Objawy fobii społecznej: kiedy lęk przed oceną rządzi życiem

Jakie są objawy fobii społecznej?

Objawy fobii społecznej to utrzymujący się lęk przed jedną lub kilkoma sytuacjami społecznymi albo wymagającymi występu, nieproporcjonalny do realnego zagrożenia. Według wytycznych NICE (2013) osoba martwi się nadmiernie przed taką sytuacją oraz w jej trakcie i po niej. Obawia się zrobienia lub powiedzenia czegoś, co uzna za ośmieszające lub żenujące.

Tabela zestawia objawy według wytycznych NICE i opisu NHS. Napady paniki, które mogą towarzyszyć fobii społecznej, oraz objawy lęku z ciała opisują osobne teksty.

Opis objawów nie służy do rozpoznania siebie. Według NICE ocena obejmuje lęk i unikanie oraz cierpienie i ograniczenie funkcjonowania. Rozpoznanie stawia lekarz. Ból w klatce piersiowej, duszność lub utrata przytomności wymagają telefonu pod 112, także u osoby z fobią społeczną.

Czym fobia społeczna różni się od nieśmiałości?

Według NHS fobia społeczna to coś więcej niż nieśmiałość. Lęk nie mija. Jego skutki sięgają codziennych czynności i pewności siebie oraz relacji, pracy lub nauki. Wiele osób martwi się czasem sytuacjami społecznymi. Przy fobii społecznej niepokój pojawia się nadmiernie przed nimi oraz w ich trakcie i po nich.

NICE zaznacza, że obawy przed częścią takich sytuacji są w populacji ogólnej powszechne. Definicja NICE mówi o lęku utrzymującym się i nieproporcjonalnym do zagrożenia.

Lęk przed oceną to jeden z objawów opisywanych w fobii społecznej, ale sam o niczym nie przesądza. NHS wymienia strach przed krytyką, a NICE obawę przed zrobieniem lub powiedzeniem czegoś ośmieszającego. Nazwy „lęk społeczny” i „zespół lęku społecznego” oraz angielskie social anxiety to określenia, które czytelnik spotka w internecie. NICE używa nazwy social anxiety disorder i zaznacza, że dawniej mówiło się social phobia.

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Nad czym pracuje terapia fobii społecznej?

Terapia poznawczo-behawioralna fobii społecznej według modelu Clarka i Wellsa pracuje nad kilkoma elementami, które NICE wymienia także przy ocenie zaburzenia, czyli przed zaplanowaniem leczenia. Tabela zestawia je z tym, co robi się w terapii, a pod nią stoi wyjaśnienie pojęcia zachowań zabezpieczających.

Zachowania zabezpieczające to po angielsku safety-seeking behaviours, czyli zachowania, którymi osoba próbuje się zabezpieczyć w sytuacji społecznej.

Czy fobia społeczna mija sama?

Jeśli fobia społeczna utrzymuje się do dorosłości, szansa na wyzdrowienie bez leczenia jest według NICE skromna w porównaniu z wieloma innymi częstymi problemami psychicznymi. NICE zalicza ją do najbardziej uporczywych zaburzeń lękowych. NHS pisze, że u części osób poprawia się z wiekiem, a u wielu nie ustępuje bez leczenia.

Tylko około połowa osób z tym zaburzeniem kiedykolwiek szuka leczenia, a zgłaszają się zwykle po 15-20 latach objawów (NICE). NICE zaznacza, że skuteczne leczenie psychologiczne i farmakologiczne istnieje, ale bywa niedostępne z powodu słabego rozpoznawania, niedostatecznej oceny i małej świadomości jego istnienia.

Fobia społeczna współwystępuje z innymi problemami psychicznymi. W amerykańskim badaniu przywołanym przez NICE współwystępowała z depresją u 19% osób oraz z zaburzeniem związanym z używaniem substancji u 17%.

Jak leczy się fobię społeczną?

Wytyczne NICE zalecają proponować dorosłym z fobią społeczną indywidualną terapię poznawczo-behawioralną opracowaną specjalnie dla tego zaburzenia i opartą na jednym z dwóch modeli: Clarka i Wellsa albo Heimberga. Grupowej CBT nie proponuje się rutynowo zamiast indywidualnej. NICE ocenia ją jako mniej skuteczną klinicznie i kosztowo. Tabela podaje formy leczenia z wytycznych.

Gdy po pełnym kursie indywidualnej CBT objawy ustąpiły tylko częściowo, NICE zaleca rozważyć dołączenie leku. Gdy ustąpiły tylko częściowo po 10-12 tygodniach leku, zaleca zaproponować do niego indywidualną CBT. O lekach decyduje lekarz psychiatra, poza naszą placówką.

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Czy w fobii społecznej wystarczy „przełamać się”?

Samo przełamywanie się nie jest leczeniem fobii społecznej opisanym w wytycznych NICE, które zalecają złożoną terapię poznawczo-behawioralną. W modelu Heimberga ekspozycja, czyli stopniowe zbliżanie się do obawianych sytuacji, jest jednym z elementów. W modelu Clarka i Wellsa dochodzi praca nad uwagą oraz zachowaniami zabezpieczającymi. Ekspozycja jest więc częścią leczenia, a nie całym leczeniem.

Artykuł Craske i współpracowników (2014) o optymalizacji terapii ekspozycją opisuje, że ekspozycja jest skutecznym podejściem w zaburzeniach lękowych, ale znaczna liczba osób nie odnosi korzyści albo lęk po leczeniu wraca. Wśród strategii poprawiania skuteczności ekspozycji autorzy wymieniają usuwanie sygnałów bezpieczeństwa.

Co można zrobić na początek, zanim zacznie się terapia?

NHS wymienia kilka sposobów samopomocy przy fobii społecznej, które mogą być pierwszym krokiem przed innymi formami leczenia. Samopomoc może zmniejszać lęk społeczny, ale NHS zaznacza też, że przy dużym wpływie objawów na życie warto zgłosić się po pomoc. Wiele osób z lękiem społecznym ma według NHS także inne problemy psychiczne, takie jak depresja, lęk uogólniony czy napady paniki.

1. 1Poznaj swój lęk: prowadź dziennik, w którym zapisujesz, co przychodzi Ci do głowy i jak zachowujesz się w sytuacjach społecznych.
2. 2Wypróbuj techniki relaksacyjne, na przykład ćwiczenia oddechowe.
3. 3Dziel trudne sytuacje na mniejsze części i pracuj nad rozluźnieniem w każdej z nich.
4. 4Skup się na tym, co mówią ludzie, zamiast z góry zakładać najgorsze.

Jak przebiega pomoc przy fobii społecznej w PsychoNovatis?

W PsychoNovatis prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną fobii społecznej, czyli leczenie, które przy tym zaburzeniu zalecają wytyczne NICE, w gabinetach na Wrotkowie i w Śródmieściu oraz online. Ekspozycję prowadzimy zarówno w gabinecie, jak i poza nim. Sesja trwa 50 minut. Przed terapią właściwą odbywają się zwykle 3-4 konsultacje (średnio, zależnie od przypadku), a na ostatniej omawia się kierunek terapii.

Konsultacji psychiatrycznej nie zalecamy z automatu: psycholog proponuje ją, gdy widzi wskazania. Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15 roku życia.