Lęk przed lataniem: objawy, przyczyny i jak go leczyć

Lęk przed lataniem: co to jest?

Lęk przed lataniem to fobia sytuacyjna, a klasyfikacja ICD-10 Światowej Organizacji Zdrowia wymienia loty (flying) wśród przykładów fobii specyficznych w opisie kodu F40.2. Wśród pozostałych przykładów są bliskość niektórych zwierząt, wysokość, grzmoty, ciemność, zamknięte przestrzenie, stomatologia, widok krwi lub urazu. Polskie „fobie specyficzne” to opis, nie oficjalne tłumaczenie nazwy jednostki.

NHS opisuje fobię jako zaburzenie lękowe wywołane zwykle przez określony przedmiot lub sytuację. Wśród sytuacji wymienia loty, wysokości, małe pomieszczenia. W literaturze używa się terminów fear of flying i flying phobia. Rozpoznanie stawia lekarz.

Całą rodzinę fobii specyficznych opisuje tekst-matka serii.

Jakie objawy daje lęk przed lataniem?

NHS wylicza dla fobii takie objawy jak silny lęk i zamartwianie się, zawroty głowy, wyraźnie odczuwane bicie serca, ucisk w klatce piersiowej, nudności, drżenie. Wylicza też silny strach przed omdleniem, utratą kontroli lub śmiercią. Przy lęku przed lataniem objawy mogą pojawić się nie tylko w samolocie. Pojawiają się też na myśl o locie, przy pakowaniu walizki albo na lotnisku.

Drugi element to zachowanie: rezygnujesz z wyjazdów, wybierasz pociąg lub samochód mimo dłuższej drogi, odmawiasz delegacji. Każda rezygnacja przynosi ulgę na chwilę, więc następnym razem unikasz od razu.

Lista objawów nie służy do samodzielnej diagnozy. Gdy objawy wpływają na Twoje życie, NHS radzi zgłosić się do lekarza.

PsychoLogic

Dlaczego czujesz się winny(a), gdy odpoczywasz?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Lęk przed lataniem a panika i inne fobie

ICD-10 zaznacza, że kontakt z sytuacją wywołującą fobię specyficzną może wywołać napad paniki, więc lęk przed lataniem może obejmować panikę w samolocie. NHS podaje, że większość napadów paniki trwa od 5 do 20 minut, a sam napad jest przerażający, lecz nie szkodzi fizycznie.

W ICD-10 osobnymi przykładami fobii specyficznych są loty, wysokości, zamknięte przestrzenie. Który z tych lęków dominuje u Ciebie, ustalasz z terapeutą: strach przed samą wysokością, przed zamknięciem w kabinie albo przed utratą kontroli prowadzi do innego planu ćwiczeń.

Jeśli napady paniki zdarzają się też poza samolotem, w różnych miejscach i bez ostrzeżenia, czytaj tekst o atakach paniki.

Jak powszechny jest lęk przed lataniem?

Przegląd programów leczenia lęku przed lataniem z 2000 roku (Van Gerwen, Diekstra) opisuje to zjawisko jako powszechne. Szacuje, że dotyczy mniej więcej 10-40 procent dorosłych. Przedział jest szeroki, więc to rząd wielkości, nie dokładna liczba, a przegląd nie rozstrzyga, ilu z tych osób spełnia kryteria rozpoznania.

Aktualizacja przeglądu z 2004 roku objęła 36 ośrodków leczenia, które mogły przekazać informacje (w pierwszym przeglądzie było ich 15). Jej autorzy piszą o rosnącym konsensusie co do metod i protokołów.

Czy lęk przed lataniem można leczyć? Co mówią badania

W badaniu Krijn i współpracowników (2007) 86 osób z lękiem przed lataniem rozpoczęło jedno z trzech podejść. Terapia poznawczo-behawioralna oraz ekspozycja w wirtualnej rzeczywistości okazały się skuteczniejsze od samodzielnego czytania materiałów (bez kontaktu z terapeutą). Między tymi dwiema formami nie było istotnej statystycznie różnicy.

Wielkości efektu były mniejsze dla wirtualnej rzeczywistości (małe do umiarkowanych) niż dla terapii poznawczo-behawioralnej (umiarkowane). Dodatkowe dwudniowe szkolenie grupowe dało więcej po terapii poznawczo-behawioralnej niż po wirtualnej ekspozycji. Autorzy podkreślają, że wirtualna ekspozycja jest obiecująca, ale w tym badaniu największy spadek subiektywnego lęku miała terapia poznawczo-behawioralna z następującym po niej dwudniowym szkoleniem grupowym.

Dla fobii specyficznych w ogóle metaanaliza 33 badań z losowym doborem (Wolitzky-Taylor i in., 2008) wykazała duże efekty leczenia opartego na ekspozycji w porównaniu z brakiem leczenia. Takie leczenie przewyższało też placebo oraz inne podejścia psychoterapeutyczne.

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Lęk przed lataniem: jak przebiega ekspozycja?

Ekspozycja polega na stopniowym wracaniu do unikanych sytuacji, od łatwiejszych do trudniejszych, razem z terapeutą. Metaanaliza Wolitzky-Taylor i współpracowników wskazuje, że kontakt z przedmiotem fobii na żywo wypadał lepiej niż inne formy ekspozycji tuż po leczeniu, choć nie w obserwacji po czasie. Więcej sesji wiązało się z lepszym wynikiem.

Według przeglądu programów dla pasażerów z 2000 roku wszystkie opisane programy mają dwa wspólne elementy: część informacyjną i lot próbny. Poza tym programy bardzo się różnią, a dane o skuteczności były wtedy skąpe.

Przykładowy plan zaczyna się od myśli o locie. Potem jest wejście na stronę linii lotniczej, spacer po lotnisku, a dalej coraz trudniejsze kroki. To ilustracja zasady, a konkretny plan ustalamy indywidualnie na konsultacjach. Ekspozycję prowadzimy w gabinecie i poza nim.

Czy przed lotem pomagają leki?

NHS wymienia leki wśród możliwości leczenia fobii, a decyzję o ich zastosowaniu przed lotem podejmuje lekarz po ocenie Twojej sytuacji zdrowotnej. Nie podajemy tu nazw ani dawek.

Psychoterapeuta nie decyduje o leku. Jeśli rozważasz taką decyzję przed wyjazdem, umów wizytę u lekarza z odpowiednim wyprzedzeniem, a nie w dniu wylotu.

Co możesz zrobić dziś, zanim polecisz?

Na dziś wystarczą trzy kroki: spisz, co dokładnie budzi lęk w locie; oceń każdą pozycję w skali od 0 do 10; sprawdź, ile czasu zostało do wylotu. Ocena może dotyczyć startu, turbulencji, zamknięcia w kabinie, wysokości albo obawy przed paniką.

Im dalej termin lotu, tym więcej czasu na ćwiczenia: metaanaliza Wolitzky-Taylor wiąże większą liczbę sesji z lepszym wynikiem, więc z konsultacją nie warto czekać do ostatniego tygodnia.

Co dzieje się na konsultacji w PsychoNovatis?

Na konsultacji w PsychoNovatis rozmawiamy o tym, czego dokładnie boisz się w locie, od kiedy, co robisz, żeby lęk przeczekać. O leku przed lotem decyduje lekarz poza naszą placówką. Pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii.

Prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną, tylko w tym nurcie. Ekspozycję prowadzimy w gabinecie i poza nim. Psychiatry w naszym zespole nie ma, a konsultację psychiatryczną zalecamy, gdy psycholog widzi do tego wskazania.

Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia, stacjonarnie w Lublinie oraz online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Sesja trwa 50 minut, wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Całodobowe wsparcie, gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, to według strony gov.pl Ministerstwa Zdrowia 800 70 2222 (dorośli) i 116 123.