Konflikty w rodzinie: kiedy to kłótnia, a kiedy przemoc, i co robić dziś

Konflikt w rodzinie czy przemoc: co zrobić najpierw?

Jeśli w konflikcie w rodzinie ktoś Cię krzywdzi, grozi Ci albo budzi w Tobie strach, najpierw zadbaj o bezpieczeństwo: przy zagrożeniu życia lub zdrowia zadzwoń pod 112, w sprawie przemocy pod Niebieską Linię 800 120 002, bezpłatnie przez całą dobę. Konsultacje prowadzi się telefonicznie, mailowo lub listownie.

Niebieska Linia nie prowadzi spotkań indywidualnych. Jej strona zaprasza do telefonu osoby doznające przemocy oraz świadków. Dzieci i młodzież mogą zadzwonić pod 116 111, to bezpłatny telefon zaufania prowadzony przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę.

Niebieska Linia pisze, że w sytuacji przemocy domowej potrzebna jest stanowcza interwencja oparta na przepisach, a bez zatrzymania przemocy trudno mówić o jakichkolwiek formach pomocy. Terapia rodzinna nie jest więc pierwszym krokiem przy przemocy. Pojęcie przemocy psychicznej i jej rozpoznawanie opisuje osobny tekst.

Czym różni się konflikt w rodzinie od przemocy domowej?

Konflikt w rodzinie jest przemocą domową, gdy jedna osoba umyślnie wykorzystuje przewagę nad drugą i narusza jej prawa lub dobra osobiste. Niebieska Linia mówi o czterech warunkach, które muszą być spełnione. Do przemocy domowej nie wystarcza sama głośna wymiana zdań: definicja wymaga umyślnego działania lub zaniechania, które wykorzystuje przewagę i narusza prawa lub dobra osobiste.

Ustawa z 29 lipca 2005 roku w tekście jednolitym z 2024 roku definiuje przemoc domową jako jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie. Takie działanie wykorzystuje przewagę fizyczną, psychiczną lub ekonomiczną. Narusza też prawa lub dobra osobiste osoby doznającej przemocy. Definicja wymienia między innymi naruszenie godności. Wymienia też szkody na zdrowiu fizycznym lub psychicznym oraz ograniczenie dostępu do środków finansowych. Ostatnim przykładem jest istotne naruszenie prywatności albo wzbudzenie poczucia zagrożenia, poniżenia lub udręczenia.

• działanie lub zaniechanie jest intencjonalne
• jedna osoba ma wyraźną przewagę nad drugą
• działanie narusza prawa i dobra osobiste drugiej osoby
• osoba, wobec której stosowana jest przemoc, doznaje cierpienia i szkód fizycznych i psychicznych

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Kogo w konflikcie rodzinnym obejmuje ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej?

Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej obejmuje przemoc w konflikcie między osobami z kilku kręgów rodzinnych i bliskich, a osobą stosującą przemoc jest według niej pełnoletni. Krąg osób doznających przemocy wyznacza art. 2 ustawy. Wymienia on także osoby pozostające w stosunku przysposobienia.

Małoletni, który jest świadkiem przemocy domowej wobec tych osób, jest według ustawy także osobą doznającą przemocy. Świadkiem przemocy jest osoba, która ma wiedzę o jej stosowaniu albo widziała akt przemocy. Dotyczy to świadka przemocy, a nie świadka każdej kłótni.

• małżonek, także po ustaniu albo unieważnieniu małżeństwa
• wstępni i zstępni małżonka oraz jego rodzeństwo
• wstępni i zstępni, na przykład rodzice lub dziadkowie, dzieci lub wnuki
• małżonkowie wstępnych i zstępnych
• rodzeństwo oraz jego wstępni i zstępni
• małżonkowie rodzeństwa
• osoba pozostająca obecnie lub w przeszłości we wspólnym pożyciu
• osoba wspólnie zamieszkująca i gospodarująca
• osoba pozostająca obecnie lub w przeszłości w trwałej relacji uczuciowej lub fizycznej, niezależnie od wspólnego mieszkania
• małoletni, wobec którego stosuje się przemoc domową

Co badania mówią o konflikcie z rodzicami i nastroju nastolatka?

Metaanaliza z 2025 roku (46 badań, 31 147 uczestników) wykazała umiarkowaną dodatnią korelację między konfliktem rodzica z nastolatkiem a depresją nastolatka (r = 0,267). Autorzy zamierzali porównać konflikt z ojcem i z matką, ale streszczenie podaje tylko wynik łączny. Dane pochodzą z badań opublikowanych przed grudniem 2024 roku.

Siła związku zależała od projektu badania. W badaniach przekrojowych korelacja wyniosła r = 0,320, a w badaniach podłużnych r = 0,227. Wyższy wynik dawało też użycie jednego z narzędzi pomiaru (NRI, r = 0,341). Projekt badania oraz narzędzia pomiaru wpływają według autorów na obserwowany związek.

Korelacja opisuje współwystępowanie dwóch zjawisk. Nie dowodzi, że konflikt wywołuje depresję, ani że depresja wywołuje konflikt. Gdy nastolatek ma objawy depresji, opisuje je osobny tekst.

Jak rozładować konflikt z nastolatkiem w domu?

Konflikt z nastolatkiem rozładowuje według NHS spokojna postawa rodzica oraz przerwa w kłótni, gdy ta wymyka się spod kontroli. NHS zwraca uwagę, że własne zachowanie rodzica może złagodzić albo zaostrzyć agresywną sytuację, a złość nastolatka wiąże się z lękiem przed utratą kontroli.

1. 1Zachowaj spokojną i stanowczą postawę, bez groźby. Mowa ciała ma pokazywać, że chcesz słuchać.
2. 2Daj nastolatkowi przestrzeń osobistą.
3. 3Gdy spór wymyka się spod kontroli, powiedz, że odchodzisz na pół godziny. Wrócisz, gdy emocje opadną.
4. 4Weź oddech: wdech, kilka sekund bez ruchu, wydech, pięć razy. Gdy nastolatek jest spokojny, zaproponuj mu tę technikę.
5. 5Wybieraj spory. NHS pisze, że jeśli nastolatek słyszy tylko ciągłe upominanie, przestaje słuchać, a pominięcie drobiazgów, takich jak ubiór, pozwala zostać w rozmowie przy ważnych sprawach.

PsychoLogic

Jak skutecznie regulować emocje?

Co robić, gdy konflikt w rodzinie robi się agresywny?

Gdy konflikt z nastolatkiem przechodzi w agresję fizyczną, najpierw liczy się bezpieczeństwo: powiedz, że przemoc jest niedopuszczalna, odsuń się od nastolatka, a jeśli to nie pomaga, zadzwoń pod 112. Tak radzi NHS rodzicom, których dziecko się na nich rzuca. Po uspokojeniu sytuacji możesz porozmawiać o tym, co się stało.

NHS cytuje radę organizacji Family Lives: rodzic nie powinien używać przemocy wobec nastolatka, bo pokazuje w ten sposób, że przemoc jest niedopuszczalna. Zaproponuj, że pomożesz nastolatkowi znaleźć wsparcie. NHS radzi też zapytać szkołę, czy agresja zdarza się tam również. Jeśli nastolatek przyznaje się do problemu i chce pomocy, NHS radzi jak najszybciej umówić wizytę u psychologa lub doradcy (counsellor), a o dostępną pomoc zapytać lekarza albo szkołę.

Interwencję w środowisku prowadzi się w Polsce według procedury „Niebieskie Karty”. Ustawa określa, że nie wymaga ona zgody osoby doznającej przemocy ani osoby stosującej przemoc. Wszczęcie następuje przez wypełnienie formularza, gdy osoba wykonująca czynności służbowe lub zawodowe powzięła podejrzenie przemocy albo gdy zgłosił ją świadek. Procedurę realizują osoby z grupy diagnostyczno-pomocowej: pracownik socjalny i policjant, a w jej skład mogą wchodzić także nauczyciel wychowawca oraz osoba wykonująca zawód medyczny. Szczegóły procedury opisuje tekst o przemocy psychicznej w związku.

Jak po konflikcie wrócić do rozmowy z nastolatkiem?

Po konflikcie z nastolatkiem rozmowę odbudowuje według NHS rodzic, który zakłada, że nastolatek miał powód do swojego zachowania, i pyta o niego z ciekawością. Jeśli nie nazwiesz jego zachowania głupim albo złym, nastolatek chętniej wyjaśni, dlaczego uznał je za sensowne.

NHS radzi nie zakładać, że wiesz, co się dzieje. Zamiast pytania „czy ktoś Cię nęka?” powiedz, że się martwisz, bo nastolatek nie wydaje się sobą. Zapytaj, czy możesz w czymś pomóc. Słów „nienawidzę cię” nie bierz dosłownie. Według NHS nastolatek może czuć się zdezorientowany lub zły. Nie wie wtedy, jak to wyrazić.

Pytania otwarte, takie jak „jak się masz?” albo „jak minął dzień?”, pomagają nastolatkowi mówić o uczuciach. Dłuższy tekst o tym, jak rozmawiać z nastolatkiem, który nie chce terapii, opisuje osobny artykuł.

Kiedy konflikt w rodzinie wymaga terapii rodzinnej, a kiedy terapii par?

W PsychoNovatis konflikt w rodzinie dotyczący kilku jej członków omawia się w terapii rodzinnej, a spór dwojga partnerów w terapii par. Cennik wymienia te dwie usługi osobno. Kierunek terapii omawiamy na ostatniej konsultacji przed terapią właściwą. Spory partnerów bez przemocy opisuje osobny tekst o kłótniach w związku.

Przemoc zmienia kolejność działań. Niebieska Linia pisze, że w sytuacji przemocy domowej potrzebna jest stanowcza interwencja oparta na przepisach prawa. Terapia rodzinna ani terapia par nie zastępuje wtedy tej pomocy. Nie jest też pierwszym krokiem.

Czy PsychoNovatis prowadzi terapię rodzinną przy konfliktach w rodzinie?

Terapię rodzinną przy konfliktach w rodzinie prowadzi w PsychoNovatis Magdalena Pliżga-Szwajgier, stacjonarnie w Lublinie albo online, jako spotkanie dla całej rodziny albo jej części z jednym terapeutą. Sesja trwa 50 minut. Pracujemy wyłącznie w nurcie poznawczo-behawioralnym, a Magdalena Pliżga-Szwajgier jest psycholożką w trakcie szkolenia z psychoterapii poznawczo-behawioralnej.

Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15. roku życia. Dzieci nie przyjmujemy. Przed terapią właściwą odbywa się średnio 3 do 4 konsultacji, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii. Online pracujemy wyłącznie przez szyfrowane kanały Medfile oraz ZnanyLekarz. Stawki znajdziesz w cenniku. W zespole nie ma psychiatry.

Przy myślach samobójczych lub zagrożeniu życia dzwoń pod 112 albo jedź na SOR czy do izby przyjęć. Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, zadzwoń pod 800 70 2222. Dalsze drogi pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.