Autor
Martyna Jakubiszak
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
Nerwica serca: czy wyjdzie na EKG, czy jest groźna i kiedy dzwonić pod 112
Jest druga w nocy. Leżysz na plecach i czujesz własne serce w gardle. Jedną ręką trzymasz nadgarstek i liczysz uderzenia, a drugą piszesz w telefonie „ból w klatce piersiowej”. Po kilkunastu minutach serce zwalnia, a rano zostaje pytanie, czy to było serce, czy nerwy.
Ten artykuł należy do przewodnika Zaburzenia lękowe.
Nerwica serca: co to jest i skąd ta nazwa?
Nerwica serca to potoczna nazwa dolegliwości z okolicy serca, takich jak kołatanie, ból lub ucisk w klatce piersiowej, które nie wynikają z choroby serca. Wiążą się one z pobudzeniem układu autonomicznego i z lękiem, że to choroba. Rozpoznanie medyczne stawia lekarz, a nie hasło wpisane w wyszukiwarkę.
Klasyfikacja ICD-10 Światowej Organizacji Zdrowia nie ma jednostki o tej nazwie. Pod kodem F45.3, czyli somatoform autonomic dysfunction, wymienia jako pojęcia pokrewne cardiac neurosis (dosłownie: nerwicę serca). Wymienia tam też zespół Da Costy i astenię neurokrążeniową. Opis F45.3 mówi o objawach, które człowiek przedstawia tak, jakby pochodziły z choroby narządu podlegającego układowi autonomicznemu, w tym układu krążenia, choć nie świadczą o chorobie tego narządu.
Słowo „nerwica” stoi w ICD-10 w tytule całego bloku F40-F48: „zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatoformiczną”. O strachu przed chorobą serca mimo prawidłowych wyników piszemy w tekście o hipochondrii.
Jakie objawy daje nerwica serca?
ICD-10 opisuje objawy tej grupy jako dwa rodzaje skarg. Pierwszy to oznaki pobudzenia układu autonomicznego: kołatanie serca, pocenie się, nagłe nagrzanie twarzy, drżenie. Drugi to mniej uchwytne dolegliwości: przelotne bóle, pieczenie, uczucie ciężaru lub ściskania. Do tego dochodzi strach, że to choroba narządu.
NHS opisuje ból w klatce piersiowej związany z lękiem lub napadem paniki jako ból często ostry i ciągły, wywołany zmartwieniami albo stresującą sytuacją, z szybszym biciem serca, poceniem się i zawrotami głowy. Ta sama strona zaznacza, że nie należy stawiać sobie diagnozy samodzielnie, tylko udać się do lekarza.
Nagły początek kołatania serca i bólu w klatce piersiowej należy według ICD-10 do dominujących objawów napadu paniki (F41.0), ale tych samych objawów nie odróżnisz sam od choroby serca. Według NHS większość napadów paniki trwa od 5 do 20 minut. Napad paniki opisujemy w osobnym tekście, a objawy z ciała przy lęku w tekście o objawach somatycznych lęku.
Dlaczego najpierw lekarz, a dopiero potem psychoterapia?
Przy kołataniu serca i bólu w klatce piersiowej najpierw wykluczasz choroby serca u lekarza, bo te same dolegliwości dają choroby, których sam nie odróżnisz od lęku. NHS wymienia wśród przyczyn kołatania serca także niedokrwistość z niedoboru żelaza i nadczynność tarczycy. Wymienia też zaburzenia rytmu serca oraz wady zastawek.
NHS zaleca wizytę u lekarza, gdy kołatanie wraca albo występuje częściej, trwa dłużej niż kilka minut albo masz chorobę serca lub chorobę serca w rodzinie. Lekarz może zlecić EKG, które według NHS rejestruje sygnały elektryczne serca. Może też skierować do kardiologa na dalsze badania i leczenie.
Psycholog i psychoterapeuta nie oceniają wyników badań serca i nie zastępują diagnostyki medycznej. Jeśli kołatanie zaczęło się niedawno, a nikt Cię nie badał, zacznij od lekarza.
Kiedy dzwonić pod 112 przy bólu w klatce piersiowej albo kołataniu serca?
Zadzwoń pod 112, gdy ból lub dyskomfort w klatce piersiowej nie mija, promieniuje do ręki, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców albo towarzyszy mu pot, nudności, zawroty głowy lub duszność. Listę objawów alarmowych podaje NHS.
NHS opisuje też objawy zawału: ból dający wrażenie ściskania w klatce piersiowej oraz silną duszność (sapanie, dławienie się, niemożność wypowiedzenia słów). Objawem jest także omdlenie bez prawidłowej reakcji oraz skóra blada, niebieskawa lub szara. NHS radzi nie prowadzić samodzielnie samochodu do szpitala. Zamiast tego trzeba zadzwonić pod 112 i wykonywać polecenia dyspozytora.
Wytyczne NICE o bólu w klatce piersiowej każą brać pod uwagę ostry zespół wieńcowy, gdy ból w klatce lub w innych okolicach, na przykład w ramionach, plecach albo żuchwie, trwa dłużej niż 15 minut, albo gdy ból łączy się z nudnościami, wymiotami, silnym poceniem się lub dusznością. NICE zaznacza też, że nie każdy chory z ostrym zespołem wieńcowym ma ból na środku klatki piersiowej. Nie zakładaj więc, że to lęk, także gdy masz rozpoznaną nerwicę lub napady paniki.
| Sytuacja | Co robisz |
|---|---|
| Ból lub dyskomfort w klatce piersiowej, który nie mija, promieniuje do ręki, szyi, żuchwy, brzucha lub pleców albo łączy się z potem, nudnościami, zawrotem głowy lub dusznością | Dzwonisz pod 112 |
| Kołatanie serca, które nie ustępuje, albo kołatanie z bólem w klatce piersiowej, dusznością, omdleniem lub uczuciem omdlewania | Dzwonisz pod 112 |
| Kołatanie serca wraca albo trwa dłużej niż kilka minut, a poza tym czujesz się dobrze | Umawiasz wizytę u lekarza (NHS) |
| Ból w klatce piersiowej przychodzi i odchodzi albo szybko mija, a Ty się martwisz | Umawiasz wizytę u lekarza (NHS) |
Czy nerwica serca wyjdzie na EKG?
Prawidłowy spoczynkowy zapis EKG nie wyklucza wszystkich chorób serca, a opis F45.3 w ICD-10 dotyczy objawów, które nie świadczą o chorobie narządu. Badania serca służą ustaleniu przyczyny dolegliwości. Prawidłowe wyniki nie oznaczają, że wymyślasz dolegliwości. Kołatanie i ból są prawdziwe, nawet gdy badania serca niczego nie wykazują.
Według NHS EKG rejestruje aktywność elektryczną serca. Obejmuje to jego tętno i rytm. EKG spoczynkowe trwa kilka minut, w których leżysz nieruchomo. Zapis noszony rejestruje pracę serca zwykle przez 24 do 48 godzin, a najdłużej do 7 dni, więc obejmuje także chwile, w których dolegliwość się pojawia. EKG wysiłkowe trwa zwykle od 40 do 60 minut i odbywa się na bieżni lub rowerze w szpitalu.
Wytyczne NICE o bólu w klatce piersiowej o podejrzeniu sercowym zalecają nie wykluczać ostrego zespołu wieńcowego na podstawie prawidłowego spoczynkowego zapisu EKG. Nowy lub zmieniony ból, duszność albo omdlenie wymagają nowej oceny lekarskiej.
PsychoLogic
Jak skutecznie regulować emocje?
Czy nerwica serca jest groźna?
Napad paniki nie uszkadza ciała, ale lęk wiąże się w badaniach z wyższym ryzykiem choroby wieńcowej, więc nerwicy serca nie zakładasz bez badań ani nie lekceważysz. Według NHS napady paniki są przerażające, ale nie są groźne. Nie powodują żadnej szkody fizycznej.
Metaanaliza Roest i współpracowników z 2010 roku objęła 20 badań prospektywnych z udziałem 249 846 początkowo zdrowych osób, obserwowanych średnio 11,2 roku. Osoby z lękiem miały wyższe ryzyko choroby wieńcowej (HR 1,26; 95% CI 1,15-1,38). Miały też wyższe ryzyko zgonu z przyczyn sercowych (HR 1,48; 95% CI 1,14-1,92), niezależnie od danych demograficznych, biologicznych czynników ryzyka czy zachowań zdrowotnych.
Praca dotyczy lęku w ogóle, nie nerwicy serca, i pokazuje związek, a nie to, że lęk jest przyczyną każdego zawału. Wniosek praktyczny jest prosty: serce badasz u lekarza, a lęk, który trwa, leczysz, bo oba mogą dotyczyć Ciebie jednocześnie.
Co zrobić dziś, gdy serce kołacze?
Gdy kołatanie wraca, a nie masz żadnego z objawów alarmowych, umów wizytę u lekarza rodzinnego. Do czasu wizyty zapisuj każdy epizod. Zapisz datę i godzinę oraz czas trwania epizodu. Dopisz, co wtedy robisz, oraz objawy towarzyszące. Zanotuj też kawę i alkohol oraz papierosy i długość snu z poprzedniej doby. Taka notatka pomaga lekarzowi ocenić, czy kołatanie ma związek z przyczynami, które wymienia NHS.
NHS wymienia wśród częstych przyczyn kołatania serca intensywny wysiłek, brak snu, stres i lęk, niektóre leki, alkohol, kofeinę, nikotynę i narkotyki. Jeśli przyjmujesz leki, nie zmieniaj ich ani nie odstawiaj na własną rękę, tylko omów kołatanie z lekarzem.
Kiedy lekarz wykluczył przyczynę sercową, a lęk o serce, sprawdzanie tętna i unikanie wysiłku zabierają Ci dzień, umów konsultację psychologiczną. Nie czekaj, aż wyniki same przestaną niepokoić.
Nerwica serca: jak pomaga psychoterapia CBT?
Według NHS leczeniem napadów paniki są terapie rozmowne i leki, a terapie rozmowne często opierają się na CBT, które uczy zmiany zachowania pomagającej zachować spokój podczas ataku. Ta strona dotyczy zaburzenia panicznego, nie nerwicy serca jako takiej.
Przegląd Cochrane z 2015 roku (Kisely i współpracownicy) objął 17 badań z losowym doborem, 1006 osób z bólem w klatce piersiowej bez zmian w tętnicach wieńcowych. W pierwszych trzech miesiącach po interwencji psychologicznej raportowano mniej bólu w klatce (RR 0,70; 95% CI 0,53-0,92), a od trzeciego do dziewiątego miesiąca RR wynosiło 0,59 (95% CI 0,45-0,76). Autorzy oceniają korzyść jako niewielką do umiarkowanej. Dotyczy to głównie podejścia poznawczo-behawioralnego i pierwszych trzech miesięcy. Wnioski ograniczają według nich duża niejednorodność badań oraz małe próby.
Decyzje o lekach przy lęku należą do lekarza, w tym psychiatry. Psychoterapia nie zastępuje diagnostyki serca.
Co dzieje się na konsultacji w PsychoNovatis?
W PsychoNovatis nie zlecamy ani nie oceniamy badań serca, a pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii.
Prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną, tylko w tym nurcie. Ekspozycję prowadzimy w gabinecie i poza nim. Psychiatry w naszym zespole nie ma, a konsultację psychiatryczną zalecamy, gdy psycholog widzi do tego wskazania.
Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia. Spotkania odbywają się stacjonarnie w Lublinie oraz online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Sesja trwa 50 minut, wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku. Przy zagrożeniu życia nie czekaj na wizytę: dzwoń pod 112. Całodobowe wsparcie, gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, to 800 70 2222 (dorośli). Jest też numer 116 123.
Bibliografia
- WHO (2019), ICD-10: F45.3 Somatoform autonomic dysfunction oraz F41.0 Panic disorder
- NHS (b.d.), Chest pain
- NHS (b.d.), Heart palpitations
- NHS (b.d.), Heart attack
- NHS (b.d.), Electrocardiogram (ECG)
- NHS (b.d.), Panic disorder
- NICE (2010, akt. 2016), Recent-onset chest pain of suspected cardiac origin: assessment and diagnosis, CG95
- Roest A. M. i in. (2010), Anxiety and risk of incident coronary heart disease: a meta-analysis, Journal of the American College of Cardiology 56(1), 38-46
- Kisely S. R. i in. (2015), Psychological interventions for symptomatic management of non-specific chest pain in patients with normal coronary anatomy, Cochrane Database of Systematic Reviews, CD004101
- Portal gov.pl (b.d.), Infolinie pomocowe: 112, 800 70 22 22, 116 123
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie służy do samodzielnego ustalania przyczyny objawów z serca. Przy bólu w klatce piersiowej, który nie mija, kołataniu z dusznością albo omdleniem, utracie przytomności lub objawach innych niż dotychczas zadzwoń pod 112, także jeśli masz rozpoznany lęk. Wykluczenie przyczyn sercowych, rozpoznanie i decyzje o leczeniu należą do lekarza. PsychoNovatis nie prowadzi leczenia psychiatrycznego ani farmakoterapii.
Często zadawane pytania
Czy nerwica serca wyjdzie na EKG?
Prawidłowy spoczynkowy zapis EKG nie wyklucza wszystkich chorób serca: wytyczne NICE przypominają, że nie wyklucza ostrego zespołu wieńcowego, a nowy lub zmieniony ból wymaga nowej oceny. Opis F45.3 w ICD-10 dotyczy objawów, które nie świadczą o chorobie narządu, a badania serca służą ustaleniu przyczyny dolegliwości.
Czy nerwica serca jest groźna?
Według NHS napad paniki nie powoduje szkody fizycznej. Metaanaliza z 2010 roku wiąże jednak lęk z wyższym ryzykiem choroby wieńcowej, dlatego serce badasz u lekarza, a lęk, który trwa, leczysz.
Kiedy przy kołataniu serca dzwonić pod 112?
Według NHS dzwoń pod 112, gdy kołatanie nie ustępuje albo towarzyszy mu ból w klatce piersiowej, duszność, omdlenie lub uczucie omdlewania.
Czy ból w klatce piersiowej może pochodzić z lęku?
NHS wymienia lęk i napad paniki wśród przyczyn bólu w klatce piersiowej, ale zaznacza, że nie należy stawiać sobie diagnozy samodzielnie. Ból, który nie mija, promieniuje lub łączy się z potem, nudnościami, zawrotem głowy albo dusznością, wymaga telefonu pod 112.
Jakie badania robi się przy kołataniu serca?
NHS wymienia EKG, które sprawdza sygnały elektryczne serca, a w razie potrzeby skierowanie do kardiologa. EKG może być spoczynkowe, noszone przez 24 do 48 godzin (najdłużej do 7 dni) albo wysiłkowe. Lekarz decyduje, które badania są potrzebne.
Czy nerwica serca to to samo co napad paniki?
Nie. Napad paniki to nagły atak lęku, który według NHS trwa zwykle od 5 do 20 minut. W ICD-10 nerwicy serca odpowiada kod F45.3, a zaburzeniu panicznemu kod F41.0. Oba mogą dawać kołatanie i ból w klatce, dlatego opis napadu paniki znajdziesz w osobnym tekście.
Czy psycholog może zdiagnozować nerwicę serca?
Nie. Formalne rozpoznanie i wykluczenie przyczyn sercowych należą do lekarza. Psycholog pracuje z lękiem i napadami paniki. Pracuje też z myślami o objawach, ale nie ocenia wyników badań serca.
mgr Martyna Jakubiszak
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
Trauma i kryzys emocjonalny to obszary szczególnie bliskie mojej pracy. Pomagam, gdy dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.
