Emetofobia: lęk przed wymiotami, objawy i leczenie

Emetofobia: co to jest lęk przed wymiotami?

Emetofobia to lęk o klinicznym nasileniu przed tym, że sam zwymiotujesz albo zetkniesz się z wymiotami innej osoby. Tak definiują ją autorzy pracy o współwystępowaniu emetofobii z innymi zaburzeniami (Sykes i in., 2016), którzy badali ją jako specific phobia of vomiting, czyli fobię specyficzną dotyczącą wymiotów.

NHS opisuje fobię jako zaburzenie lękowe wywołane zwykle przez określony przedmiot lub sytuację i wśród fobii wywoływanych kontaktem z konkretnym bodźcem wymienia płyny ustrojowe, takie jak krew albo wymioty. Klasyfikacja ICD-10 Światowej Organizacji Zdrowia nie wymienia wymiotów z nazwy w opisie fobii specyficznych (kod F40.2), ale podaje tam otwartą listę przykładów, a nie zamknięty katalog. Polskie określenie „fobie specyficzne” jest tu opisem, nie oficjalnym tłumaczeniem nazwy jednostki.

Rozpoznanie stawia lekarz. Ogólny opis całej rodziny fobii, w tym zwierząt, wysokości i sytuacji, znajdziesz w tekście o fobiach specyficznych.

Jakie objawy daje emetofobia?

NHS wylicza dla fobii takie objawy jak silny lęk i zamartwianie się, zawroty głowy, wyraźnie odczuwane bicie serca, ucisk w klatce piersiowej, nudności, drżenie. Wylicza też silny strach przed omdleniem, utratą kontroli lub śmiercią. Przy emetofobii te objawy pojawiają się na samą myśl o wymiotach albo w sytuacji, która ją przywołuje.

Ankieta z 2001 roku (Lipsitz i in.), przeprowadzona wśród 56 członków internetowej grupy wsparcia, opisała też zachowania. Około trzech czwartych respondentów miało rytuały związane z jedzeniem albo wyraźnie ograniczało to, co je. Prawie połowa kobiet unikała zajścia w ciążę albo je odkładała. Próba była mała i dobrowolna, więc liczby opisują tę grupę, a nie wszystkie osoby z emetofobią.

Autorzy ankiety stwierdzili też społeczne, rodzinne i zawodowe ograniczenia oraz wyraźne zawężenie zajęć w czasie wolnym. Unikanie obniża lęk na chwilę, a według modelu Boschena (opisanego niżej) właśnie ono go podtrzymuje.

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Skąd się bierze lęk przed wymiotowaniem?

Według modelu poznawczo-behawioralnego Boschena (2007) emetofobię podtrzymuje zestaw czynników: ogólna skłonność do lęku, odczuwanie lęku jako objawów z żołądka, katastroficzne rozumienie nudności, wzmożona uwaga na sygnały z brzucha, unikanie. To model teoretyczny, który autor proponuje jako podstawę leczenia, a nie udowodnioną listę przyczyn.

Boschen zalicza do tego także przekonanie, że wymioty są czymś nie do przyjęcia, oraz wybiórcze potwierdzanie własnych obaw. Przykład: poczujesz lekkie nudności, skupisz na nich uwagę, pomyślisz „zaraz zwymiotuję”, lęk nasili nudności, a Ty uciekniesz z miejsca. Ucieczka daje ulgę, a model zakłada, że właśnie to utrwala unikanie.

W ankiecie Lipsitza i współpracowników badani opisywali wczesny początek i przewlekły przebieg emetofobii, ale dotyczyło to wspomnianej małej grupy z internetu.

Emetofobia a jedzenie: kiedy lęk ogranicza posiłki?

W badaniu Veale i współpracowników (2012), obejmującym 94 osoby z emetofobią, 32 osoby ograniczały jedzenie z powodu lęku przed wymiotami, a niską masę ciała miała mniejszość: BMI poniżej 17,5 miało 3,7 procent badanych, a poniżej 18,5 miało 8,5 procent. Autorzy piszą, że osoby z emetofobią często mają nieprawidłowe zachowania żywieniowe, które mają zmniejszyć odczuwane ryzyko wymiotów.

Grupa ograniczająca jedzenie miała więcej objawów psychopatologicznych i nieprawidłowych zachowań żywieniowych niż grupa, która nie ograniczała. Autorzy uznają ograniczanie jedzenia za ważny element oceny emetofobii.

To, czy ograniczanie jedzenia ma wyłącznie podłoże w lęku przed wymiotami, ocenia lekarz razem z psychologiem. Rodzaje zaburzeń odżywiania opisujemy w osobnym tekście.

Kiedy przy lęku przed wymiotami iść do lekarza?

Do lekarza rodzinnego idź, gdy wymioty lub nudności naprawdę występują, gdy ograniczasz jedzenie albo gdy chudniesz, bo przyczyną dolegliwości z żołądka może być choroba, a nie sam lęk. Nudności są też jednym z objawów lęku według NHS, dlatego samodzielne rozstrzyganie, co je wywołuje, nie jest bezpieczne.

Przy zagrożeniu życia nie czekaj na wizytę: dzwoń pod 112. Całodobowe wsparcie, gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, to według strony gov.pl Ministerstwa Zdrowia 800 70 2222 (dorośli) i 116 123.

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Czy emetofobię można leczyć? Co mówią badania

Pierwsze randomizowane badanie CBT przy specyficznej fobii wymiotów (Riddle-Walker i in., 2016) objęło 24 osoby. Porównano w nim 12 sesji CBT z listą oczekujących, a terapia wykazała dużą przewagę (d Cohena 1,53). Wyraźną zmianę kliniczną osiągnęło 6 osób w grupie CBT i 2 na liście oczekujących. Autorzy ocenili emetofobię jako stan możliwy do leczenia CBT i zaznaczyli, że potrzebne są dalsze prace nad skutecznością.

Dla fobii specyficznych w ogóle metaanaliza 33 badań z losowym doborem (Wolitzky-Taylor i in., 2008) wykazała duże efekty leczenia opartego na ekspozycji w porównaniu z brakiem leczenia. Takie leczenie przewyższało też placebo oraz inne podejścia psychoterapeutyczne.

Emetofobia często nie występuje sama. W badaniu 64 dorosłych (Sykes i in., 2016) większe niż w populacji ogólnej było współwystępowanie pięciu rozpoznań: depresji, lęku uogólnionego, zaburzenia lękowego z napadami paniki, fobii społecznej, OCD. Terapeuta sprawdza to na początku, bo wpływa na plan pracy.

Emetofobia: jak przebiega ekspozycja na wymioty?

Ekspozycja polega na stopniowym zbliżaniu się do tego, czego unikasz, razem z terapeutą. Obywa się bez ucieczki oraz bez rytuałów, które obniżały lęk na chwilę. Metaanaliza Wolitzky-Taylor i współpracowników wskazuje, że kontakt z przedmiotem fobii na żywo przewyższał inne formy ekspozycji tuż po leczeniu, choć nie w obserwacji po czasie. Więcej sesji wiązało się z lepszym wynikiem.

Boschen (2007) opisuje pakiet leczenia z elementami: panowanie nad pobudzeniem, trening uwagi, ekspozycja i praca nad myślami. Pracujesz więc nad dwiema rzeczami naraz. Pierwsza to zachowanie: omijanie i sprawdzanie. Druga to myśl „nudności znaczą, że zaraz zwymiotuję”.

Pierwsze kroki układa się od sytuacji budzących mniejszy lęk, na przykład rozmowa o wymiotach, kolejka w sklepie albo posiłek poza domem, ku trudniejszym. Konkretny plan powstaje na konsultacji i nie jest taki sam dla każdego.

Co możesz zrobić dziś przy emetofobii?

Na dziś wystarczą trzy kroki: spisz, czego unikasz; oceń lęk przy każdej pozycji w skali od 0 do 10; sprawdź, czy nie ograniczasz jedzenia na tyle, że chudniesz. Lista unikanych miejsc, potraw i sytuacji jest od razu materiałem do planu ekspozycji.

Jeśli chudniesz, jesz mniej niż kiedyś albo wymioty rzeczywiście występują, zacznij od lekarza rodzinnego. Jeśli zdrowie jest sprawdzone, a lęk i tak zabiera Ci dzień, umów konsultację psychologiczną. Nie czekaj, aż lista unikania się skróci sama.

Co dzieje się na konsultacji w PsychoNovatis?

Na konsultacji w PsychoNovatis rozmawiamy o tym, czego unikasz, jak lęk zmienił Twoje jedzenie, podróże i relacje, a badań lekarskich nie zlecamy ani nie oceniamy. Pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii.

Prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną, tylko w tym nurcie. Ekspozycję prowadzimy w gabinecie i poza nim. Psychiatry w naszym zespole nie ma, a decyzje o ewentualnych lekach podejmuje lekarz psychiatra; konsultację psychiatryczną zalecamy, gdy psycholog widzi do tego wskazania.

Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia, stacjonarnie w Lublinie oraz online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Sesja trwa 50 minut, wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku.