Autor
Paula Kozaczuk
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
Depresja u mężczyzn: objawy, alkohol, ryzyko i szukanie pomocy
Na przykład mężczyzna od miesięcy wraca z pracy zły. Wypija piwo „na sen” i uważa, że nie ma powodów do smutku. Nie przychodzi mu do głowy słowo „depresja”. Czuje się wściekły i zmęczony. Ten tekst pokazuje, co o depresji u mężczyzn mówią badania. Podpowiada też, od czego zacząć, jeśli dotyczy ciebie albo kogoś bliskiego.
Ten artykuł należy do przewodnika Depresja.
Czy istnieje „męska depresja”?
„Męska depresja” nie jest osobnym rozpoznaniem: depresja u mężczyzn to ta sama choroba co u kobiet, oceniana według tych samych kryteriów. Określenie funkcjonuje potocznie i w literaturze naukowej. W 2001 roku Wålinder i Rutz zaproponowali, by wyróżnić „męski zespół depresyjny” z własnym zestawem objawów.
Autorzy oparli ten pomysł na obserwacji z Gotlandii: po przeszkoleniu lekarzy rodzinnych w rozpoznawaniu depresji liczba samobójstw kobiet istotnie spadła, a samobójstw mężczyzn prawie się nie zmieniła. Według nich zespół obejmuje między innymi małą odporność na stres, słabą kontrolę impulsów i nadużywanie substancji.
Koncepcję traktuje się dziś jako hipotezę, a opartą na niej skalę (Gotland Male Depression Scale) jako narzędzie przesiewowe. Nie jest to potwierdzona, odrębna postać choroby. Wstępne dane o tej skali pochodziły z grupy pacjentów uzależnionych od alkoholu. O przyczynach depresji, niezależnie od płci, piszemy w artykule o przyczynach depresji.
Jakie objawy depresji zgłaszają mężczyźni?
Badanie Martin i współpracowników z 2013 roku, poświęcone objawom depresji, wykazało, że mężczyźni częściej niż kobiety zgłaszali napady złości i agresji, nadużywanie substancji oraz ryzykowne zachowania. Badacze wykorzystali dane z amerykańskiego badania zdrowia psychicznego, reprezentatywnego dla całego kraju (National Comorbidity Survey Replication), i porównali, jak obie płcie opisują swoje objawy.
W próbie dorosłych Amerykanów, przy pomiarze obejmującym objawy w ciągu życia, na skali złożonej wyłącznie z takich „alternatywnych” objawów próg skali osiągnęło 26,3% mężczyzn. Gdy dodano do niej klasyczne objawy depresji, odsetki mężczyzn i kobiet były podobne (30,6% i 33,3%). Różnica nie była istotna statystycznie.
Skale z tego badania miały charakter badawczy. Wyników nie należy czytać jako odsetka osób z depresją, bo to nie są kryteria rozpoznania. Autorzy zaznaczają, że trzeba dalszych badań, by ustalić, które objawy naprawdę opisują depresję u mężczyzn.
Złość, napięcie albo picie same nie dowodzą depresji. Zwróć uwagę, gdy utrzymują się tygodniami razem ze spadkiem energii, kłopotami ze snem lub utratą przyjemności z rzeczy, które dawniej cieszyły. O klasycznych objawach depresji piszemy w artykule o objawach depresji, a o dolegliwościach z ciała w artykule o fizycznych objawach depresji.
| Objaw opisywany jako „męski” | Kto go opisał | Przykład z codziennego życia |
|---|---|---|
| Napady złości i agresja | Martin i współpracownicy (2013) | Wybuchy z błahych powodów, po których pojawia się poczucie winy |
| Nadużywanie alkoholu lub innych substancji | Martin i współpracownicy (2013); Wålinder i Rutz (2001) | Picie wieczorami, żeby się wyciszyć albo zasnąć |
| Ryzykowne zachowania | Martin i współpracownicy (2013) | Szybka jazda, pochopne decyzje finansowe |
| Mała odporność na stres, słaba kontrola impulsów | Wålinder i Rutz (2001) | Złość na sprawy, które dawniej nie wytrącały z równowagi |
Czy alkohol może kryć depresję u mężczyzn?
W badaniu Martin i współpracowników o objawach depresji mężczyźni częściej niż kobiety zgłaszali nadużywanie alkoholu lub innych substancji, które jest też elementem koncepcji męskiego zespołu depresyjnego. Samo picie nie dowodzi depresji. Gdy jednak staje się sposobem na wyciszenie napięcia albo zaśnięcie, wymaga rozmowy z lekarzem lub psychologiem.
Alkohol nie jest leczeniem depresji i może pogarszać jej objawy, jak podaje WHO. Z góry nie wiadomo, co było pierwsze: picie czy depresja. Ustalanie tego nie jest warunkiem pomocy. Wystarczy zauważyć, że alkohol przestał być wyjątkiem. Stał się codziennym sposobem na wieczór lub sen. Objawy uzależnienia opisuje osobny artykuł.
Dlaczego mężczyźni mogą zwlekać z szukaniem pomocy w depresji?
Socjalizacja i społeczne wyobrażenia o męskości wpływają na to, czy mężczyźni szukają pomocy u lekarzy i psychologów, także przy depresji. Tak opisują to Addis i Mahalik (2003). Praca jest przeglądem teoretycznym i nie mierzy, jak długo mężczyźni czekają na pierwszą wizytę, więc nie wynika z niej, że czekają dłużej niż kobiety.
Dla części mężczyzn prośba o pomoc może kłócić się z wyobrażeniem o sobie jako kimś, kto radzi sobie sam. Złość czy picie łatwo uznać za kwestię charakteru, więc pomocy może nie szukać ani sam mężczyzna, ani jego otoczenie.
Gdy niepokoisz się o kogoś bliskiego, zacznij od konkretnej obserwacji zamiast diagnozy, na przykład: „martwię się, bo od miesiąca prawie nie śpisz”. O rozmowie z osobą w depresji piszemy w artykule o tym, jak jej pomóc.
Co statystyki samobójstw mówią o depresji u mężczyzn?
Mężczyźni stanowili około 84% z 4845 zgonów samobójczych zarejestrowanych w Polsce w 2024 roku, ale statystyka nie mówi, u ilu z nich występowała depresja. Według danych Komendy Głównej Policji chodzi o 4088 mężczyzn. Dane obejmują zgony. Nie obejmują myśli samobójczych ani prób, więc nie pokazują pełnej skali problemu u żadnej z płci.
Liczbę tę czyta się jako powód do większej czujności, a nie jako wyjaśnienie przyczyny. WHO podaje, że depresja może prowadzić do samobójstwa, dlatego myśli o odebraniu sobie życia wymagają reakcji u każdej osoby, niezależnie od płci.
Sygnały z listy mogą pojawić się u każdej osoby w depresji, także u kobiety. Wymagają reakcji nawet wtedy, gdy z zewnątrz przypominają poprawę. Bliska osoba może wspierać, ale nie zastępuje pomocy profesjonalnej.
- Mówienie wprost lub pośrednio, że życie nie ma sensu.
- Nagłe, pozornie spokojne uporządkowanie spraw po długim okresie kryzysu.
- Oddawanie cennych, osobistych przedmiotów.
- Pożegnalne rozmowy.
- Nagła zmiana nastroju z rozpaczy na spokój.
Jak zacząć, jeśli rozpoznajesz u siebie objawy depresji?
Jeśli rozpoznajesz u siebie objawy depresji, możesz zacząć od tego, co masz: od kłopotów ze snem, zmęczenia, bólu albo wybuchów złości. Lekarz rodzinny, psycholog lub psychiatra zapyta o nastrój. Dopyta też o sen oraz o przyjemność z codziennych zajęć. Rozpoznanie medyczne stawia lekarz, który ocenia, czy objawy spełniają kryteria, na przykład epizodu depresyjnego.
Bezpłatny kwestionariusz PHQ-9 jest badaniem przesiewowym, a nie rozpoznaniem. Ból w klatce piersiowej albo duszność wymagają pilnego kontaktu z pomocą medyczną, zanim zaczniesz szukać przyczyn psychicznych.
Przy planie odebrania sobie życia albo poczuciu, że nie zapewnisz sobie bezpieczeństwa, zadzwoń pod 112 albo, jeśli dojazd jest bezpieczny i nie jedziesz sam, zgłoś się na SOR lub do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego. Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, zadzwoń na całodobową linię wsparcia 800 70 2222. Obecność bliskiej osoby pomaga, ale nie zastępuje kontaktu z pomocą. Szerzej o kryzysie psychicznym piszemy w osobnym artykule.
O psychoterapii depresji i lekach na depresję piszemy w osobnych artykułach, a o tym, jak przebiega rozpoznanie, w artykule o diagnozie depresji. Decyzje o lekach podejmuje lekarz psychiatra.
Jak zgłosić się do PsychoNovatis z podejrzeniem depresji?
Z podejrzeniem depresji możesz zgłosić się do PsychoNovatis, nawet jeśli nie umiesz jeszcze nazwać, co się dzieje. Możesz powiedzieć po prostu, że masz kłopot ze złością, snem lub zmęczeniem. Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15 roku życia. Termin umówisz przez rezerwację online.
Terapię prowadzimy stacjonarnie w Lublinie i online, a sesja trwa 50 minut. Na początek możesz umówić konsultację psychologiczną, czyli rozmowę o objawach, po której psycholożka podpowiada kolejne kroki. Nie jest to rozpoznanie medyczne.
Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Terapię prowadzą psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia. Nie prowadzimy farmakoterapii: o lekach decyduje lekarz psychiatra poza naszą placówką.
Bibliografia
- WHO, Depressive disorder (depression), fact sheet (dane za 2023 rok)
- Martin L. A., Neighbors H. W., Griffith D. M. (2013), The experience of symptoms of depression in men vs women: analysis of the National Comorbidity Survey Replication, JAMA Psychiatry 70(10), 1100-1106
- Addis M. E., Mahalik J. R. (2003), Men, masculinity, and the contexts of help seeking, American Psychologist 58(1), 5-14, przegląd teoretyczny
- Wålinder J., Rutz W. (2001), Male depression and suicide, International Clinical Psychopharmacology 16(Suppl 2), S21-S24, koncepcja i skala przesiewowa, nie osobna jednostka diagnostyczna
- Komenda Główna Policji, zamachy samobójcze zakończone zgonem w Polsce od 2017 roku, dane za 2024 rok
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie służy do samodzielnego stawiania rozpoznania. Opisane w nim objawy to wyniki badań grupowych i hipotezy, a nie reguła obowiązująca każdego mężczyznę. Ocenę objawów może prowadzić psycholog przygotowany do diagnostyki, ale formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza. Jeśli masz myśli samobójcze albo czujesz, że możesz zrobić sobie krzywdę, nie czekaj na termin wizyty: zadzwoń pod 112 albo, jeśli dojazd jest bezpieczny i nie jedziesz sam, zgłoś się na izbę przyjęć lub SOR. W PsychoNovatis nie prowadzimy farmakoterapii.
Często zadawane pytania
Jakie są pierwsze objawy depresji u mężczyzn?
Badanie Martin i współpracowników nie ustala, które objawy pojawiają się pierwsze. Ocenia znaczenie dodatkowych sygnałów, takich jak złość i ryzykowne zachowania, które mężczyźni zgłaszali częściej niż kobiety. Sygnałem do rozmowy z lekarzem lub psychologiem jest zmiana zachowania, która utrzymuje się tygodniami. Klasyczne objawy, takie jak obniżony nastrój i utrata przyjemności, pozostają równie ważne.
Czy męska depresja to osobna choroba?
Określenie „męska depresja” funkcjonuje potocznie i w literaturze naukowej jako nazwa koncepcji z 2001 roku, a nie rozpoznanie z klasyfikacji chorób. Rozpoznanie stawia lekarz według tych samych kryteriów co u kobiet.
Czy złość może być objawem depresji?
Napady złości i agresji należały w badaniu Martin i współpracowników do objawów, które mężczyźni zgłaszali częściej niż kobiety. Sama złość nie dowodzi jednak depresji. Wskazówką jest to, że utrzymuje się tygodniami razem ze spadkiem energii, kłopotami ze snem lub utratą przyjemności.
Czy mężczyźni rzadziej chorują na depresję niż kobiety?
Według WHO depresja występuje szacunkowo u 4,1% dorosłych mężczyzn, ale to szacunek występowania, a nie liczba rozpoznań. Porównanie z kobietami opisuje artykuł o objawach depresji u kobiet.
Czy alkohol pomaga w depresji?
Alkohol nie jest leczeniem depresji i może pogarszać jej objawy. Codzienne sięganie po alkohol, żeby wyciszyć napięcie albo zasnąć, jest powodem do rozmowy z lekarzem lub psychologiem, niezależnie od tego, co było pierwsze.
Czy z liczby samobójstw wynika, że mężczyźni częściej mają depresję?
Statystyka policyjna obejmuje zgony, a nie rozpoznania. Nie mówi, u ilu z tych osób występowała depresja, więc nie dowodzi, że mężczyźni częściej na nią chorują. Służy jako powód do czujności, a nie jako wyjaśnienie przyczyny.
mgr Paula Kozaczuk
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)
ADHD, AuDHD i spektrum autyzmu u dorosłych to mój szczególny obszar. Przy wypaleniu pomaga mi też przygotowanie z doradztwa zawodowego.
