Na co pomaga terapia poznawczo-behawioralna: przy czym działa i kiedy nie wystarcza

Na co pomaga terapia poznawczo-behawioralna? Krótka lista

Według NHS terapia poznawczo-behawioralna jest zalecanym leczeniem depresji (w tym poporodowej), zaburzeń lękowych (w tym fobii społecznej, fobii czy OCD), PTSD, zaburzeń odżywiania (anoreksji lub bulimii). Zalecana jest też przy chorobie dwubiegunowej oraz zaburzeniach osobowości. Według NHS CBT może pomóc także przy bezsenności i długotrwałym bólu. Może też pomóc przy zespole jelita drażliwego i zespole przewlekłego zmęczenia.

Przegląd 106 metaanaliz z 2012 roku (Hofmann i in.) wskazał najmocniejsze poparcie dla CBT przy zaburzeniach lękowych, zaburzeniach somatoformicznych, bulimii, problemach z kontrolą złości i stresie ogólnym.

Lista NHS mówi, przy czym CBT jest zalecana, ale nie mówi, jak silne jest to zalecenie. O tym, czym jest CBT i jak przebiega, pisze artykuł o terapii poznawczo-behawioralnej.

Czy terapia poznawczo-behawioralna pomaga przy depresji i lęku?

Wytyczne NICE wymieniają CBT jako jedną z podstawowych opcji leczenia depresji. Podobnie jest w uogólnionym zaburzeniu lękowym i zaburzeniu panicznym. NICE wymienia ją też przy fobii społecznej.

Metaanaliza Cuijpersa i współpracowników z 2023 roku objęła 409 badań i 52 702 pacjentów z depresją. CBT miała umiarkowany do dużego efekt wobec warunków kontrolnych (g = 0,79), który utrzymywał się 6 do 12 miesięcy po leczeniu. Przewaga nad innymi psychoterapiami była mała (g = 0,06) i w większości analiz wrażliwości przestawała być istotna statystycznie. Autorzy wnioskują, że skuteczność CBT w depresji jest udokumentowana w różnych formatach, ale jej wyższość nad innymi psychoterapiami nie wynika jasno z danych.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Jak terapia poznawczo-behawioralna pomaga przy OCD i traumie?

W OCD NICE zaleca CBT z ekspozycją i powstrzymywaniem reakcji, a w PTSD indywidualną CBT skoncentrowaną na traumie. W obu zaburzeniach CBT oznacza więc specjalne odmiany terapii, a nie ogólne rozmowy o myślach.

W OCD przy łagodnym upośledzeniu funkcjonowania NICE zaczyna od form o niskiej intensywności (do 10 godzin pracy z terapeutą), przy umiarkowanym daje wybór między lekiem z grupy SSRI a intensywniejszą CBT, a przy ciężkim zaleca leczenie łączone. Terapii OCD metodą ERP nie prowadzimy, więc jeśli okaże się, że właśnie jej potrzebujesz, powiemy to wprost.

W PTSD u dorosłych, którzy zgłosili się ponad miesiąc po zdarzeniu, NICE zaleca indywidualną CBT skoncentrowaną na traumie, na przykład terapię poznawczą PTSD albo ekspozycję przedłużoną. Ponad 3 miesiące po zdarzeniu niebojowym wytyczne zalecają również EMDR. EMDR nie jest naszą metodą.

Czy terapia poznawczo-behawioralna pomaga przy zaburzeniach odżywiania, psychozie i ADHD?

W tych trzech obszarach CBT jest jednym z elementów leczenia, a nie jedynym. W zaburzeniach odżywiania NICE wymienia indywidualną CBT skoncentrowaną na zaburzeniach odżywiania (CBT-ED) wśród opcji dla dorosłych z jadłowstrętem psychicznym, a przy napadowym objadaniu się wymienia grupową CBT-ED, gdy samopomoc z prowadzeniem jest nieodpowiednia albo po 4 tygodniach nie pomaga, natomiast przy bulimii w tej samej sytuacji każe rozważyć indywidualną CBT-ED.

W psychozie i schizofrenii NICE zaleca zaoferować CBT wszystkim osobom z tym rozpoznaniem, obok innych form leczenia. W ADHD u dorosłych NICE zaleca rozważyć leczenie niefarmakologiczne dla osób, które świadomie nie chcą leków, nie przyjmują ich regularnie, nie tolerują ich albo uznali je za nieskuteczne, a także jako uzupełnienie leku, gdy objawy nadal znacząco utrudniają funkcjonowanie. Wsparcie psychologiczne może obejmować elementy CBT lub pełny kurs.

W przewlekłym bólu pierwotnym NICE zaleca rozważyć ACT albo CBT od 16. roku życia. Decyzje o leczeniu farmakologicznym należą do lekarza.

Kiedy terapia poznawczo-behawioralna nie wystarcza?

CBT nie wystarcza samodzielnie, gdy wytyczne wskazują na dodatkowe leczenie, inną metodę albo ocenę lekarską.

Praca w CBT wymaga też Twojego udziału: NHS zaznacza, że ćwiczenie umiejętności między sesjami jest ważne, żeby terapia działała. Gdy mimo regularnej pracy objawy się nie zmieniają, powiedz o tym terapeucie, bo to powód do zmiany planu, a nie dowód Twojej porażki.

Jeśli myślisz o odebraniu sobie życia albo komuś grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo, dzwoń pod numer 112. Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, całodobowe wsparcie jest pod numerem 800 70 2222 (dorośli). Całodobowe wsparcie jest też pod numerem 116 123.

Jak sprawdzić, czy terapia poznawczo-behawioralna jest dla mnie?

NICE opisuje indywidualną CBT jako pomocną osobom, które potrafią rozpoznać negatywne myśli lub nieprzydatne wzorce zachowania, jakie chcą zmienić, i są gotowe do wykonywania zadań między sesjami. Jeśli chcesz pracować nad konkretnym problemem w ustalonym celu, CBT odpowiada na tę potrzebę.

Jeśli lepiej znosisz rozmowę bez zadań, zajrzyj do artykułu o terapii humanistycznej. Porównanie nurtów znajdziesz w tekście o tym, jak wybrać nurt terapii. Nie musisz podejmować tej decyzji samodzielnie: na konsultacji opowiesz, z czym przychodzisz, i usłyszysz, czy CBT odpowiada na Twój problem.

Jak zacząć terapię poznawczo-behawioralną w PsychoNovatis?

W PsychoNovatis prowadzimy terapię poznawczo-behawioralną, a pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, na ostatniej omawiamy kierunek terapii. Ekspozycję przeprowadzamy w gabinecie i poza nim. Psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia ocenią na konsultacji, czy Twoim problemem możemy się zająć.

Jeśli potrzebujesz leczenia, którego nie prowadzimy, na przykład ERP przy OCD, terapii EMDR albo pełnego programu DBT, powiemy to wprost. Psychiatry w naszym zespole nie ma, a konsultację psychiatryczną zalecamy, gdy psycholog widzi do tego wskazania.

Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia. Spotykamy się stacjonarnie w Lublinie oraz online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Sesja trwa 50 minut, wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku.