Terapia rodzinna: na czym polega, kiedy ma sens i jak zacząć

Na czym polega terapia rodzinna?

Terapia rodzinna to psychoterapia, która zajmuje się problemami człowieka na tle jego relacji z bliskimi, a nie samą osobą w oderwaniu od rodziny. Europejskie Stowarzyszenie Terapii Rodzin pisze, że skupia się przede wszystkim na rodzinie jako jednostce społecznej. Odróżnia ją to według stowarzyszenia od terapii psychodynamicznej i poznawczo-behawioralnej, które skupiają się na jednostce.

Włączenie rodziny pomaga według stowarzyszenia uniknąć traktowania jednej osoby jako chorej. Terapia ma poprawiać funkcjonowanie rodziny i wzmacniać wzajemne zrozumienie. Rozwija też umiejętności radzenia sobie z problemami.

Podejście systemowe opisuje osobny tekst o terapii systemowej. W naszej placówce pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym.

Kiedy terapia rodzinna ma sens?

Europejskie Stowarzyszenie Terapii Rodzin wymienia wiele sytuacji, w których pomaga terapia rodzinna, i uznaje ją za skuteczną przy problemach emocjonalnych i behawioralnych w dzieciństwie i okresie dojrzewania. Tabela zestawia wybrane sytuacje ze źródłami. Rozpoznanie zaburzeń i decyzje o leczeniu należą do lekarza, a szczegóły każdej sytuacji opisują kolejne sekcje.

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Kto przychodzi i jak przebiega pierwsza sesja?

Na terapię rodzinną w PsychoNovatis przychodzi cała rodzina albo jej część, razem z jednym terapeutą, a młodzież przyjmujemy od 15. roku życia. Tak opisuje usługę cennik. Dzieci poniżej 15 lat nie przyjmujemy, więc rodzice mogą przyjść bez młodszego dziecka. Skład spotkań ustala się na konsultacji.

Terapeuci pracują według Europejskiego Stowarzyszenia Terapii Rodzin w gabinecie z więcej niż jednym członkiem rodziny. Oferują też sesje indywidualne oraz osobne spotkania, na przykład z rodzicami bez dzieci, gdy jest to właściwe.

Opis kompetencji terapeuty systemowego z Uniwersytetu w Edynburgu mówi, że na początku każdy członek rodziny może powiedzieć, po co przyszedł, a terapeuta pomaga ustalić wspólne cele. Dokument dotyczy nurtu systemowego, więc opis jest ogólnym obrazem początku terapii rodzinnej, a nie opisem naszej pracy.

Przed terapią właściwą odbywa się średnio 3 do 4 konsultacji, zależnie od przypadku. Konsultacje, także rodzinne, przebiegają w czterech etapach: na pierwszej wizycie identyfikujemy problem i przedstawiamy przebieg procesu, na dwóch kolejnych go zgłębiamy, a na czwartej podsumowujemy i omawiamy kierunek terapii. Tabela zestawia długość sesji i liczbę spotkań.

Czy rodzina może pracować z terapeutą online?

W metaanalizie z 2021 roku terapia rodzinna online dała wyniki równoważne spotkaniom stacjonarnym przy problemach z zachowaniem dzieci i przy depresji rodzica. McLean i współpracownicy przeanalizowali 20 badań, a metaanalizę policzyli dla 13 efektów. Autorzy oceniają dowody skuteczności terapii rodzinnej online jako umiarkowane do silnych.

Magdalena Pliżga-Szwajgier prowadzi w PsychoNovatis terapię rodzinną online wyłącznie przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Sesja online trwa 50 minut tak samo jak stacjonarna, a w cenniku obie formy mają jedną pozycję.

Czy terapia rodzinna jest na NFZ?

Na NFZ terapia rodzinna jest dostępna jako sesja psychoterapii rodzinnej, czyli świadczenie gwarantowane w opiece psychiatrycznej, a wizyta w PsychoNovatis jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Rozporządzenie Ministra Zdrowia opisuje sesję rodzinną w formie od 6 do 12 sesji w okresie pół roku, a każda trwa co najmniej 60 minut.

Sesja na NFZ jest elementem ustalonego planu leczenia. Do psychiatry i do psychologa nie potrzebujesz skierowania, a termin w poradni sprawdzisz w wyszukiwarce NFZ „Gdzie się leczyć”.

Nasze spotkania mają własne zasady: 50 minut i konsultacje przed terapią. Stawkę znajdziesz w cenniku.

Czym różni się terapia rodzinna od terapii par?

Terapia par dotyczy relacji dwojga partnerów, a terapia rodzinna rodziny jako całości. W PsychoNovatis terapia par to sesja dwuosobowa z jednym terapeutą, a terapia rodzinna to spotkanie dla całej rodziny albo jej części z jednym terapeutą. Obie sesje trwają 50 minut, a w cenniku są osobnymi usługami.

Zakresy obu form się nakładają, bo Europejskie Stowarzyszenie Terapii Rodzin wymienia wśród obszarów terapii rodzinnej problemy małżeńskie, w tym separację i rozwód. Gdy trudność dotyczy i relacji rodziców, i dzieci, o wyborze rozstrzyga rozmowa na konsultacjach.

Co po rozwodzie rodziców mówią badania?

Po rozwodzie terapia rodzinna to psychoterapia, w której rodzina albo jej część pracuje nad relacjami po rozstaniu rodziców. Europejskie Stowarzyszenie Terapii Rodzin wymienia separację i rozwód wśród sytuacji, w których pomaga terapia rodzinna. Sprawy prawne, takie jak władza rodzicielska, kontakty z dzieckiem czy alimenty, rozstrzyga sąd, a nie terapia.

Metaanaliza Amato z 2001 roku objęła 67 badań z lat 90. i pokazała, że dzieci rozwiedzionych rodziców miały przeciętnie niższe wyniki niż dzieci rodziców w stałym małżeństwie. Średnia z wielu badań nie jest prognozą dla Twojego dziecka.

Badanie z losowym przydziałem objęło 218 rodzin. Program dla matek i dzieci po rozwodzie obniżył po sześciu latach odsetek rozpoznanych zaburzeń psychicznych u nastolatków z 23,5% do 11%. Nie był terapią rodzinną, więc wynik nie dowodzi jej skuteczności.

Co zalecają wytyczne NICE dla nastolatka z depresją?

Wytyczne NICE o depresji u dzieci i młodzieży (NG134) zalecają 12-18-latkom z umiarkowaną lub ciężką depresją zaoferować indywidualną terapię poznawczo-behawioralną przez co najmniej 3 miesiące, a terapię rodzinną rozważyć, gdy ta terapia nie odpowiada na potrzeby nastolatka albo jest nieodpowiednia. Wytyczne są brytyjskie i dotyczą depresji.

Waraan i współpracownicy objęli metaanalizą z 2023 roku 10 badań z losowym przydziałem. Terapia rodzinna obniżyła myśli samobójcze nastolatków bardziej niż inne psychoterapie, a przy depresji nie wykryto różnicy. Autorzy oceniają jakość dowodów dla depresji jako niską.

Gdy nastolatek nie chce przyjść, na pierwsze spotkanie może przyjść sam rodzic, bo usługa obejmuje także część rodziny. Myśli samobójcze nastolatka wymagają pilnej pomocy, a przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112.

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Anoreksja i bulimia u młodzieży: co zaleca NICE?

NICE zaleca rozważyć terapię rodzinną skoncentrowaną na anoreksji u dzieci i młodzieży, a przy bulimii zaproponować terapię rodzinną skoncentrowaną na bulimii. Słowo „zaproponować” oznacza w wytycznych zalecenie poparte wyraźnymi dowodami korzyści, a „rozważyć” tam, gdzie korzyść jest mniej pewna. Program obejmuje typowo 18 do 20 sesji w ciągu roku przy anoreksji i w ciągu 6 miesięcy przy bulimii.

Przy zaburzeniu odżywiania najpierw potrzebna jest ocena lekarska. Omdlenia lub kołatanie serca wymagają pilnej oceny lekarskiej, a przy utracie przytomności dzwoń pod 112. NICE zaleca skierować osobę z podejrzeniem zaburzenia odżywiania do poradni albo zespołu specjalizującego się w tych zaburzeniach.

Przegląd Cochrane z 2019 roku obejmujący 25 badań uznał dowody na przewagę terapii rodzinnej nad innymi terapiami anoreksji za niewystarczające, więc żaden wynik nie uzasadnia obietnicy wyleczenia.

Konflikt w rodzinie: kłótnia czy przemoc?

Konflikt w rodzinie jest przemocą domową, gdy jedna osoba umyślnie wykorzystuje przewagę nad drugą i narusza jej prawa lub dobra osobiste, a przy przemocy pierwszym krokiem jest bezpieczeństwo, nie terapia rodzinna. Przy zagrożeniu życia lub zdrowia dzwoń pod 112, a w sprawie przemocy pod Niebieską Linię 800 120 002, bezpłatnie przez całą dobę.

Ustawa z 29 lipca 2005 roku definiuje przemoc domową jako umyślne działanie lub zaniechanie, jednorazowe albo powtarzające się. Wykorzystuje ono przewagę i narusza prawa lub dobra osobiste drugiej osoby. Głośność sporu nie rozstrzyga o przemocy, a liczy się przewaga jednej osoby nad drugą.

Analiza zbiorcza z 2025 roku obejmująca 46 badań i 31 147 uczestników wykazała umiarkowaną dodatnią korelację (r = 0,267) między konfliktem rodzica z nastolatkiem a depresją nastolatka. Korelacja nie dowodzi, że konflikt wywołuje depresję.

Konflikt dotyczący kilku członków rodziny omawia się w PsychoNovatis w terapii rodzinnej, a spór dwojga partnerów w terapii par.

Czy sąd może zlecić terapię rodzinną?

Sąd opiekuńczy może skierować rodziców do placówki albo specjalisty zajmujących się terapią rodzinną, jeśli dobro dziecka jest zagrożone, i wskazuje wtedy sposób kontroli wykonania zarządzenia. Podstawą jest art. 109 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Taką możliwość sąd ma też przy orzekaniu w sprawie kontaktów z dzieckiem (art. 113⁴).

Przepis mówi o skierowaniu rodziców i nie wskazuje placówki ani nurtu terapii, więc pierwszym krokiem jest dokładne przeczytanie orzeczenia. Skutki w konkretnej sprawie ocenia prawnik, który zna akta. Ten tekst opisuje przepisy i nie jest poradą prawną.

W PsychoNovatis przyjmujemy rodziny skierowane na terapię przez sąd. Opinie i przygotowanie dodatkowych dokumentów są dodatkowo płatne, zależnie od wymaganego zakresu.

Gdzie szukać pilnej pomocy?

Przy zagrożeniu życia, na przykład trwającej próbie samobójczej, zatruciu albo utracie przytomności, dzwoń pod 112, bo terapia rodzinna nie jest pomocą w nagłym zagrożeniu. Gdy zagrożenia życia nie ma, a potrzebujesz pilnej rozmowy, zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 albo zgłoś się na SOR lub do izby przyjęć.

Młodzież może zadzwonić pod 116 111, bezpłatny telefon zaufania prowadzony przez Fundację Dajemy Dzieciom Siłę. Gdzie jeszcze szukać pomocy, wyjaśnia artykuł o kryzysie psychicznym.

Kto prowadzi terapię rodzinną w PsychoNovatis?

Terapię rodzinną w PsychoNovatis prowadzi Magdalena Pliżga-Szwajgier, psycholożka w trakcie szkolenia z psychoterapii poznawczo-behawioralnej. Cennik opisuje usługę jako spotkanie dla całej rodziny albo jej części z jednym terapeutą, stacjonarnie w Lublinie lub online. Sesja trwa 50 minut, a wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ.

Pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym. Przed terapią odbywa się średnio 3 do 4 konsultacji, zależnie od przypadku. Sesje online prowadzimy wyłącznie przez Medfile i ZnanyLekarz. Wizyta jest prywatna, a w zespole nie ma psychiatry, więc leczenie farmakologiczne odbywa się poza placówką.

Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15. roku życia, a dzieci nie przyjmujemy. Stawkę znajdziesz w cenniku, a zespół poznasz na stronie zespołu.