typowo 18 do 20 sesji w ciągu 6 miesięcy. Przez cały czas leczenia odbywają się regularne spotkania z młodą osobą sam na sam. Zalecenie jest mocniejsze niż przy anoreksji.

Rodzice i młoda osoba ustalają wspólnie regularne posiłki. Wspólnie ograniczają też zachowania kompensacyjne. Terapia przekazuje informacje o regulowaniu masy ciała oraz o odchudzaniu się. Omawia również szkody, jakie niesie kontrolowanie wagi przez prowokowanie wymiotów albo środki przeczyszczające.

Młoda osoba prowadzi samoobserwację zachowań bulimicznych i omawia ją z bliskimi. W późniejszych fazach terapia wspiera ją oraz rodzinę w budowaniu samodzielności na poziomie odpowiednim do rozwoju. Faza końcowa dotyczy planów na czas po leczeniu oraz zapobiegania nawrotom.

Jak przebiega terapia rodzinna skoncentrowana na anoreksji?

Terapia rodzinna skoncentrowana na anoreksji dzieli się według NICE na trzy fazy, a cały program podkreśla rolę rodziny w powrocie do zdrowia. Terapia nie obwinia osoby chorej ani jej bliskich. Program obejmuje psychoedukację o żywieniu oraz o skutkach niedożywienia. Całość trwa typowo 18 do 20 sesji w ciągu roku.

1. 1Faza pierwsza. Terapeuta buduje dobry sojusz terapeutyczny z młodą osobą oraz z jej rodzicami lub opiekunami. Obejmuje to też pozostałych członków rodziny. Na początku rodzice lub opiekunowie przejmują główną rolę we wspieraniu jedzenia, a NICE zaleca podkreślać, że ta rola jest tymczasowa.
2. 2Faza druga. Młoda osoba ustala z pomocą rodziców poziom samodzielności odpowiedni do swojego rozwoju.
3. 3Faza końcowa. Terapia dotyczy planów na czas po zakończeniu leczenia. Uwzględnia obawy młodej osoby i rodziny. Obejmuje też zapobieganie nawrotom. Ustala się także, skąd młoda osoba uzyska wsparcie, jeśli leczenie zostanie przerwane.

Czy terapia rodzinna przy anoreksji działa? Co mówią badania?

Dowody na skuteczność terapii rodzinnej przy anoreksji są słabe: przegląd Cochrane z 2019 roku obejmujący 25 badań nie rozstrzygnął, czy przewyższa ona inne terapie. Autorzy wskazali ograniczoną ilość dowodów niskiej jakości na skuteczność podejść rodzinnych w porównaniu ze zwykłym leczeniem w krótkim okresie.

Do przeglądu włączono 25 badań z losowym doborem uczestników. Szesnaście dotyczyło młodzieży, osiem dorosłych (siedem z nich osób do 26. roku życia), a jedno trzech grup wiekowych. Większość badań oceniała terapię rodzinną (family-based therapy) lub jej warianty.

Przegląd obejmuje różne podejścia rodzinne, a nie wyłącznie FT-AN. W 68 procentach badań autorzy ocenili wysokie ryzyko błędu z powodu selektywnego raportowania wyników.

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Jaką rolę mają rodzice i rodzeństwo w terapii rodzinnej przy zaburzeniu odżywiania?

Rodzina jest w terapii rodzinnej przy zaburzeniu odżywiania częścią leczenia, a NICE zaleca nie obwiniać ani osoby chorej, ani jej bliskich. W tym dokumencie do członków rodziny należy też rodzeństwo oraz dzieci osoby chorej. Należą do nich także partnerzy. Rodzice i opiekunowie mogą czuć się winni, o czym wytyczne wprost piszą.

Wsparcie dla członków rodziny, którzy nie uczestniczą w terapii rodzinnej, NICE zaleca rozważyć. Ma im pomóc w radzeniu sobie z cierpieniem związanym z chorobą. Dokładna przyczyna zaburzeń odżywiania nie jest znana, jak podaje NHS.

NHS opisuje, co pomaga w domu rodzicom dziecka, u którego rozpoznano zaburzenie odżywiania.

• Przygotuj rozmowę i zachowaj spokój. Nie oceniaj dziecka ani go nie obwiniaj, skup się na tym, co czuje.
• Pomiń w rozmowie wygląd dziecka, nawet gdy chcesz powiedzieć coś miłego.
• Mów od siebie, na przykład „martwię się, bo wydajesz się nieszczęśliwy”, zamiast zaczynać zdania od „ty”.
• Uzgodnijcie w rodzinie, że przy posiłkach nikt nie komentuje porcji ani kalorii. Nie jedz przy dziecku produktów niskokalorycznych ani dietetycznych i nie trzymaj ich w domu.
• Jeśli dziecko jest w leczeniu, poproś zespół o wskazówki dotyczące posiłków. Jeśli posiłek się nie udał, przejdź dalej.

Co zrobić dziś, gdy podejrzewasz zaburzenie odżywiania u nastolatka?

U nastolatka z podejrzeniem zaburzenia odżywiania pierwszym krokiem jest wizyta u lekarza, a dopiero po niej planuje się terapię rodzinną. Według NHS lekarz zapyta o nawyki żywieniowe. Sprawdzi też ogólny stan zdrowia oraz wagę. Może skierować do specjalisty albo zespołu specjalistów.

1. 1Umów wizytę u lekarza. NHS zaleca zgłosić się jak najszybciej, a osobie, która może mieć zaburzenie odżywiania, zaproponować, że pójdziesz z nią.
2. 2Poproś o skierowanie do poradni lub zespołu specjalizującego się w zaburzeniach odżywiania, odpowiedniego do wieku. Według gov.pl pomoc dla dzieci i młodzieży udzielana jest na trzech poziomach. Pierwszy to opieka ambulatoryjna, drugi opieka dzienna lub ambulatoryjna w poradni zdrowia psychicznego, trzeci opieka w stacjonarnym oddziale psychiatrycznym szpitala. Miejsca świadczeń wskaże całodobowa Telefoniczna Informacja Pacjenta, 800 190 590.
3. 3Porozmawiaj z dzieckiem spokojnie, według zasad z poprzedniej części. Brak przyznania się do problemu nie jest lekceważeniem. NHS pisze, że osoba z zaburzeniem odżywiania może nie zdawać sobie z niego sprawy albo zaprzeczać.
4. 4Gdy pojawią się omdlenia lub kołatanie serca, nie zwlekaj. Wymagają one pilnej oceny lekarskiej.

Kiedy terapia rodzinna nie wystarcza przy anoreksji i bulimii?

Terapia rodzinna nie wystarcza przy ciężkim stanie fizycznym młodej osoby, bo według NICE potrzebna jest wtedy opieka medyczna, a w razie potrzeby przyjęcie do szpitala. NICE zaleca przyjąć do oddziału dziennego lub szpitalnego osobę, której zdrowie fizyczne jest poważnie zagrożone. Dotyczy to sytuacji, gdy nie da się ambulatoryjnie ustabilizować stanu zdrowia ani rozpocząć odżywiania.

Przy ocenie, czy potrzebna jest hospitalizacja, NICE zaleca nie stosować bezwzględnego progu masy ciała ani BMI. Znaczenie mają tempo utraty masy ciała i wyniki badań. Liczy się też stan fizyczny oraz to, czy rodzice mogą zapewnić młodej osobie bezpieczeństwo w opiece dziennej. Rodzinę włącza się w opiekę także podczas pobytu w szpitalu.

Gdy terapia rodzinna jest nieakceptowalna, przeciwwskazana albo nieskuteczna, NICE zaleca rozważyć inne metody z tabeli powyżej. Przy ostrym zagrożeniu psychicznym, na przykład znacznym ryzyku samobójczym, wytyczne zalecają rozważyć psychiatryczną opiekę kryzysową lub szpitalną. Leków NICE nie zaleca jako jedynego leczenia anoreksji ani bulimii. Decyzje o lekach należą do lekarza psychiatry.

Czy w PsychoNovatis można umówić terapię rodzinną?

Terapię rodzinną prowadzi w PsychoNovatis Magdalena Pliżga-Szwajgier, stacjonarnie w Lublinie albo online, jako spotkanie dla całej rodziny albo jej części z jednym terapeutą. Sesja trwa 50 minut. Terapia rodzinna w naszej placówce nie zastępuje oceny lekarskiej ani opieki zespołu specjalizującego się w tych zaburzeniach.

Programy FT-AN i FT-BN opisane w tym tekście pochodzą z wytycznych NICE i nie są opisem naszej usługi. W PsychoNovatis prowadzimy terapię anoreksji, bulimii, napadowego objadania się (ang. binge eating disorder) i ARFID (unikające lub ograniczające przyjmowanie pokarmów, ang. avoidant/restrictive food intake disorder) w nurcie CBT, a jest to jedna z jego specjalizacji. Magdalena Pliżga-Szwajgier jest psycholożką w trakcie szkolenia z psychoterapii poznawczo-behawioralnej, a w placówce pracujemy wyłącznie w tym nurcie. Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15. roku życia. Dzieci nie przyjmujemy. Młodszym osobom pomagają placówki opisane na gov.pl.

Przed terapią właściwą odbywa się średnio 3 do 4 konsultacji, zależnie od przypadku. Na ostatniej omawiamy kierunek terapii. Online pracujemy wyłącznie przez szyfrowane kanały Medfile oraz ZnanyLekarz. Stawki znajdziesz w cenniku. W zespole nie ma psychiatry, a leczenie farmakologiczne odbywa się poza placówką.

Przy myślach samobójczych lub zagrożeniu życia dzwoń pod 112 albo jedź na SOR czy do izby przyjęć. Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, zadzwoń pod 800 70 2222. Młodzież może zadzwonić pod 116 111. Dalsze drogi pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.