Depresja maskowana: gdy ciało boli, a wyniki badań są prawidłowe

Czym jest depresja maskowana i czy to osobna diagnoza?

Depresja maskowana to określenie opisowe, a nie osobna jednostka z klasyfikacji ICD-11 ani DSM-5-TR. Tak nazywa się depresję, w której na pierwszy plan wychodzą dolegliwości z ciała. Obniżony nastrój jest wtedy słabiej widoczny i wychodzi na jaw dopiero w rozmowie. Takiej nazwy nie ma wśród rozpoznań, więc lekarz ocenia, czy objawy spełniają kryteria, na przykład epizodu depresyjnego.

ICD-11 opisuje depresję kodami 6A70 dla pojedynczego epizodu i 6A71 dla zaburzenia nawracającego. Rozpoznanie epizodu wymaga według ICD-11 co najmniej pięciu objawów utrzymujących się przez większość dnia przez minimum 2 tygodnie, w tym przynajmniej jednego objawu nastroju, a to tylko jeden z warunków. W polskich dokumentach nadal pojawiają się kody ICD-10 (F32 i F33), bo wdrażanie ICD-11 w Polsce trwa.

Podobnie opisowym określeniem jest depresja wysokofunkcjonująca, którą omawiamy w osobnym artykule. Przegląd odmian depresji znajdziesz w tekście o rodzajach depresji.

Jakie są objawy depresji maskowanej?

Objawy depresji maskowanej to przede wszystkim dolegliwości z ciała, które trwają mimo badań. W badaniu WHO jako przykłady objawów z ciała przy depresji podano ból głowy, zaparcia, osłabienie i ból pleców, a połowa pacjentów z depresją zgłaszała kilka niewyjaśnionych dolegliwości naraz.

Według Kapfhammera (2006) w opiece podstawowej depresja zgłasza się głównie przez objawy somatyczne, co obniża jej rozpoznawalność. Obniżony nastrój może wtedy schodzić na dalszy plan, więc ocenia się go osobno. Lekarz albo psycholog pyta wtedy między innymi o to, czy zmniejszyło się zainteresowanie czynnościami albo przyjemność z nich, a także o sen, apetyt, energię i koncentrację. Nawet takie pytania nie zawsze wystarczą: w badaniu WHO (Simon i in., 1999) 11 procent pacjentów z depresją zaprzeczyło objawom psychicznym przy pytaniu wprost.

Samodzielna lista objawów nie jest rozpoznaniem. Jeśli kilka z nich trwa u ciebie od dłuższego czasu, porozmawiaj z lekarzem lub psychologiem, który pomoże ocenić, co dzieje się z ciałem, a co z nastrojem. Pełny przegląd dolegliwości z ciała przy depresji opisuje artykuł o fizycznych objawach depresji, a objawy samej depresji omawia tekst o objawach depresji.

PsychoLogic

Czy to lenistwo, czy już depresja?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Które objawy z ciała trzeba najpierw pokazać lekarzowi?

Nowy, silny albo narastający objaw z ciała trzeba najpierw pokazać lekarzowi, także wtedy, gdy podejrzewasz depresję maskowaną. Dolegliwości z ciała mogą mieć przyczynę somatyczną, psychiczną albo mieszaną, a lekarz sprawdza przede wszystkim, czy nie stoi za nimi choroba wymagająca leczenia od razu.

Prawidłowy wynik wykonanych badań nie jest dowodem, że nic ci nie jest, ale też nie dowodzi przyczyny psychicznej: oznacza, że w sprawdzonym zakresie nie znaleziono przyczyny. Depresja może współwystępować z chorobą somatyczną, więc bezpieczniej sprawdzić oba tropy. Przy nagłym, silnym bólu w klatce piersiowej, duszności, utracie przytomności, osłabieniu jednej strony ciała albo zaburzeniach mowy dzwoń pod 112. Pozostałe objawy z poniższej listy wymagają pilnej oceny lekarskiej.

• nowy albo narastający ból w klatce piersiowej, także słabszy
• krwawienie
• utrata masy ciała bez jasnej przyczyny
• gorączka bez jasnej przyczyny

Dlaczego depresja maskowana jest trudna do rozpoznania?

W badaniu WHO w 15 ośrodkach podstawowej opieki zdrowotnej w 14 krajach 69 procent pacjentów z depresją większą zgłaszało wyłącznie objawy somatyczne. Badaniem przesiewowym objęto 25 916 pacjentów, a odsetek dotyczy 1146 osób, które spełniały kryteria depresji większej (Simon i in., 1999).

Odsetek zależał od ośrodka i wynosił od 45 do 95 procent. Autorzy zaznaczają, że częstość zależy od tego, jak zdefiniuje się somatyzację. Kapfhammer (2006) zwraca uwagę, że somatyczna forma zgłaszania depresji obniża jej rozpoznawalność w podstawowej opiece. Wyzwaniem jest odróżnienie depresji z przewagą objawów z ciała od lęku i od chorób somatycznych, a także od zaburzeń, w których dolegliwości z ciała nie mają wystarczającego wyjaśnienia medycznego.

Dolegliwości z ciała przy lęku opisuje artykuł o lęku a objawach somatycznych. Związek ciała z psychiką omawia tekst o psychosomatyce. Gdy do bólu dołączają stałe napięcie i niepokój, sprawdź objawy depresji lękowej.

Dlaczego ból i depresja współwystępują?

Depresja i ból współwystępują częściej niż wynikałoby z rozpatrywania każdego z nich osobno. Pokazuje to przegląd literatury Baira i współautorów z 2003 roku. Obecność bólu utrudnia rozpoznanie i leczenie depresji. U osób z bólem depresja wiąże się z większą liczbą skarg bólowych i większym ograniczeniem sprawności.

Autorzy wskazują na wspólne szlaki biologiczne i neuroprzekaźniki bólu oraz depresji. Postulują model jednoczesnej oceny i leczenia obu problemów. Nie oznacza to, że ból jest wymyślony. Dolegliwości są realne, a ich przyczyna może być mieszana, dlatego warto zgłosić lekarzowi oba wątki naraz.

PsychoLogic

Jesienna chandra czy depresja sezonowa?

Do kogo iść najpierw przy objawach z ciała i obniżonym nastroju?

Przy podejrzeniu depresji maskowanej pierwszym krokiem jest ocena lekarska objawów z ciała, a rozmowę o nastroju warto dołożyć równolegle, nie zamiast badań. Tabela pokazuje, od kogo zacząć w pięciu sytuacjach. Ocenę objawów może prowadzić psycholog przygotowany do diagnostyki. Formalne rozpoznanie i decyzje o leczeniu należą do lekarza.

Jak przygotować się do rozmowy z lekarzem o ciele i nastroju?

Rozmowa z lekarzem o podejrzeniu depresji maskowanej przebiega sprawniej, gdy przyniesiesz zapiski o objawach. Skoro dolegliwości z ciała są głównym sposobem, w jaki depresja trafia do gabinetu, wątek nastroju łatwo wypada z wizyty. Cztery kroki pomagają go zachować. Wystarczy notatka.

Do uporządkowania objawów nastroju możesz wcześniej wypełnić bezpłatny kwestionariusz przesiewowy PHQ-9. Jego wynik nie jest diagnozą i niczego nie rozstrzyga, ale daje punkt wyjścia do rozmowy.

1. 1Zapisz, kiedy zaczął się każdy objaw, jak często wraca i co go nasila.
2. 2Dopisz, jak śpisz, jaki masz apetyt i energię oraz czy nadal cieszą cię rzeczy, które dawniej cieszyły.
3. 3Powiedz lekarzowi wprost, że oprócz dolegliwości z ciała zauważasz zmianę nastroju albo utratę przyjemności.
4. 4Zapytaj, czy wykonane badania w pełni wyjaśniają objawy i co robić dalej, jeśli nie.

Jak leczy się depresję maskowaną?

Leczenie depresji maskowanej zależy od rozpoznania i nasilenia objawów. Wytyczne NICE NG222 (2022) wymieniają wśród form leczenia depresji u dorosłych terapię poznawczo-behawioralną, a przy większym nasileniu także jej połączenie z lekiem przeciwdepresyjnym. Decyzję o leku podejmuje psychiatra. Jednego schematu nie ma.

Terapia poznawczo-behawioralna pracuje nad tym, jak myśli i zachowanie wpływają na samopoczucie, oraz uczy radzenia sobie z trudnościami. Przy depresji maskowanej można w niej zająć się także rytmem dnia i reagowaniem na ból. Zakres pracy ustala się indywidualnie. Przebieg psychoterapii depresji opisuje osobny artykuł, a informacje o lekach przeciwdepresyjnych zbiera tekst o lekach na depresję. Depresję można skutecznie leczyć, choć bez gwarancji, że poprawa będzie taka sama u każdej osoby.

Przy próbie samobójczej, zatruciu albo utracie przytomności dzwoń pod 112. Przy myślach samobójczych bez takiego stanu możesz zadzwonić pod 112 albo zgłosić się na SOR lub do izby przyjęć, jeśli dojazd jest bezpieczny i nie jedziesz sam. Jeśli zagrożenia życia nie ma, a potrzebujesz pilnej rozmowy, możesz zadzwonić na całodobową linię wsparcia 800 70 2222. Więcej o drogach pomocy w kryzysie znajdziesz w artykule o tym, gdzie szukać pomocy w kryzysie psychicznym.

Kiedy zgłosić się po pomoc do PsychoNovatis?

Do PsychoNovatis możesz zgłosić się z podejrzeniem depresji maskowanej, gdy lekarz nie znajduje wyjaśnienia dolegliwości, a ty zauważasz spadek energii, gorszy sen albo utratę przyjemności. Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15 roku życia. Terapię prowadzimy stacjonarnie w Lublinie i online, a sesja trwa 50 minut.

Konsultacja psychologiczna jest u nas pierwszym krokiem: to rozmowa o objawach, po której psycholożka rekomenduje kolejne kroki. Nie jest rozpoznaniem medycznym. Nie zastępuje badań lekarskich. W zespole nie ma psychiatry, więc do konsultacji psychiatrycznej kierujemy poza placówkę.

Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Terapię prowadzą psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia.