Trypofobia: czy lęk przed dziurami to fobia, skąd się bierze i co robić

Trypofobia: co to jest?

Trypofobia to silna niechęć lub lęk wywoływane widokiem skupisk małych dziur albo okrągłych kształtów, takich jak nasiona lotosu, plaster miodu, gąbka czy bąbelki na kawie. Ten opis stosują badacze, między innymi Le, Cole i Wilkins (2015) oraz Kupfer i Le (2018).

Nazwa nie jest rozpoznaniem medycznym. To określenie opisowe: Cole i Wilkins (2013) opisali ją jako niezwykłą, ale powszechną fobię dziur, o której wcześniej nie pisano w literaturze naukowej.

Kupfer i Le (2018) pokazali, że reakcja badanych opierała się głównie na wstręcie. W ich otwartych odpowiedziach pojawiały się wrażenia skórne: swędzenie i uczucie chodzenia po skórze.

Czy trypofobia jest w ICD-11 albo DSM i czy to fobia?

Trypofobia nie ma własnej jednostki w ICD-11: wyszukiwarka klasyfikacji WHO w wersji 2026-01 nie znajduje takiego hasła, a rozpoznanie fobii specyficznej (kod 6B03, Specific phobia) stawia lekarz na podstawie kryteriów, nie nazwy. ICD-11 wymaga lęku nieproporcjonalnego do zagrożenia. Lęk ten trwa co najmniej kilka miesięcy i powoduje wyraźne cierpienie lub utrudnienia w funkcjonowaniu.

W opisie fobii specyficznej ICD-11 wspomina o wstręcie i odrazie jako możliwych reakcjach na bodziec. Pojawiają się często w fobiach zwierzęcych i fobii krwi. Nie wymienia przy tym trypofobii.

Prace opisują status trypofobii różnie. Martínez-Aguayo i współpracownicy (2018) piszą, że nie została uznana przez klasyfikacje takie jak DSM. Cole (2024) w artykule redakcyjnym w „BJPsych Open” zwraca uwagę, że DSM-5 nie zawiera listy fobii, tylko kryteria, a w największym dotychczas badaniu nad rozpowszechnieniem nie ustalono, czy osoby z wynikiem powyżej progu kwestionariusza trypofobii spełniały kryteria fobii specyficznej.

Vlok-Barnard i Stein (2017) zapytali 195 osób przez internet i stwierdzili, że ich objawy częściej spełniały kryteria DSM-5 dla fobii specyficznej niż dla zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego.

PsychoLogic

Czy to lenistwo, czy już depresja?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy trypofobia to lęk czy wstręt?

Badania wskazują, że w trypofobii dominuje wstręt, choć lęk nie jest pomijalny. W badaniu Thiebaut i współpracowników (2025) obrazy skupisk dziur wywoływały więcej wstrętu niż lęku, także u osób z największym dyskomfortem. Lęk też występował: osoby z największym dyskomfortem oceniały obrazy trypofobiczne jako bardziej odrażające niż inne odrażające obrazy i bardziej przerażające niż inne przerażające.

Vlok-Barnard i Stein (2017) wskazali to samo: większość osób z trypofobią odczuwała wstręt, a nie lęk. Le, Cole i Wilkins (2015) zwalidowali kwestionariusz trypofobii i pokazali, że jego wynik przewidywał dyskomfort przy obrazach trypofobicznych, ale nie korelował z lękiem.

Hain i współpracownicy (2026) opracowali terapię, która celuje w oba składniki emocjonalne.

Skąd się bierze lęk przed dziurami?

Przyczyna trypofobii nie jest ustalona: dwie główne hipotezy mówią o podobieństwie obrazów do niebezpiecznych zwierząt oraz o nadmiernie uogólnionej reakcji unikania chorób. W badaniu Thiebaut i współpracowników (2025) przeważał wstręt, co odpowiada hipotezie unikania chorób, a nie hipotezie lęku przed niebezpiecznymi zwierzętami.

Cole i Wilkins (2013) wykazali, że obrazy wywołujące trypofobię mają skład widmowy typowy dla nieprzyjemnych obrazów, czyli wysoki kontrast przy średnich częstotliwościach przestrzennych, i że ten sam skład mają niektóre potencjalnie niebezpieczne zwierzęta. Wywodzą z tego, że reakcja wynika częściowo z podobieństwa niskopoziomowych cech wzrokowych do cech groźnych organizmów.

Le i współpracownicy (2015) stwierdzili, że skupiska wklęsłych obiektów (dziur) nie wywoływały znacząco większego dyskomfortu niż skupiska wypukłych, co sugeruje, że chodzi o określony profil widmowy obrazu, a nie o dziury jako takie. Kupfer i Le (2018) zaproponowali, że to nadmiernie uogólniona reakcja unikania chorób. Skupiska mogą bowiem przypominać oznaki pasożytów i zakażeń skóry. W ich badaniu ocena awersji zależała od wrażliwości na wstręt.

Jak często występuje ta reakcja i kiedy staje się problemem?

W artykule redakcyjnym Cole (2024) szacuje rozpowszechnienie trypofobii na 10-18% populacji dorosłych. Szacunek łączy dwa badania: w największym (2558 obywateli Wielkiej Brytanii) próg kwestionariusza trypofobii przekroczyło 9,7% badanych, a w drugim (2065 osób w wieku 15-24 lat) rozpowszechnienie wyniosło 17,6%. Autor zaznacza, że w pierwszym z nich nie ustalono, czy osoby z wynikiem powyżej progu spełniały kryteria fobii specyficznej.

Vlok-Barnard i Stein (2017) opisali u osób zgłaszających się do badania internetowego objawy chroniczne i uporczywe. Opisali też wyraźne cierpienie psychiczne i zaburzenia funkcjonowania. Najczęstszymi współistniejącymi rozpoznaniami były duża depresja i lęk uogólniony. Próba nie była reprezentatywna: to ochotnicy z internetu.

Sygnałem, żeby porozmawiać ze specjalistą, jest unikanie obrazów, jedzenia, miejsc lub czynności albo reakcja, która od miesięcy odbiera spokój, sen lub koncentrację, a także współistniejący obniżony nastrój lub lęk. Reakcja wzrokowa bez cierpienia i bez utrudnień w życiu nie wymaga leczenia.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Jak leczy się trypofobię?

Badań leczenia trypofobii jest mało. Wstępne kontrolowane badanie (Hain i współpracownicy, 2026) opisuje jednosesyjną terapię poznawczo-behawioralną. Jej rdzeniem jest ekspozycja uzupełniona o kontrwarunkowanie i zmianę wartościowania bodźca. Kontrwarunkowanie polega na kojarzeniu bodźca wywołującego niechęć z przyjemnymi doświadczeniami.

Badanie miało plan pojedynczych przypadków z wielokrotną linią bazową: objawy były stabilne w okresie wyjściowym. Po leczeniu zmalały, a poprawa utrzymała się przez miesiąc obserwacji. Spadły lęk i wstręt, a uczestnicy chętniej zbliżali się do bodźców. Autorzy określają wyniki jako wstępne.

NHS wymienia terapię poznawczo-behawioralną wśród metod leczenia fobii. Badania nie rozstrzygają jeszcze, czy sama ekspozycja wystarcza przy trypofobii z dominującym wstrętem. Hain i współpracownicy dodali do niej kontrwarunkowanie i zmianę wartościowania bodźca.

Co możesz zrobić dziś, jeśli masz trypofobię?

Zapisz, co dokładnie wywołuje reakcję. Zapisz też, co wtedy czujesz: lęk, wstręt, swędzenie skóry, wszystko naraz, bo od tego zależy plan pracy. Przy każdej sytuacji dopisz, jak bardzo się nasila w skali 0-10.

NHS radzi przy fobiach uważać na wyszukiwanie informacji w internecie, bo możesz nie być gotowy na widok obrazów wywołujących lęk. Radzi też ćwiczenia oddechowe, rozmowę z zaufaną osobą. Radzi także unikać napojów z kofeiną po godzinie 15. Mogą one pogarszać sen i nasilać lęk.

Objawy skórne, które utrzymują się bez kontaktu z bodźcami, ocenia lekarz.

Kiedy dzwonić pod 112 albo szukać pilnej rozmowy?

Przy myślach samobójczych albo zagrożeniu życia dzwoń pod 112 i nie czekaj na wizytę. Dotyczy to także osób, których objawy wydają się innym błahe.

Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, całodobowo działa Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym pod numerem 800 70 2222 oraz telefon wsparcia emocjonalnego 116 123, według strony gov.pl Ministerstwa Zdrowia.

Co dzieje się na konsultacji w PsychoNovatis?

Na konsultacji w PsychoNovatis rozmawiamy o tym, co wywołuje reakcję, czy dominuje lęk czy wstręt, co robisz, żeby tego uniknąć, i jak to wpływa na codzienność, a diagnozy medycznej nie stawiamy. Pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii.

Prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną, tylko w tym nurcie. Ekspozycję prowadzimy w gabinecie i poza nim. W naszym zespole nie ma psychiatry, a konsultację psychiatryczną zalecamy, gdy psycholog widzi do niej wskazania.

Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia, stacjonarnie w Lublinie oraz online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Sesja trwa 50 minut, wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku.