Nurty terapiiArtykuł
Aktualizacja: 7 min czytania
Izabela Stanowska

Autor

Izabela Stanowska

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Pacjentka zapisuje coś na kartce, naprzeciwko terapeutka z notesem

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR): na czym polega i dla kogo jest

Czym jest terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR)?

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR) to krótkoterminowe podejście, które zamiast rozkładać problem na części, pomaga budować rozwiązanie. Terapeuta pyta o życie, w którym problem przeszkadza mniej, i o pierwsze kroki w tę stronę, możliwe do wykonania od razu. Po angielsku nazywa się ją solution-focused brief therapy (SFBT).

W polskich źródłach spotkasz też nazwy: terapia oparta na rozwiązaniach oraz terapia krótkoterminowa skoncentrowana na rozwiązaniu. TSR koncentruje się na mocnych stronach i zasobach klienta, dlatego terapeuta pyta przede wszystkim o to, co już działa.

Jak przebiega sesja w terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach?

Sesja w TSR opiera się na kilku charakterystycznych pytaniach: o cel, o cud, skalujących i o wyjątki. Układają one rozmowę wokół tego, do czego zmierzasz, a nie wokół historii problemu. Część z nich brzmi nietypowo, więc terapeuta może wyjaśnić, po co o nie pyta, a rozmowa często kończy się wyborem jednego drobnego kroku na najbliższy czas.

Podane sformułowania są przykładowe, bo terapeuta dostosowuje je do rozmowy.

  • Pytanie o cel: „Co musi się zmienić, żebyś po tym spotkaniu uznała albo uznał, że warto było przyjść?”
  • Pytanie o cud: „Wyobraź sobie, że w nocy zdarza się cud i problem znika, ale śpisz i o tym nie wiesz. Po czym poznasz rano, że coś się zmieniło?” Odpowiedź pozwala opisać cel w konkretnych, zauważalnych zachowaniach zamiast w ogólnym „chcę czuć się lepiej”.
  • Pytanie skalujące: „Gdzie jesteś dziś na skali od 0 do 10 i co sprawia, że nie jest to zero?” Odpowiedź pokazuje, co już działa.
  • Szukanie wyjątków: „Kiedy ostatnio problem był słabszy albo go nie było? Co robiłaś albo robiłeś wtedy inaczej?” Wyjątki wskazują zasoby, które już są.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki

Czy pytania z TSR można wypróbować samodzielnie?

Pytania z TSR można wykorzystać do krótkiego ćwiczenia refleksji na kartce papieru. Pomaga ono nazwać cel i zauważyć, co już działa, ale nie zastępuje terapii, nie służy do oceny stanu zdrowia i nie wystarczy przy nasilonych objawach. Gdy problem trwa mimo prób, lepsza jest rozmowa z psychoterapeutą.

  1. 1Wybierz jeden problem i opisz własnymi słowami, co ma się zmienić. Zapisz to w trzech zdaniach.
  2. 2Oceń swoją sytuację na skali od 0 do 10 i zapisz, co sprawia, że nie jest to 0.
  3. 3Przypomnij sobie ostatni dzień, w którym problem przeszkadzał mniej. Zapisz, co wtedy robiłaś albo robiłeś inaczej.
  4. 4Wybierz jedną drobną rzecz z tej listy i zrób ją raz w ciągu najbliższych dni.

Czy terapia skoncentrowana na rozwiązaniach działa?

TSR pomaga w różnych problemach i nie ma dowodów na jej szkodliwość, ale jej skuteczność wymaga jeszcze dalszego, bardziej rygorystycznego sprawdzania. Średnio efekt jest duży, mniejszy jednak u osób z rozpoznanymi problemami niż u osób bez nich, więc obietnicy gwarantowanej poprawy z tego nie wynika.

Wielkość efektu to miara różnicy między grupami, a nie odsetek osób, którym terapia pomogła. Łatwiej wykazać przewagę nad brakiem pomocy niż nad innym leczeniem: w porównaniu z leczeniem standardowym efekt TSR jest wyraźnie mniejszy. Nie można więc ustawić TSR w rankingu względem innych terapii.

Największe efekty widać w terapii grupowej, mniejsze w indywidualnej, a wysoki także u par i w ocenie funkcjonowania małżeńskiego. Starsze obserwacje dawały pozytywne rezultaty, ale dowody uznawano za wstępne, a nie rozstrzygające. Krótkość terapii również wymaga jeszcze rygorystycznego sprawdzenia.

Dla kogo jest terapia skoncentrowana na rozwiązaniach?

Najmocniejsze dowody skuteczności TSR dotyczą dorosłych z depresją, a także ogólnego zdrowia psychicznego i postępu ku własnym celom, gdzie pewność dowodów oceniono jako wysoką. Dla pozostałych wyników i grup wiekowych pewność była głównie umiarkowana, a w żadnym przypadku nie znaleziono dowodów szkodliwości.

Podejście stosuje się u różnych klientów i przy różnych problemach psychospołecznych, a jego skuteczność zależy od cech uczestnika. Ogólne wyniki nie zastępują oceny klinicznej. Czy ta metoda pasuje do Twojej sytuacji, rozstrzyga rozmowa z psychoterapeutą. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, a rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza.

PsychoLogic

Jak skutecznie regulować emocje?

TSR czy CBT: czym się różnią?

Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach zaczyna od obrazu życia bez problemu, a terapia poznawczo-behawioralna (CBT) od analizy tego, co problem podtrzymuje. Różnica sprowadza się do tego, o co terapeuta pyta najpierw, a nie do tego, która metoda jest lepsza. Dla porównania, to właśnie kolejność pytań odróżnia te podejścia.

Na przykład osobie zgłaszającej przewlekłe zmęczenie w pracy terapeuta CBT może zadać pytanie o myśli przed trudnym zadaniem. Terapeuta TSR może zapytać, kiedy mimo zmęczenia udało się zrobić coś ważnego, i co wtedy było inaczej. O szerszym wyborze nurtu pomaga zdecydować przewodnik po tym, jak wybrać nurt terapii, a samo CBT ma własny opis.

CechaTerapia poznawczo-behawioralna (CBT)TSR
Punkt wyjściaAnaliza myśli i zachowań podtrzymujących problemObraz sytuacji, w której problem przeszkadza mniej
Pytanie przewodnieCo myślisz w tej sytuacji i jak to wpływa na to, co robisz?Co byłoby inne, gdyby problem zniknął?
Nacisk rozmowyMechanizmy, które podtrzymują problemCel, zasoby i wyjątki od problemu

Kto stworzył terapię skoncentrowaną na rozwiązaniach?

Terapię skoncentrowaną na rozwiązaniach opracował zespół Steve'a de Shazera i Insoo Kim Berg z Brief Family Therapy Center w Milwaukee. Tytuł ich artykułu mówił o budowaniu rozwiązania, a nie o rozwiązywaniu problemu, i to hasło do dziś opisuje sedno metody. Współautorami byli między innymi Lipchik i Gingerich.

Nazwa ośrodka wskazuje na terapię rodzin. Pokrewnym podejściem jest terapia systemowa.

Jak sprawdzić, czy terapeuta naprawdę pracuje w TSR?

Szukając terapeuty pracującego w TSR, zapytaj o ukończone szkolenie w tym podejściu, o doświadczenie kliniczne i o pracę pod superwizją. TSR, SFBT i terapia oparta na rozwiązaniach to różne nazwy tej samej metody, więc przy wątpliwościach zapytaj wprost o metodę pracy.

Jeśli zależy Ci na pracy nastawionej na konkretny cel, powiedz o tym terapeucie na pierwszej wizycie. Jak taka wizyta wygląda, pokazuje pierwsza wizyta u psychoterapeuty.

Gdzie szukać pilnej pomocy, gdy problem jest nagły?

Przy próbie samobójczej, zatruciu albo utracie przytomności dzwoń pod 112. Przy myślach o odebraniu sobie życia bez takiego stanu możesz zgłosić się na SOR lub do izby przyjęć, o ile dojazd jest bezpieczny, a nie jedziesz sam. Gdy zagrożenia życia nie ma, a potrzebujesz pilnej rozmowy, działa całodobowa linia wsparcia 800 70 2222.

Szczegóły, dokąd zadzwonić lub pójść w danej sytuacji, zebrano przy kryzysie psychicznym i szukaniu pomocy.

Bibliografia

  1. Vermeulen-Oskam E., Franklin C., Van't Hof L.P.M., Stams G.J.J.M., van Vugt E.S., Assink M., Veltman E.J., Froerer A.S., Staaks J.P.C., Zhang A. (2024), The current evidence of solution-focused brief therapy: A meta-analysis of psychosocial outcomes and moderating factors, Clinical Psychology Review 114, 102512
  2. Gingerich W.J., Eisengart S. (2000), Solution-focused brief therapy: a review of the outcome research, Family Process 39(4), 477-498
  3. Żak A.M., Pękala K. (2025), Effectiveness of solution-focused brief therapy: An umbrella review of systematic reviews and meta-analyses, Psychotherapy Research 35(7), 1043-1055
  4. de Shazer S., Berg I.K., Lipchik E., Nunnally E., Molnar A., Gingerich W., Weiner-Davis M. (1986), Brief therapy: focused solution development, Family Process 25(2), 207-221

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. Wybór metody terapii warto omówić z psychoterapeutą, a rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza. W zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112.

Często zadawane pytania

Czym jest pytanie o cud w terapii skoncentrowanej na rozwiązaniach?

Pytanie o cud to technika TSR, w której terapeuta prosi o wyobrażenie sobie, że w nocy problem znika, a osoba nie wie o tym od razu po przebudzeniu. Odpowiedź pozwala opisać cel terapii w konkretnych, zauważalnych zachowaniach zamiast w ogólnym stwierdzeniu, że ma być lepiej.

Na czym polega skalowanie w TSR?

Skalowanie polega na ocenie sytuacji na skali od 0 do 10. Terapeuta pyta, dlaczego ocena nie jest niższa, i co zmieniłoby ją o jeden punkt. Odpowiedzi pokazują, co już działa, i wskazują pierwszy możliwy krok, od którego można zacząć zmianę w codziennym życiu.

Czy TSR, SFBT i terapia oparta na rozwiązaniach to ta sama metoda?

Są to różne nazwy podejścia, które po angielsku nazywa się solution-focused brief therapy (SFBT). Przy wątpliwości zapytaj terapeutę o metodę pracy oraz o ukończone szkolenie.

Ile trwa terapia skoncentrowana na rozwiązaniach?

Angielskie słowo brief w nazwie wskazuje na krótkoterminowość. Nie jest jednak pewne, że krótka interwencja wystarcza zawsze, bo ta kwestia wymaga jeszcze rygorystycznego sprawdzenia. Liczbę spotkań ustala się z terapeutą.

Czy TSR jest sprawdzoną metodą?

Tak. Średni efekt jest duży, mniejszy u osób z rozpoznanymi problemami. Metoda daje pozytywne wyniki w różnych problemach i nie ma dowodów jej szkodliwości, ale potrzebuje dalszego, bardziej rygorystycznego sprawdzania.

Czy TSR działa przy depresji?

Dowody skuteczności TSR przy depresji u dorosłych są mocne. O wyborze leczenia depresji decyduje się z lekarzem lub psychoterapeutą, a rozpoznanie stawia lekarz.

Izabela Stanowska

mgr Izabela Stanowska

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Doświadczenie zbierałam w placówkach oświatowych z oddziałami integracyjnymi, w centrum medycznym i na oddziale dziennym. Dziś pracuję też z ADHD i spektrum autyzmu.

Zobacz profil