Uzależnienie od telefonu u nastolatków: co mówi WHO i od czego zacząć w domu

Czy uzależnienie od telefonu u nastolatków to rozpoznanie?

Uzależnienie od telefonu u nastolatków nie jest nazwą rozpoznania z klasyfikacji ICD-11, to określenie potoczne. W wykazie WHO grupa zaburzeń spowodowanych zachowaniami uzależniającymi (6C5) obejmuje hazard (6C50) oraz zaburzenie związane z grami (6C51). W tej grupie nie ma osobnych pozycji dla telefonu, internetu ani mediów społecznościowych.

WHO opisuje zaburzenie związane z grami (gaming disorder) jako wzorzec z trzema cechami. Gracz traci kontrolę nad graniem, gra wypiera inne zainteresowania, a granie trwa mimo szkód. Wzorzec ma powodować znaczące upośledzenie życia osobistego, rodzinnego, społecznego, nauki lub pracy. WHO przyjmuje, że jest on normalnie widoczny od co najmniej 12 miesięcy.

Według WHO zaburzenie dotyczy tylko niewielkiej części osób, które grają w gry cyfrowe lub wideo. Rozpoznanie stawia lekarz.

Ilu nastolatków ma objawy przypominające uzależnienie od telefonu i gier?

Objawy przypominające uzależnienie od telefonu, a dokładniej problematyczne używanie mediów społecznościowych, miało w 2022 roku 11% badanych uczniów, a 12% było zagrożonych problematycznym graniem. To wyniki badania HBSC z udziałem prawie 280 tysięcy uczniów. Uczniowie mieli 11, 13 lub 15 lat.

Badanie nie objęło 16- i 17-latków, więc nie opisuje ich wprost. WHO Europa wskazuje też na zaletę mediów. Intensywni użytkownicy bez problemów mieli silniejsze wsparcie rówieśników i więcej kontaktów społecznych.

PsychoLogic

Jak skutecznie regulować emocje?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Po czym poznać, że telefon to już problem, a nie zwykły nastoletni nawyk?

WHO Europa opisuje problematyczne używanie mediów społecznościowych jako wzorzec o objawach przypominających uzależnienie, który rodzic widzi też przy telefonie: nastolatek zaniedbuje inne zajęcia i ponosi skutki w codziennym życiu, nie panuje nad korzystaniem, a bez dostępu czuje się źle. Samo intensywne korzystanie bez tych cech nie jest w tym badaniu uznawane za problematyczne.

Każdą z czterech cech można zobaczyć w domu. Rozpoznanie medyczne stawia lekarz. Psycholog ocenia objawy w rozmowie z nastolatkiem i rodzicem.

• Nie panuje nad czasem: obiecuje, że skończy za chwilę, i nie kończy.
• Źle znosi brak telefonu: okazuje wyraźny dyskomfort, gdy nie ma do niego dostępu.
• Zaniedbuje inne zajęcia: rezygnuje ze spotkań, treningu albo hobby, które lubił.
• Ponosi skutki: niedosypia, mniej się rusza, zalega z lekcjami albo kłóci się o telefon z domownikami.

Czy telefon w sypialni odbiera nastolatkowi sen?

Krótszy sen i późniejsze kładzenie się spać wiążą się według WHO Europa z problematycznym używaniem mediów społecznościowych, a telefon w sypialni jest według AAP powiązany z mniejszą liczbą godzin snu. AAP zaleca nastolatkom w wieku 14-17 lat 8-10 godzin snu na dobę.

AAP radzi trzymać telefon i ekrany poza sypialnią dziecka w nocy oraz unikać ekranów przez godzinę przed snem. Według AAP ekran może pobudzać i podnosić tętno, zwłaszcza przy dynamicznych grach, więc wieczorem lepiej sprawdzają się spokojne albo zabawne programy. Światło z ekranu może też zakłócać wytwarzanie melatoniny.

Jak rozmawiać z nastolatkiem o telefonie i co ustalić w domu?

Rozmowę z nastolatkiem o telefonie zacznij według zasad NHS od ciekawości, a nie od oceny: przyjmij, że ma on powód swojego zachowania. Zamiast pytać, czy coś jest nie tak, powiedz, że się martwisz, bo wydaje się inny niż dotąd, i zapytaj, czy możesz pomóc.

Potem AAP radzi ułożyć plan korzystania z mediów, który obejmuje każdego członka rodziny, także rodzica. Plan omawia się z dzieckiem i sprawdza na początku roku szkolnego albo w czasie ferii, bo ma się zmieniać razem z dorastaniem.

NHS ostrzega, że kto słyszy tylko pouczenia, przestaje słuchać, więc wybieraj sprawy ważne. Nastolatek zauważy też, czy rodzic stosuje własne zasady.

1. 1Zacznij od jednego spokojnego pytania o to, co nastolatek robi w telefonie, bez oceny.
2. 2Ustalcie razem strefy bez ekranów: stół w czasie posiłków, odrabianie lekcji i czas przed snem.
3. 3Zostawcie telefony na noc poza sypialnią i wyłączajcie ekrany godzinę przed snem.
4. 4Wyłączcie autoodtwarzanie i powiadomienia, bo AAP wskazuje, że te funkcje mają dłużej angażować użytkownika.
5. 5Zaplanujcie zajęcia bez ekranu, na przykład czytanie, sport na dworze, gry planszowe albo hobby.
6. 6Wróćcie do planu po kilku tygodniach i zmieńcie to, co nie działa.

PsychoLogic

Czy to lenistwo, czy już depresja?

Kiedy za telefonem stoi smutek, lęk albo samotność?

Gorsze samopoczucie psychiczne i społeczne wiąże się według badań przytaczanych przez WHO Europa z problematycznym używaniem telefonu do mediów społecznościowych. Te badania opisują związek, a nie przyczynę, więc z samych danych nie wynika, czy telefon pogarsza samopoczucie, czy gorsze samopoczucie ciągnie nastolatka do telefonu.

Wcześniejsze badanie HBSC w pięciu krajach wiązało problematyczne granie z niższą satysfakcją z życia. Wiązało je też z częstszymi dolegliwościami psychicznymi i słabszym wsparciem rówieśników. Zmienił się też nastrój, sen albo nauka? Przeczytaj o depresji u nastolatków lub o lęku szkolnym.

Gdzie szukać pomocy, gdy telefon przejmuje życie nastolatka?

Z problemami psychicznymi przy nadmiernym korzystaniu z telefonu nastolatek poniżej 18 lat może zgłosić się do zespołu środowiskowej opieki psychologicznej i psychoterapeutycznej NFZ bez skierowania, za zgodą opiekuna prawnego. Zespół prowadzi porady psychologiczne i sesje psychoterapii. Może w nim pracować specjalista psychoterapii uzależnień, ale ośrodek nie ma obowiązku go zapewnić.

Do poradni zdrowia psychicznego dla dzieci, w której pracują lekarze psychiatrzy, skierowanie również nie jest wymagane. Skierowania wymaga dopiero oddział szpitalny, z wyjątkiem stanu nagłego zagrożenia życia.

Czy PsychoNovatis prowadzi terapię uzależnienia od telefonu?

PsychoNovatis nie prowadzi terapii uzależnień, więc nie obiecujemy terapii uzależnienia od telefonu ani od gier. Pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym z nastolatkami od 15. roku życia nad trudnościami, które mogą stać obok nadmiernego korzystania z telefonu, takimi jak obniżony nastrój czy lęk.

Przed terapią właściwą odbywają się średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku. Konsultacje mają cztery etapy. Na pierwszej wizycie identyfikujemy problem i przedstawiamy przebieg procesu. Na dwóch kolejnych zgłębiamy problem. Na czwartej podsumowujemy. Sesja trwa 50 minut. Online pracujemy wyłącznie przez Medfile i ZnanyLekarz.

Zgodę na leczenie małoletniego wyraża jego przedstawiciel ustawowy, a pacjent, który ukończył 16 lat, ma też prawo do własnej zgody i do sprzeciwu. Sprzeciw nastolatka wobec zgody rodzica wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego (art. 17 ustawy o prawach pacjenta). Wizyta jest prywatna, a stawki znajdziesz w cenniku. W zespole nie ma psychiatry, a farmakoterapia odbywa się poza placówką.

Kiedy z telefonem w ręku trzeba wezwać pilną pomoc?

Przy zagrożeniu życia nastolatka, na przykład przy próbie samobójczej, zatruciu albo utracie przytomności, dzwoń z telefonu pod 112. Telefon zaufania 116 111 dla dzieci i młodzieży jest anonimowy i bezpłatny. Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebna jest pilna rozmowa, nastolatek może tam zadzwonić.

Gdy nastolatek potrzebuje pilnej pomocy psychiatrycznej, możesz pojechać z nim na SOR albo do izby przyjęć szpitala, w którym jest oddział psychiatryczny. Rodzic w kryzysie psychicznym może zadzwonić pod całodobowy i bezpłatny numer 800 70 2222 dla dorosłych. Dalsze drogi pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.