Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR): jak wygląda

Czym jest terapia skoncentrowana na rozwiązaniach?

TSR koncentruje rozmowę na preferowanej przyszłości i na zasobach, które już działają, ograniczając szczegółową analizę genezy problemu wtedy, gdy nie jest ona potrzebna do osiągnięcia celu. Terapeuta pyta, jak wygląda życie, gdy trudności nie ma. Pyta też, co najmniejszego można zrobić już teraz, żeby się do tego zbliżyć. Do przyczyn i historii problemu terapeuta może wrócić, jeśli jest to potrzebne do zrozumienia sytuacji albo oceny bezpieczeństwa.

Nazwa nurtu bierze się z angielskiego solution-focused brief therapy, a skrót TSR bywa w Polsce używany też przy szkoleniach dla przyszłych terapeutów, nie tylko przy samej terapii. Skrót przyjął się szybko. Artykuł dotyczy wyłącznie terapii, czyli tego, czego może się spodziewać osoba przychodząca na sesję.

Przykład z gabinetu pokazuje różnicę najlepiej. Osoba zgłasza się z przewlekłym zmęczeniem w pracy. Terapeuta CBT zapytałby, jakie myśli pojawiają się przed każdym trudnym zadaniem. Terapeuta TSR zapyta zamiast tego, kiedy ostatnio, mimo zmęczenia, udało się zrobić coś ważnego, i co wtedy było inaczej.

Skąd wzięła się TSR: de Shazer, Insoo Kim Berg i Milwaukee

Terapię skoncentrowaną na rozwiązaniach rozwijali w Brief Family Therapy Center w Milwaukee Steve de Shazer i Insoo Kim Berg wraz ze współpracownikami. Ośrodek założono w 1978 roku. Zespół oglądał nagrania sesji i szukał odpowiedzi na jedno pytanie: co dokładnie działa, niezależnie od diagnozy klienta. Nie liczyła się gotowa teoria przyczyn problemu.

Metoda czerpała z terapii krótkoterminowej Mental Research Institute oraz z podejścia systemowego, a mentorem twórców był John Weakland, jedna z kluczowych postaci wcześniejszej szkoły Palo Alto. Wpływ miała też praca Miltona Ericksona, który kładł nacisk na zasoby pacjenta zamiast na patologię. TSR poszła o krok dalej niż klasyczna terapia systemowa: skupiła się niemal wyłącznie na przyszłości i na tym, co już działa, zamiast na pełnej analizie wzorców relacji w rodzinie.

Erickson nie zostawił po sobie jednej spójnej teorii. Zostawił raczej zbiór obserwacji z tysięcy prowadzonych sesji. Część z nich była niekonwencjonalna i trudna do powtórzenia przez innych terapeutów. Zespół z Milwaukee systematycznie obserwował własną praktykę i uporządkował te obserwacje w konkretne, powtarzalne pytania, które dziś rozpoznaje się jako znak rozpoznawczy TSR na całym świecie.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Jak wygląda sesja terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach?

Sesja TSR zaczyna się od pytania o cel, nie o historię problemu: co musi się zmienić, żebyś uznała albo uznał, że spotkanie było warte czasu. Terapeuta rzadko pyta „dlaczego”. Częściej pyta, co konkretnie zrobisz inaczej i po czym poznasz, że jest choć trochę lepiej.

Pytanie o cud jest najbardziej rozpoznawalną techniką TSR: terapeuta może zapytać, co by się zmieniło, gdyby w nocy zdarzył się cud, a problem zniknął, a osoba nie wiedziałaby o tym od razu po przebudzeniu. Sięga po nie wtedy, gdy pomaga ono opisać cel w konkretnych, zauważalnych zachowaniach, zamiast w ogólnym „chcę czuć się lepiej”. Pytanie może brzmieć nietypowo. Terapeuta zwykle wyjaśnia jego cel oraz dostosowuje sposób rozmowy do reakcji osoby.

Pytania skalujące proszą o ocenę sytuacji na skali od zera do dziesięciu, na przykład gdzie jesteś dziś, a gdzie chciałabyś być za miesiąc. Trzecim narzędziem jest szukanie wyjątków, czyli momentów, w których problem wystąpił słabiej albo wcale, mimo że warunki były podobne. Wyjątki pokazują zasoby, które już działają, i stają się punktem wyjścia do dalszej pracy.

Jakimi zasadami kieruje się terapeuta pracujący metodą TSR?

Terapeuci TSR trzymają się kilku prostych reguł, znanych w literaturze jako zasady de Shazera. Pierwsza brzmi: jeśli coś działa, rób tego więcej. Druga każe zrobić coś innego, nawet drobnego, gdy dotychczasowy sposób nie działa. Trzecia dotyczy tego, co już jest dobre: jeśli nie jest zepsute, nie naprawiaj tego.

Zasady TSR sprawiają, że terapeuta częściej rozwija rozwiązania już obecne w doświadczeniu klienta, niż proponuje gotową odpowiedź z zewnątrz. Prosta zasada, duży efekt. Szuka w tym doświadczeniu tego, co już przynosi choć trochę ulgi, i buduje na zasobach, które klient już ma, zamiast wyłącznie na deficytach do uzupełnienia.

Terapeuta stara się też używać języka osoby zgłaszającej się na terapię, zamiast od razu etykietować problem terminem klinicznym, jeśli klient sam go nie używa. Nadmierny żargon kliniczny może utrudniać rozmowę o konkretnych doświadczeniach i celach osoby korzystającej z terapii. Nie oznacza to jednak rezygnacji z oceny klinicznej, diagnozy ani sprawdzenia bezpieczeństwa, gdy są potrzebne.

Dla kogo jest TSR, a dla kogo nie jest dobrym pierwszym wyborem?

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach pomaga przy jednym, konkretnym celu do zmiany, również wtedy, gdy osoba jeszcze nie wie, od czego zacząć, bo wspólne sformułowanie celu może być częścią pierwszych spotkań. Sesji bywa niewiele, czasem kilka, co czyni metodę atrakcyjną tam, gdzie liczy się szybki, praktyczny efekt.

Przy złożonych lub nasilonych trudnościach liczy się pełna ocena kliniczna. Liczą się też potrzeby osoby i kompetencje terapeuty, nie tylko nazwa rozpoznania, na przykład zaburzenia osobowości. Praca nad utrwalonymi wzorcami w relacjach wymaga zwykle dłuższego czasu i innego rodzaju zrozumienia siebie.

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia lub bezpośrednie zagrożenie, potrzebna jest pilna ocena bezpieczeństwa. Numer 112 obowiązuje przy bezpośrednim zagrożeniu życia. Dodatkowe wsparcie kryzysowe znajdziesz pod numerem 116 123 dla dorosłych. Dla dzieci i młodzieży działa numer 116 111, a całodobowo dostępny jest też 800 70 2222.

Dobry terapeuta powie wprost, gdy metoda nie pasuje do sytuacji, zamiast na siłę dopasowywać rozmowę do gotowego schematu pytań. Liczy się stan osoby. Liczą się też jej cele i doświadczenie terapeuty. To ważniejsze niż to, czy problem da się szybko nazwać.

• bliżej TSR: pojedynczy, konkretny cel do zmiany, chęć szybkich, praktycznych kroków
• warto omówić z terapeutą: utrwalone wzorce w relacjach, zaburzenia osobowości, potrzeba dłuższej pracy nad sobą
• pilna pomoc zamiast konsultacji: myśli samobójcze albo bezpośrednie zagrożenie życia, numer 112 oraz 116 123, 116 111 i 800 70 2222

PsychoLogic

Jak skutecznie regulować emocje?

Co mówią badania o skuteczności TSR?

Metaanaliza Vermeulen-Oskam i współpracowników z 2024 roku na temat TSR objęła 72 niezależne próby oraz 489 wielkości efektu i łączyła badania randomizowane z quasi-eksperymentalnymi. Wskazała duży średni efekt terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach, liczbowo g = 1,17. Wyniki między badaniami były jednak silnie zróżnicowane, a autorzy nie wykluczyli wpływu błędu publikacyjnego.

Efekt był większy w próbach nieklinicznych, g = 1,50, niż w próbach klinicznych, czyli u osób z rozpoznanymi zaburzeniami, g = 0,78. Badania porównujące TSR z leczeniem standardowym pokazały mniejszy efekt, g = 0,58, niż badania porównujące ją z brakiem leczenia, g = 1,59. Druga liczba nie oznacza, że TSR jest lepsza od terapii standardowej. Znaczy tylko tyle, że łatwiej pokazać przewagę nad brakiem pomocy niż nad inną, już skuteczną metodą.

Wysoki efekt dotyczący funkcjonowania par (g = 3,02) pochodził z niewielkiej, specyficznej grupy badań. Nie warto traktować go jako pewnego wyniku dla każdej terapii par. Podobnie interwencje grupowe miały w analizowanych badaniach większą średnią wielkość efektu niż indywidualne, g = 1,64 wobec g = 0,48. Różnica mogła jednak częściowo wynikać z odmiennych populacji i warunków prowadzenia terapii.

Wcześniejszy przegląd Gingericha i Eisengart z 2000 roku objął 15 badań. Tylko 5 z nich uznano za dobrze kontrolowane, dlatego autorzy nazwali ówczesne dowody wstępnymi, nie rozstrzygającymi. Nowszy przegląd parasolowy z 2024 roku objął 25 przeglądów systematycznych oraz metaanaliz. Potwierdza skuteczność TSR w wielu obszarach, ale wskazuje potrzebę bardziej rygorystycznych badań, zwłaszcza nad tym, czy metoda rzeczywiście osiąga efekty w mniejszej liczbie sesji.

TSR a terapia poznawczo-behawioralna: czym się różnią?

CBT i TSR różnią się już na starcie pracy: CBT opiera się na wspólnej konceptualizacji, która obejmuje myśli, emocje, zachowania, reakcje ciała. Uczy zmieniać je krok po kroku według wcześniej ustalonego planu. TSR kieruje większą część rozmowy na cel i na wyjątki, w których problem już nie występuje, choć nie musi pomijać samego problemu w każdej sesji. Obie metody są zwykle krótkoterminowe i ustrukturyzowane, ale różnią się typowym punktem wyjścia, co pokazuje poniższe zestawienie.

W PsychoNovatis pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym, więc to CBT jest metodą, którą prowadzimy jako główną ścieżkę pracy. To nasza główna metoda. Elementy podobne do TSR, na przykład ustalanie konkretnego, małego celu na najbliższy tydzień, pojawiają się w naszej pracy jako część planu terapii, nie jako osobna metoda.

Niektórzy terapeuci łączą oba podejścia świadomie, na przykład zaczynając sesję od pytania o cel w duchu TSR, a potem pracując nad przekonaniami metodami CBT. To rzadkość, nie reguła. Taka praca mieści się w podejściu integracyjnym. Wymaga odpowiedniego przygotowania w obu nurtach i umiejętności wyjaśnienia, dlaczego terapeuta łączy akurat te dwie metody.

Czy w PsychoNovatis można rozpocząć terapię TSR?

PsychoNovatis nie prowadzi terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach jako osobnej ścieżki. Pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym: terapię indywidualną prowadzi u nas pięć specjalistek, Martyna Jakubiszak, Marcela Kwiecień, Izabela Stanowska, Paula Kozaczuk, Magdalena Pliżga-Szwajgier. Szukając specjalisty pracującego metodą TSR, warto zapytać o ukończone szkolenie w tym podejściu, doświadczenie kliniczne, pracę pod superwizją.

Deklarowany certyfikat warto potraktować jako odrębne potwierdzenie kwalifikacji, bo sama znajomość pytania o cud nie jest równoznaczna z pełnym przygotowaniem do tej metody. Przyjmujemy osoby dorosłe i młodzież od piętnastego roku życia w dwóch gabinetach w Lublinie oraz online.

Analiza myśli i zachowań to domena CBT. Jeśli po lekturze tego tekstu okaże się, że bardziej zależy Ci na krótkiej, celowej pracy, powiedz o tym na konsultacji. To zwykła rozmowa, w której możesz opisać, na czym Ci zależy, a specjalistka oceni razem z Tobą, czy oferowana przez nas terapia poznawczo-behawioralna odpowiada Twoim potrzebom.