Czy zaburzenia lękowe są uleczalne? Remisja, nawroty i skuteczność leczenia

Czy zaburzenia lękowe są uleczalne?

Zaburzenia lękowe można skutecznie leczyć, a u części osób objawy ustępują lub wyraźnie słabną. Badania opisują jednak poprawę i remisję, a nie wyleczenie: przebieg zaburzeń lękowych jest w większości przewlekły. Po poprawie nawrót ma wysokie prawdopodobieństwo. Żadne z badań nie dawało gwarancji, że u konkretnej osoby objawy znikną na zawsze.

Słowo „uleczalne” nie ma w badaniach jednej definicji. Autorzy mierzą odpowiedź na leczenie, czyli wyraźną poprawę, oraz remisję, czyli ustąpienie objawów poniżej progu rozpoznania. Odsetki zależą od tego, którą z tych miar przyjęto.

Ile osób poprawia się po leczeniu zaburzeń lękowych?

Przegląd 87 badań (Loerinc i współpracownicy, 2015) wykazał, że odpowiedź na terapię poznawczo-behawioralną przy zaburzeniach lękowych dotyczyła średnio 49,5% osób po zakończeniu leczenia i 53,6% w czasie obserwacji. Odsetek zmieniał się zależnie od definicji odpowiedzi: ostrzejsze kryteria, na przykład łączące wiarygodną zmianę wyniku z klinicznym progiem, dawały niższe wartości.

Metaanaliza 41 badań z grupą placebo (Carpenter i współpracownicy, 2018, 2843 osoby) objęła lęk uogólniony, zaburzenie paniczne, fobię społeczną. Uwzględniła też zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne oraz PTSD i ostrą reakcję na stres. CBT dawała umiarkowaną przewagę nad placebo w nasileniu objawów (Hedges g = 0,56), a iloraz szans odpowiedzi wynosił 2,97. Efekty były duże przy zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym i ostrej reakcji na stres oraz przy lęku uogólnionym. Małe do umiarkowanych były przy PTSD i fobii społecznej oraz przy zaburzeniu panicznym.

Średnia z badań nie mówi, po której stronie znajdziesz się Ty. Pokazuje, że CBT działa lepiej niż placebo, a wyraźną odpowiedź ma w badaniach mniej więcej co druga osoba.

PsychoLogic

Dlaczego odpychasz ludzi, których najbardziej potrzebujesz?

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Czy po terapii lęk wraca?

W 12-letniej prospektywnej obserwacji (Bruce i współpracownicy, 2005) badano osoby z trzema rozpoznaniami: zaburzeniem panicznym, lękiem uogólnionym, fobią społeczną. Przebieg zaburzeń lękowych był w większości przewlekły. U osób, u których obserwowano poprawę, nawrót miał wysokie prawdopodobieństwo. Badanie było naturalistyczne, więc opisuje przebieg w życiu, a nie wyniki jednej metody leczenia.

Metaanaliza van Dis i współpracowników z 2020 roku objęła 69 badań z udziałem 4118 pacjentów, w większości niskiej jakości. CBT w porównaniu z grupami kontrolnymi wiązała się z poprawą do 12 miesięcy po leczeniu. Przy obserwacji trwającej 12 miesięcy i dłużej efekt był istotny przy trzech zaburzeniach: przy lęku uogólnionym (g = 0,22), fobii społecznej (g = 0,42), PTSD (g = 0,84). Nie był istotny przy zaburzeniu panicznym. Dla fobii specyficznej i zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego nie było danych do obliczenia.

Odsetki nawrotów po 3 do 12 miesiącach wynosiły w tej metaanalizie od 0% do 14%, ale podano je tylko w 6 badaniach, głównie dotyczących zaburzenia panicznego. Autorzy podkreślają potrzebę badań wysokiej jakości z dłuższą obserwacją.

Czy lęk uogólniony, zaburzenie paniczne i fobie mają różne rokowanie?

ICD-11 opisuje przebieg poszczególnych zaburzeń lękowych odmiennie: lęk uogólniony często waha się między nasileniem progowym a podprogowym i pełna remisja jest rzadka, zaburzenie paniczne u części osób przebiega epizodycznie z długimi remisjami, a u innych uporczywie, a fobia specyficzna utrzymująca się od dzieciństwa rzadko ustępuje samoistnie. Agorafobia jest w ICD-11 opisana jako zaburzenie zwykle przewlekłe i uporczywe.

Przegląd Eatona i współpracowników z 2018 roku podaje, że fobie specyficzne utrzymują się przez kilka lat lub dziesięciolecia w 10-30% przypadków, a terapia ekspozycyjna pozostaje leczeniem z wyboru, choć długoterminowo może być mniej skuteczna, niż sądzono. W 12-letniej obserwacji Bruce i współpracowników fobia społeczna miała najmniejsze prawdopodobieństwo ustąpienia.

Co zmniejsza szansę, że zaburzenie lękowe ustąpi?

W obserwacji Bruce i współpracowników przebieg zaburzeń lękowych pogarszała współistniejąca depresja. Pogarszało go też nadużywanie alkoholu i innych substancji oraz współwystępowanie lęku uogólnionego z zaburzeniem panicznym i agorafobią. Obniżały szansę na ustąpienie i zwiększały szansę na nawrót.

Według ICD-11 przy zaburzeniu panicznym i agorafobii gorszy przebieg wiąże się ze współistnieniem innych zaburzeń lękowych, depresyjnych lub związanych z używaniem substancji. Przy agorafobii wyższe ryzyko nawrotów i przewlekłości wiąże się z większym nasileniem, czyli unikaniem większości aktywności.

Lista nie jest wyrokiem. Współistniejąca depresja jest powodem, by leczyć ją razem z lękiem, a nie by rezygnować z leczenia lęku.

PsychoLogic

Lęk przed szkołą. Jak wspierać dzieci i nastolatków?

Co pomaga, żeby poprawa po leczeniu zaburzeń lękowych się utrzymała?

NHS w opisie lęku uogólnionego radzi, żeby nie unikać sytuacji wywołujących lęk, tylko stopniowo zwiększać czas w nich spędzany. NHS radzi też regularny ruch, wystarczającą ilość snu, ograniczenie kofeiny. Odradza sięgania po alkohol, papierosy czy narkotyki w celu złagodzenia lęku.

Wytyczne NICE o lęku uogólnionym i napadach paniki zalecają przy wysokim ryzyku nawrotu lub nawracających problemach omówić z osobą leczenie, które może to ryzyko zmniejszyć. Należy uwzględnić odpowiedź na poprzednie leczenie oraz objawy resztkowe. Przy lęku uogólnionym NICE zaleca, by przy skutecznym leku kontynuować go co najmniej rok, bo prawdopodobieństwo nawrotu jest wysokie. Decyzje o lekach należą do lekarza psychiatra.

Gdy objawy wracają, a nie ma zagrożenia życia, nie czekaj, aż się nasilą: umów konsultację. W obserwacji Bruce i współpracowników osoby po poprawie miały wysokie prawdopodobieństwo nawrotu, więc wracające objawy nie są wyjątkiem.

Co możesz zrobić dziś, jeśli lęk wraca albo nie mija?

Zapisz, w jakich sytuacjach lęk wraca, co wtedy robisz, żeby go złagodzić, oraz co omijasz. Taka lista skraca pierwszą konsultację i daje punkt wyjścia do planu.

Możesz też wypełnić przesiewowy test na lęk GAD-7. Wynik nie jest rozpoznaniem, a lekarz lub psycholog potrafi go odczytać razem z historią objawów. Jeśli objawy z ciała, takie jak kołatanie serca czy duszność, pojawiły się po raz pierwszy albo zmieniły charakter, zacznij od lekarza rodzinnego.

Kiedy dzwonić pod 112 albo szukać pilnej rozmowy?

Przy myślach samobójczych albo zagrożeniu życia dzwoń pod 112 i nie czekaj na wizytę. Dotyczy to także osób, u których lęk trwa od lat.

Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, całodobowo działa Centrum Wsparcia dla osób dorosłych w kryzysie psychicznym pod numerem 800 70 2222 oraz telefon wsparcia emocjonalnego 116 123, według strony gov.pl Ministerstwa Zdrowia.

Co dzieje się na konsultacji w PsychoNovatis?

Na konsultacji w PsychoNovatis ustalamy, jaki lęk trwa, od jak dawna, co go podtrzymuje, czego unikasz. Na tej podstawie planujemy terapię poznawczo-behawioralną. Pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii.

Prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną, tylko w tym nurcie. Ekspozycję prowadzimy w gabinecie i poza nim. W naszym zespole nie ma psychiatry, a konsultację psychiatryczną zalecamy, gdy psycholog widzi do niej wskazania.

Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia, stacjonarnie w Lublinie oraz online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Sesja trwa 50 minut, wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku.