Lęk szkolny: jak go rozpoznać i co robić, gdy dziecko nie chce iść do szkoły

Czym jest lęk szkolny?

Lęk szkolny to lęk związany ze szkołą. NHS pisze, że w szkole dzieci mogą obawiać się prac szkolnych, nauczycieli, zastraszania, samotności albo hałasu innych dzieci. Wiele obaw jest częścią dorastania, na przykład przy zmianie szkoły albo przed sprawdzianami. Rozpoznanie medyczne stawia lekarz, który ocenia, czy objawy spełniają kryteria na przykład zaburzenia lękowego.

Kiedy lęk dziecka staje się problemem?

Lęk staje się według NHS problemem dla dziecka, gdy zaczyna przeszkadzać w codziennym życiu. Bywa tak, gdy lęk jest bardzo silny lub narasta i nie mija. Bywa tak też wtedy, gdy uniemożliwia robienie rzeczy, które dziecko lubi. NHS podaje przykład dziecka tak zlęknionego, że nie udaje mu się rano dotrzeć do szkoły.

Lista poniżej przytacza sygnały lęku u starszych dzieci według NHS. Wytyczne NICE każą zwracać uwagę na możliwy lęk u dzieci i młodzieży, szczególnie tych, które unikają szkoły, zajęć grupowych lub rozmów w sytuacjach społecznych albo są drażliwe, nadmiernie nieśmiałe lub nadmiernie zależne od rodziców.

Wytyczne opisują lęk społeczny, więc te sygnały nie wystarczają do rozpoznania lęku szkolnego. W razie obaw o dziecko NHS radzi porozmawiać z lekarzem lub pielęgniarką szkolną.

• brak pewności siebie przy próbowaniu nowych rzeczy
• trudności z koncentracją
• problemy ze snem lub jedzeniem
• wybuchy złości
• dużo negatywnych myśli
• unikanie codziennych czynności, takich jak spotkania z przyjaciółmi, wychodzenie z domu albo chodzenie do szkoły

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Co może wywoływać lęk przed szkołą?

Według NHS niektóre dzieci są bardziej podatne na lęk i trudno znoszą zmiany, na przykład przeprowadzkę albo początek nauki w nowej szkole. Lęk może pojawić się też po przykrym lub traumatycznym doświadczeniu. Może go wywołać kłótnia w rodzinie. W szkole źródłem lęku bywają prace szkolne i nauczyciele. NHS wymienia również zastraszanie, samotność oraz hałas.

Czy zmuszać dziecko do chodzenia do szkoły?

Nie należy zmuszać dziecka z lękiem do stresującej sytuacji, zanim porozmawia się z nim o tym, co wywołuje jego lęk, bo według NHS może to pogorszyć problem. Zalecenie opisuje lęk dzieci ogólnie i nie dotyczy każdej przyczyny nieobecności w szkole. NHS podkreśla, że ważne jest uznanie lęku dziecka. Ważne jest też znalezienie pomocnych sposobów radzenia sobie z nim.

Jak rozmawiać z dzieckiem i ze szkołą?

Przede wszystkim porozmawiaj z dzieckiem o jego lęku i uważnie je wysłuchaj, radzi NHS. Rodzic nie powinien zakładać, że wie, co jest nie tak, ani bagatelizować obaw dziecka. NHS podpowiada też, by uspokoić dziecko, że dostrzeganie problemów i mówienie o nich jest dobre, i pokazać, że rozumie się, jak się czuje.

Gdy dziecko obawia się szkoły, NHS radzi znaleźć problem i rozwiązania razem z nim i ze szkołą. Przykładem jest wsparcie rówieśnika-mentora albo wcześniejsze przychodzenie, by uniknąć hałaśliwego boiska.

Dzieci w każdym wieku uspokaja według NHS stała codzienna rutyna. NHS radzi przygotowywać dziecko na zmiany, na przykład przejście do szkoły średniej, i dawać mu dodatkowe wsparcie na początku. Rodzic powinien starać się nie być nadopiekuńczym ani lękowym.

PsychoLogic

Dlaczego czujesz się winny(a), gdy odpoczywasz?

Czy terapia poznawczo-behawioralna pomaga dzieciom z lękiem?

W badaniu Kendalla z 1994 roku, obejmującym 47 dzieci w wieku od 9 do 13 lat z zaburzeniami lękowymi, porównano 16-sesyjną terapię poznawczo-behawioralną z grupą oczekującą. U wielu leczonych dzieci po zakończeniu terapii i po roku nie stwierdzono już rozpoznania. Badanie dotyczyło zaburzeń lękowych u dzieci, a nie wyłącznie lęku szkolnego.

Leczenie lęku społecznego, który nie jest tym samym co lęk szkolny, opisuje osobny tekst o fobii społecznej.

Kiedy zgłosić się z lękiem szkolnym do specjalisty?

Jeśli lęk dziecka jest silny i przeszkadza w codziennym życiu, NHS radzi uzyskać pomoc. Dotyczy to lęku, który się utrzymuje. Dobrym początkiem jest według NHS wizyta u lekarza, a gdy lęk wpływa na życie szkolne, NHS radzi porozmawiać także ze szkołą, bo wsparcie zaufanych dorosłych, których dziecko zna, może pomóc mu pokonać te trudności.

Problemy w szkole i trudne zachowania mogą być według NHS oznaką depresji u dzieci i młodzieży, którą opisuje osobny tekst o depresji u nastolatków.

Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dziecka dzwoń pod numer 112. Dziecko może porozmawiać z konsultantem telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży pod numerem 116 111, czynnym całą dobę, a dorosły opiekun może zadzwonić na całodobową linię wsparcia 800 70 2222. Więcej dróg pomocy opisuje tekst o kryzysie psychicznym.

Czy PsychoNovatis pomaga przy lęku szkolnym?

W PsychoNovatis prowadzimy psychoterapię młodzieży od 15 lat, a nasze specjalistki zajmują się między innymi zaburzeniami lękowymi. Spotkania odbywają się stacjonarnie w Lublinie albo online. Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Młodszych dzieci nie przyjmujemy, więc przy lęku szkolnym u młodszego dziecka potrzebna jest placówka, która pracuje z dziećmi.

Rozpoczęcie terapii osoby niepełnoletniej wymaga zgody rodzica albo opiekuna prawnego. W PsychoNovatis ekspozycję prowadzimy w gabinecie i poza nim. O pracy z nastolatkami piszemy w tekście o terapii młodzieży. Gdy nastolatek nie chce iść do psychologa, pomoże tekst o tym, jak z nim rozmawiać.