Jak wybrać nurt terapii dla siebie?

Od czego zacząć wybór nurtu terapii?

Wybór nurtu terapii warto zacząć od 3 pytań: z jakim problemem przychodzisz, jaki styl pracy Ci odpowiada, ile masz czasu na terapię. To pierwszy krok, nie ostatni. Dopiero po tych odpowiedziach ma sens sprawdzanie, który terapeuta pracuje metodą pasującą do Twojej sytuacji.

Kolejność ma znaczenie. Osoba wybierająca najpierw nurt z artykułu w internecie, a dopiero potem szukająca pod niego problemu, łatwo dopasowuje objawy do metody zamiast metody do objawów. Bezpieczniejszym punktem wyjścia jest opis własnej sytuacji, zapisany w kilku zdaniach przed pierwszym kontaktem z placówką. Prosty przykład: od 3 miesięcy unikam spotkań ze znajomymi i źle sypiam, to zdanie mówi terapeucie więcej niż nazwa dowolnego nurtu z internetu.

Zbyt szybka decyzja bywa kosztowna. Zmiana terapeuty w połowie procesu jest możliwa, ale wiąże się z koniecznością opowiedzenia swojej historii od nowa, co dla części osób bywa trudne emocjonalnie. To realny koszt, nie drobiazg.

Jak nazwanie problemu ułatwia dobór metody?

Nazwanie problemu własnymi słowami, na przykład lęk przed wystąpieniami publicznymi czy powtarzający się kryzys w związku, ułatwia dobór nurtu terapii bardziej niż znajomość teorii poszczególnych szkół. Dla części problemów istnieją wytyczne kliniczne wskazujące jedną metodę jako pierwszy wybór, dla innych wybór jest szerszy.

Konkretny objaw bywa wskazówką, ale nie przesądza wyboru metody bez oceny specjalisty. Przy bezsenności czy napadach paniki terapeuci często sięgają po terapię poznawczo-behawioralną, bo to dla niej istnieje najwięcej badań, choć nowe lub nasilone objawy fizyczne warto najpierw skonsultować z lekarzem, żeby wykluczyć przyczyny somatyczne. Trudność mniej wyraźna, na przykład ogólne poczucie utknięcia albo powtarzalny wzorzec w relacjach bez jednego objawu, częściej wskazuje na dłuższą pracę w nurcie psychodynamicznym, choć wybór wymaga szerszej rozmowy niż samodzielnej klasyfikacji. Ostateczne dopasowanie zawsze warto zostawić rozmowie na konsultacji, a nie własnej diagnozie sprzed pierwszego kontaktu.

Jeśli nie potrafisz jeszcze nazwać problemu precyzyjnie, to też ważna informacja, nie przeszkoda. Konsultacja psychologiczna służy właśnie temu: wspólnemu nazwaniu trudności, zanim padnie propozycja konkretnego nurtu. Jeśli pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy lub o samobójstwie, nie czekaj na konsultację: w bezpośrednim zagrożeniu życia zadzwoń pod 112, dorośli mogą też skorzystać z numeru 116 123, a osoby poniżej 18 lat z numeru 116 111.

W Polsce nie ma jednej wytycznej obejmującej dobór psychoterapii do wszystkich problemów psychicznych, dlatego zalecenia trzeba sprawdzać osobno dla konkretnego rozpoznania. Dla części rozpoznań, na przykład wybranych zaburzeń lękowych, terapia poznawczo-behawioralna bywa jedną z rekomendowanych metod, co nie oznacza automatycznego pierwszeństwa we wszystkich przypadkach.

Bywa też, że problem dotyczy kilku obszarów naraz. Przykładem jest połączenie lęku z trudnością w relacji. W takiej sytuacji nie trzeba od razu decydować, który wątek jest ważniejszy, bo konsultacja pomaga uporządkować, od czego zacząć, a plan pracy może się zmieniać w miarę postępów.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Który styl pracy terapeuty będzie Ci odpowiadał?

Styl pracy terapeuty ma znaczenie w wyborze nurtu terapii, bo terapia, w której nie czujesz się dobrze, rzadziej trwa wystarczająco długo, by zadziałać, choć nie zastępuje to oceny dowodów skuteczności dla danego problemu. Nurty różnią się tu wyraźnie: jedne opierają się na strukturze i zadaniach, inne na swobodnej rozmowie. Metaanaliza Swift i Callahan z 2009 roku, opublikowana w Journal of Clinical Psychology, obejmująca ponad 2300 osób z 26 badań, wykazała małą, ale statystycznie istotną przewagę wyników u osób, które otrzymały preferowaną formę leczenia, oraz około 50 procent niższe ryzyko przerwania terapii.

Osoba lubiąca konkret i mierzalny postęp częściej dobrze czuje się w terapii poznawczo-behawioralnej: dostaje jasny plan sesji i zadania do wykonania między spotkaniami. Osoba, która potrzebuje najpierw zrozumieć, skąd bierze się jej wzorzec, zanim zacznie coś zmieniać, może preferować podejście psychodynamiczne albo pracę bliższą nurtowi humanistycznemu. Żadna z tych preferencji nie jest lepsza sama w sobie. Liczy się to, przy której z nich łatwiej Ci będzie wracać na kolejne spotkania tydzień po tygodniu.

Przy wyborze stylu pracy liczą się jednocześnie dopasowanie, kwalifikacje terapeuty i dowody dotyczące danej metody, a decyzji nie trzeba podejmować raz na zawsze już na starcie. Norcross i Lambert w przeglądzie z 2018 roku pokazują, że dopasowanie relacji terapeutycznej do pacjenta wpływa na wynik terapii niezależnie od nurtu. Pierwsza konsultacja pozwala sprawdzić, czy styl pracy terapeuty pasuje do Twoich oczekiwań, a kryteria oceny samego terapeuty, niezależnie od nurtu, opisuje osobny poradnik o wyborze psychoterapeuty.

Zdarza się, że po kilku sesjach okazuje się, że styl pracy jednak nie pasuje, mimo że sam terapeuta jest kompetentny. To sygnał do rozmowy o zmianie podejścia, nie powód do rezygnacji z terapii w ogóle. Warto to powiedzieć wprost, najlepiej na kolejnej sesji, zamiast po prostu przestać się zgłaszać bez wyjaśnienia.

Preferencje bywają też różne na różnych etapach terapii: na początku dobrze sprawdza się jasna struktura, a w miarę postępów część osób woli więcej przestrzeni na swobodną rozmowę. Warto o tym wspomnieć terapeucie, jeśli Twoje potrzeby zmieniają się w trakcie pracy.

Ile czasu i zaangażowania wymaga wybrana metoda?

Nurty terapii różnią się też długością trwania i zaangażowaniem między sesjami, co warto uwzględnić obok samego problemu. Terapia poznawczo-behawioralna bywa terapią krótkoterminową, wiąże się z zadaniami do wykonania w domu, choć liczba sesji zależy od problemu, jego nasilenia, reakcji na leczenie. Praca w nurcie psychodynamicznym bywa dłuższa i mniej ustrukturyzowana. Oba podejścia mają sens.

Osoba z napiętym grafikiem i oczekiwaniem szybkiej poprawy konkretnego objawu częściej lepiej znosi krótszą, ustrukturyzowaną formę pracy. Osoba gotowa na dłuższy proces, bez z góry narzuconego terminu zakończenia, łatwiej odnajdzie się w podejściu mniej dyrektywnym. Żadna z tych postaw nie jest lepsza sama w sobie. Liczba dostępnych godzin w tygodniu bywa równie realnym ograniczeniem jak preferencje, dlatego warto od razu powiedzieć terapeucie, ile czasu faktycznie możesz przeznaczyć na regularne spotkania.

Warto też zapytać, czy długość terapii jest z góry ustalona, czy zależy od tempa postępów. W terapii poznawczo-behawioralnej plan bywa jaśniej określony na starcie, a w dłuższych nurtach ustala się go zwykle dopiero w trakcie pracy.

Dostępność wpływa na czas oczekiwania równie mocno jak sama metoda: przy terapii poznawczo-behawioralnej w ramach NFZ kolejki bywają długie, o czym więcej mówi osobny artykuł o CBT: NFZ czy prywatnie. Warto to uwzględnić w planowaniu, zwłaszcza gdy nasilenie objawów wymaga szybszej reakcji. To nie drobiazg.

O co zapytać terapeutę na pierwszej konsultacji?

Na pierwszej konsultacji warto zapytać terapeutę wprost, jakim nurtem pracuje. Warto też dopytać, dlaczego proponuje go akurat do Twojego problemu, a osobne pytanie warto zadać o to, jak wygląda przeciętna sesja w tej metodzie. Rzetelny terapeuta odpowiada konkretnie, a nie ogólnikiem, że każda metoda w jego wykonaniu działa tak samo dobrze. Możesz też zapytać, jak wygląda pierwsza sesja krok po kroku, żeby zmniejszyć niepewność przed spotkaniem.

Pytania o nurt, uzasadnienie jego wyboru i przebieg sesji służą ocenie dopasowania metody oraz tempa pracy do Ciebie, nie testują wiedzy terapeuty na pokaz. Odpowiedzi, których nie da się rozwinąć, są równie ważną informacją jak te szczegółowe. Brytyjskie wytyczne NICE z 2011 roku dotyczące doświadczeń pacjentów w opiece psychiatrycznej zalecają, żeby pacjent dostawał jasne informacje o proponowanym leczeniu.

Zapisanie pytań o nurt, długość terapii, zadania między sesjami i sposób oceny postępów pomaga przypomnieć je sobie podczas pierwszego spotkania, gdy stres bywa większy, niż się spodziewamy. Krótka notatka w telefonie wystarczy.

• jakim nurtem pracujesz i dlaczego proponujesz go do mojego problemu
• ile mniej więcej potrwa terapia w tej metodzie i jak często będą sesje
• czy dostanę zadania między sesjami, czy praca zostaje wyłącznie w gabinecie
• co się stanie, jeśli po kilku sesjach nie zobaczymy poprawy

Czym różni się wybór CBT od terapii psychodynamicznej?

Wybór między terapią poznawczo-behawioralną a psychodynamiczną to częste porównanie, przed którym stają osoby szukające pierwszej terapii, bo oba nurty są szeroko dostępne i dobrze opisane. Różnice dotyczą struktury sesji, długości pracy, tego, co terapeuta uznaje za źródło trudności. Obie metody wymagają jednak aktywnego udziału pacjenta, nie tylko biernego słuchania.

Szczegółowe zestawienie różnic, razem z tym, dla kogo lepiej sprawdza się każdy z nurtów, opisuje osobny artykuł CBT czy terapia psychodynamiczna. W PsychoNovatis prowadzimy psychoterapię w podejściu poznawczo-behawioralnym i nie oferujemy terapii psychodynamicznej ani terapii schematów jako osobnej ścieżki.

Żaden z tych nurtów nie jest z góry lepszy dla każdej osoby. Skuteczność zależy bowiem w dużej mierze od dopasowania metody do konkretnego problemu i do Ciebie. Wybór ostatecznie należy do Ciebie, najlepiej po rozmowie z terapeutą.