Zaburzenia lękoweArtykuł
Aktualizacja: 7 min czytania
Martyna Jakubiszak

Autor

Martyna Jakubiszak

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Lęk przed jazdą samochodem: objawy, przyczyny i leczenie

Lęk przed jazdą samochodem: objawy, przyczyny i leczenie

Czym jest lęk przed jazdą samochodem?

Lęk przed jazdą samochodem to fobia sytuacyjna, czyli silny strach wywołany samą jazdą albo myślą o niej, który skłania do unikania prowadzenia i podróżowania autem. W literaturze nazywa się go driving phobia. Rozpoznanie stawia lekarz, ale sam mechanizm da się opisać prostymi słowami.

Fobia to zaburzenie lękowe wywołane zwykle przez określoną sytuację lub przedmiot, na przykład loty, wysokości albo małe pomieszczenia. Jazda autem należy do tej samej rodziny: to nie zwykła ostrożność, tylko strach nieproporcjonalny do realnego zagrożenia, który zaczyna organizować Ci dzień.

Jakie objawy daje lęk przed prowadzeniem auta?

Za kierownicą lęk daje objawy z ciała i z głowy: silny strach, zawroty głowy, mocno wyczuwalne bicie serca, ucisk w klatce piersiowej, nudności i drżenie rąk. Często dochodzi do tego strach przed omdleniem, utratą kontroli nad autem albo śmiercią. Objawy pojawiają się w konkretnych momentach.

Typowe są wjazd na trasę szybkiego ruchu, tunel albo rondo. Drugą połowę obrazu tworzy zachowanie. Omijasz niektóre drogi, jeździsz tylko z kimś, wybierasz tramwaj albo prosisz bliskich o podwiezienie. Każde ominięcie przynosi ulgę, więc następnym razem unikasz od razu, a krąg wokół domu się zmniejsza.

Gdy drżą Ci ręce, masz zawroty głowy albo silną panikę, nie prowadź dalej, tylko zatrzymaj auto w bezpiecznym miejscu. To kwestia bezpieczeństwa na drodze, nie ocena Twojej odwagi.

PsychoLogic

Tracisz zainteresowanie, gdy partner(ka) zaczyna się starać?

Wszystkie odcinki

Czy panika za kierownicą to to samo co lęk przed jazdą?

Nie zawsze. Przy fobii panika pojawia się w odpowiedzi na konkretną sytuację, tu na jazdę, i może jej towarzyszyć. W zaburzeniu lękowym z napadami paniki ataki są nawracające i nieprzewidywalne, niezwiązane z jednym miejscem. Za kierownicą w obu przypadkach robisz to samo: zjeżdżasz i zatrzymujesz auto.

Napad paniki zwykle trwa od 5 do 20 minut. Jest przerażający, ale nie szkodzi fizycznie. Poza autem zaleca się zostać na miejscu i poczekać, aż minie. Za kierownicą oznacza to zjazd w bezpieczne miejsce i przeczekanie napadu przy zatrzymanym aucie, a nie jazdę dalej w panice.

Jeśli ataki zdarzają Ci się też w innych miejscach i bez ostrzeżenia, to inny problem niż fobia, bo ataki paniki nie są przywiązane do jednej sytuacji.

Czy lęk przed jazdą może pojawić się po wypadku?

Tak, po wypadku komunikacyjnym lęk przed jazdą jest częsty i bywa osobnym problemem obok stresu pourazowego (PTSD) i depresji. Dlatego po wypadku sprawdź, czy oprócz unikania jazdy nie wracają też obrazy z wypadku, koszmary albo stałe napięcie.

Unikanie osób i miejsc przypominających o zdarzeniu jest jednym z objawów PTSD. Objawy mogą zacząć się zaraz po zdarzeniu albo dopiero po miesiącach lub latach. Co z tego jest fobią, a co PTSD, rozstrzyga lekarz lub psycholog, więc przy wątpliwościach nie czekaj.

Jeśli po wypadku wracają obrazy z wypadku, koszmary albo napięcie, to mogą być objawy PTSD.

Kiedy lęk przed jazdą wymaga pomocy specjalisty?

O pomoc warto poprosić, gdy lęk przed jazdą wpływa na Twoje życie: rezygnujesz z pracy, wizyt lub spotkań, bo nie możesz dojechać, albo zależysz od innych w każdej podróży. Pierwszą osobą może być lekarz rodzinny, psycholog lub psychoterapeuta, a po wypadku także lekarz oceniający objawy PTSD.

Pytania o prawo jazdy i badania kierowców kieruj do odpowiedniego urzędu lub lekarza uprawnionego do badań kierowców.

SytuacjaCo robisz
Panika lub drżenie pojawiają się w trakcie jazdyZjeżdżasz w bezpieczne miejsce i zatrzymujesz auto; nie kontynuujesz jazdy w panice
Po wypadku wracają obrazy z wypadku, koszmary albo napięcie, a oprócz tego unikasz jazdyZgłaszasz się do lekarza lub psychologa; objawy PTSD ocenia lekarz
Lęk ogranicza pracę, rodzinę lub samodzielność, ale nie masz objawów alarmowychZgłaszasz się do psychologa lub psychoterapeuty
Pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy lub zagrożenie życiaDzwonisz pod 112

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Czy lęk przed jazdą samochodem można wyleczyć?

Tak, fobie specyficzne dobrze reagują na leczenie oparte na ekspozycji, czyli stopniowym wracaniu do unikanych sytuacji. Zbiorcza analiza wielu badań pokazała duże efekty takiego leczenia w porównaniu z brakiem leczenia, a także lepsze wyniki niż po placebo. Więcej sesji oznaczało lepszy wynik.

Dla samego lęku przed jazdą badań jest mniej i są skromniejsze. Terapię z użyciem wirtualnej rzeczywistości sprawdzano na małych grupach, a przegląd ocenił te badania jako niskiej jakości, choć sama metoda wydaje się wykonalna i akceptowalna dla pacjentów.

W jednym niemieckim pilotażu po pięciu sesjach ekspozycji w symulatorze wszyscy uczestnicy wykonali w prawdziwym ruchu zadania, których wcześniej unikali. To obiecujące, ale wstępne dane, nie dowód skuteczności.

Jak wygląda ekspozycja na jazdę krok po kroku?

Ekspozycja polega na wracaniu do unikanych sytuacji od łatwiejszych do trudniejszych, razem z terapeutą. Zaczynasz od tego, co budzi najmniejszy lęk, i przechodzisz dalej dopiero wtedy, gdy dany krok da się znieść. Dzięki temu uczysz się, że sytuacja, której unikałeś, nie kończy się katastrofą, której się spodziewasz.

Przykładowy plan układa się od siedzenia w aucie na parkingu, przez uruchomienie silnika i krótki przejazd po spokojnej ulicy, do tras trudniejszych. To ilustracja zasady, a prawdziwy plan zależy od tego, czego boisz się Ty.

Praca obejmuje też myśli, takie jak „zaraz stracę kontrolę” albo „znów to się stanie”. Terapeuta pomaga sprawdzić, na ile są trafne, i ćwiczyć jazdę mimo lęku, a nie dopiero po jego zniknięciu.

Co możesz zrobić samodzielnie przy lęku przed jazdą?

Na początek spisz, które trasy, pory dnia i warunki omijasz, i oceń lęk przy każdej pozycji w skali od 0 do 10. Sprawdź też, czy zaczął się po wypadku. Taka lista od razu staje się szkicem planu ekspozycji. Nie zmuszaj się dziś do długiej trasy w pojedynkę ani do jazdy w panice.

Jeśli po wypadku wracają obrazy z wypadku, napięcie i koszmary, rozmowa ze specjalistą jest pierwszym krokiem, a nie ostatnim.

Gdzie szukać pilnej pomocy przy silnym lęku?

Przy zagrożeniu życia dzwoń pod 112. Gdy zagrożenia życia nie ma, a potrzebujesz pilnej pomocy, zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy (SOR) lub do izby przyjęć albo zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222 (dorośli). Działa też całodobowy telefon zaufania 116 123.

Bibliografia

  1. NHS (b.d.), Phobias
  2. NHS (b.d.), Panic disorder
  3. NHS (b.d.), Post-traumatic stress disorder (PTSD): symptoms
  4. WHO (2019), ICD-10: F40.2 Specific (isolated) phobias
  5. Ehring T., Ehlers A., Glucksman E. (2008), Do cognitive models help in predicting the severity of posttraumatic stress disorder, phobia, and depression after motor vehicle accidents? A prospective longitudinal study, Journal of Consulting and Clinical Psychology, s. 219-230
  6. Elphinston R. A. i in. (2023), Psychological therapy using virtual reality for treatment of driving phobia: a systematic review, Disability and Rehabilitation, s. 1582-1594
  7. Kaussner Y. i in. (2020), Treating patients with driving phobia by virtual reality exposure therapy: a pilot study, PLoS One, e0226937
  8. Wolitzky-Taylor K. B. i in. (2008), Psychological approaches in the treatment of specific phobias: a meta-analysis, Clinical Psychology Review, s. 1021-1037
  9. Ministerstwo Zdrowia, gov.pl (b.d.), Gdzie uzyskać pomoc psychologiczną i psychiatryczną

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani psychologiem. Rozpoznanie medyczne stawia lekarz, a decyzje o leczeniu, w tym farmakologicznym, podejmuje lekarz. Tekst nie omawia przepisów o prawie jazdy. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112.

Często zadawane pytania

Jak nazywa się lęk przed jazdą samochodem?

W literaturze naukowej nazywa się go driving phobia, czyli fobią dotyczącą prowadzenia pojazdu. Nie ma osobnego kodu w klasyfikacji chorób: fobie wywoływane określoną sytuacją mieszczą się w grupie fobii specyficznych. Rozpoznanie stawia lekarz.

Czy lęk przed prowadzeniem samochodu może pojawić się po wypadku?

Tak. Lęk przed jazdą jest częsty u osób poszkodowanych w wypadkach komunikacyjnych. Jeśli oprócz tego wracają obrazy z wypadku i napięcie, ocena objawów PTSD należy do lekarza.

Co zrobić, gdy panika łapie mnie za kierownicą?

Zjedź w bezpieczne miejsce, zatrzymaj auto i poczekaj. Większość napadów paniki trwa od 5 do 20 minut, a sam napad nie jest groźny fizycznie. Nie kontynuuj jazdy w panice.

Czy lęk przed jazdą samochodem da się leczyć?

Tak. Leczenie oparte na ekspozycji ma w fobiach specyficznych duże efekty. Dla samego lęku przed jazdą badania są skromniejsze i opierają się na małych próbach, więc nie ma gwarancji takiego samego efektu u każdej osoby.

Czy lęk przed jazdą samochodem wymaga leków?

Decyzję o lekach podejmuje lekarz psychiatra. Podstawą leczenia fobii jest psychoterapia z ekspozycją.

Martyna Jakubiszak

mgr Martyna Jakubiszak

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Trauma i kryzys emocjonalny to obszary szczególnie bliskie mojej pracy. Pomagam, gdy dotychczasowe sposoby radzenia sobie przestają wystarczać.

Zobacz profil
Pomagamy w tym

Ten temat leczymy u nas

Fobie

Terapia fobii w Lublinie

Fobia to silny lęk przed konkretną sytuacją: lataniem, wysokością, zastrzykami czy wystąpieniem publicznym. Psychoterapia pomaga zrozumieć mechanizm lęku i zmniejszyć jego wpływ na codzienność.

Zobacz, jak pomagamy
PTSD

Terapia PTSD w Lublinie

Zespół stresu pourazowego sprawia, że ciało wciąż reaguje na przeszłe zagrożenie. Skuteczna terapia pozwala odzyskać spokój i kontrolę nad życiem.

Zobacz, jak pomagamy