- Baza wiedzy
- Jak wybrać nurt terapii? Pięć kroków od problemu do pierwszej konsultacji

Autor
Magdalena Pliżga-Szwajgier
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

W artykule
- Jak wybrać nurt terapii i od czego zacząć?
- Czy nurt terapii ma znaczenie dla skuteczności?
- Dla jakich problemów istnieją zalecenia co do nurtu terapii?
- Jak styl pracy terapeuty wpływa na wybór nurtu terapii?
- Ile czasu i zaangażowania wymaga nurt, który wybierasz?
- Jaką rolę ma relacja z terapeutą niezależnie od nurtu?
- O co zapytać terapeutę o nurt na pierwszym spotkaniu?
- Co zrobić, gdy nurt nie pasuje po kilku sesjach?
- Bibliografia
- Często zadawane pytania
Jak wybrać nurt terapii? Pięć kroków od problemu do pierwszej konsultacji
Spis treści
- 01Jak wybrać nurt terapii i od czego zacząć?
- 02Czy nurt terapii ma znaczenie dla skuteczności?
- 03Dla jakich problemów istnieją zalecenia co do nurtu terapii?
- 04Jak styl pracy terapeuty wpływa na wybór nurtu terapii?
- 05Ile czasu i zaangażowania wymaga nurt, który wybierasz?
- 06Jaką rolę ma relacja z terapeutą niezależnie od nurtu?
- 07O co zapytać terapeutę o nurt na pierwszym spotkaniu?
- 08Co zrobić, gdy nurt nie pasuje po kilku sesjach?
- 09Bibliografia
- 10Często zadawane pytania
Jak wybrać nurt terapii i od czego zacząć?
Zacznij od opisania własnymi słowami problemu, z którym przychodzisz, a nie od porównywania nazw metod. Dopiero potem sprawdzasz, czy dla takiego problemu istnieją zalecenia, jaki styl pracy Ci odpowiada i ile czasu możesz na terapię poświęcić.
Przykładowy opis brzmi: „od trzech miesięcy unikam spotkań ze znajomymi i źle śpię”. Taki opis mówi terapeucie więcej niż nazwa dowolnego nurtu. Kto najpierw wybierze nurt z internetu, łatwo dopasuje swoje objawy do metody, zamiast metody do objawów.
Zbyt szybka decyzja ma swój koszt. Zmiana terapeuty w połowie procesu jest możliwa, ale oznacza opowiadanie swojej historii od nowa, co dla części osób jest trudne emocjonalnie.
- 1Opisz problem w kilku zdaniach, własnymi słowami.
- 2Sprawdź, czy dla takiego problemu istnieją zalecenia co do nurtu.
- 3Oceń, jaki styl pracy i ile czasu Ci odpowiada.
- 4Na pierwszym spotkaniu zapytaj terapeutę, dlaczego proponuje właśnie ten nurt.
- 5Po kilku sesjach sprawdź, czy praca idzie w dobrą stronę, i powiedz o tym terapeucie.
Czy nurt terapii ma znaczenie dla skuteczności?
Ma, ale między uznanymi nurtami różnice w przeciętnym wyniku są małe. Terapia poznawczo-behawioralna ma niewielką przewagę tuż po zakończeniu leczenia, a w pozostałych wynikach różnic prawie nie ma, więc sama nazwa nurtu rzadko przesądza o efekcie.
Podobny wynik różnych nurtów nazywa się werdyktem ptaka Dodo, od wyścigu z „Alicji w Krainie Czarów”, w którym wygrywają wszyscy. To porównanie nie sprawdza się jednak w pełni, bo różnice są, choć niewielkie.
Z tego wynikają dwie wskazówki. Nie szukaj jednego najlepszego nurtu dla wszystkich i nie uznawaj wyboru za obojętny. Sprawdź, co wiadomo o Twoim problemie, i oceń, czy terapeuta tłumaczy swój nurt zrozumiale.
PsychoLogic
Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic
Ten sam temat w podcaście PsychoLogic
Dla jakich problemów istnieją zalecenia co do nurtu terapii?
Dla wybranych problemów konkretny nurt jest uznany za dobrze sprawdzony, ale zwykle nie jako jedyna możliwość. Najwięcej takich wskazań dotyczy terapii poznawczo-behawioralnej przy lęku, napadach paniki i natręctwach, co nie znaczy, że inne nurty nie pomagają, tylko że mają mniej potwierdzeń.
Mniej potwierdzeń dla danego nurtu nie oznacza, że działa on gorzej, tylko że wnioski trzeba formułować ostrożniej. Zalecenia opisują przeciętny wynik w grupie, a nie gwarancję dla jednej osoby. Rozpoznanie stawia lekarz, więc tabela nie służy do stawiania sobie diagnozy.
| Problem | Co jest dobrze sprawdzone | Co z tego wynika dla wyboru nurtu |
|---|---|---|
| Zaburzenie lękowe uogólnione i zaburzenie paniczne | Terapia poznawczo-behawioralna jest wśród dobrze sprawdzonych metod, obok innych opcji, zależnie od etapu leczenia i preferencji | Zapytaj o doświadczenie terapeuty w tej metodzie, pamiętając, że to jedna z opcji |
| Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne | Terapia poznawczo-behawioralna z ekspozycją i powstrzymaniem reakcji, czyli stopniowym mierzeniem się z sytuacjami wywołującymi lęk bez wykonywania przymusowych rytuałów | Zapytaj wprost, czy terapeuta pracuje w tej odmianie terapii |
| Depresja, lęk uogólniony, napady paniki, fobia społeczna | Terapia poznawczo-behawioralna działa lepiej niż brak leczenia, ale nie ma pewnych porównań z innymi nurtami | To argument za rozmową o metodzie, a nie dowód, że inne nurty nie pomagają |
| Trudno Ci nazwać problem, na przykład masz poczucie utknięcia albo powtarzający się wzorzec w relacjach | Relacja z terapeutą wnosi wkład niezależnie od nurtu | Zacznij od spotkania, na którym terapeuta uzasadni proponowany sposób pracy |
Jak styl pracy terapeuty wpływa na wybór nurtu terapii?
Osoby, które dostają preferowaną formę leczenia, osiągają nieco lepsze wyniki i wyraźnie rzadziej przerywają terapię. Dlatego warto powiedzieć terapeucie, jaki sposób pracy Ci odpowiada: bardziej uporządkowany, z zadaniami, czy bardziej swobodny, z większą przestrzenią na rozmowę.
Żadna z preferencji z tabeli nie jest lepsza sama w sobie. Liczy się, przy której łatwiej będzie Ci wracać na kolejne spotkania tydzień po tygodniu.
Preferencje mogą się zmieniać w trakcie terapii. Jeśli na początku pomagała Ci jasna struktura, a później chcesz więcej swobodnej rozmowy, powiedz o tym terapeucie.
| Czego szukasz w terapii | Na co zwrócić uwagę u terapeuty |
|---|---|
| Jasnego planu i mierzalnego postępu | Nurt o wyraźnej strukturze sesji i zadaniach do wykonania między spotkaniami |
| Zrozumienia, skąd bierze się Twój wzorzec, zanim cokolwiek zmienisz | Praca mniej ustrukturyzowana, z większą przestrzenią na swobodną rozmowę |
| Nie wiesz jeszcze, czego potrzebujesz | Pierwsze spotkanie, na którym terapeuta wyjaśni, jak pracuje; styl ocenisz dopiero w rozmowie |
Ile czasu i zaangażowania wymaga nurt, który wybierasz?
Nurty różnią się strukturą, długością pracy i tym, czy zakładają zadania między sesjami, dlatego przed wyborem ustal, ile czasu naprawdę możesz poświęcić. Liczba wolnych godzin w tygodniu jest równie realnym ograniczeniem jak preferencje, więc powiedz terapeucie, ile masz czasu na spotkania i na zadania w domu.
Zapytaj, czy długość terapii jest z góry ustalona, czy zależy od tempa postępów, i jak często odbywają się sesje. Czas pracy zależy od problemu i od reakcji na leczenie, więc jednej liczby dla wszystkich nurtów nie ma.
Dostępność terapeuty też wpływa na wybór: część osób szuka psychoterapii w ramach NFZ, a część prywatnie, i od tego zależy, ile masz do wyboru terapeutów i terminów.
PsychoLogic
Jak skutecznie regulować emocje?
Jaką rolę ma relacja z terapeutą niezależnie od nurtu?
Relacja z terapeutą wnosi istotny wkład w wynik terapii niezależnie od nurtu. Znaczenie mają zwłaszcza trzy rzeczy: poczucie, że terapeuta jest po Twojej stronie i wspólnie z Tobą pracuje, jego empatia oraz zgoda co do tego, nad czym pracujecie i po co.
Dobra relacja nie zastępuje metody, ale razem ze zgodą co do celów wpływa na przebieg terapii w różnych podejściach. Jeśli po kilku spotkaniach nie wiesz, po co robicie to, co robicie, albo czujesz, że terapeuta Cię nie słucha, to ważna informacja przy ocenie, czy kontynuować.
O co zapytać terapeutę o nurt na pierwszym spotkaniu?
Zapytaj terapeutę wprost, jakim nurtem pracuje i dlaczego proponuje go do Twojego problemu. Rzetelna odpowiedź jest konkretna, a nie ogólnikiem, że każda metoda działa tak samo dobrze. Pytania nie testują wiedzy terapeuty, tylko pomagają ocenić, czy metoda i tempo pracy pasują do Ciebie.
Odpowiedź, której nie da się rozwinąć, jest równie ważną informacją jak szczegółowa. Zapisz pytania w telefonie przed spotkaniem, żeby w stresie nie polegać na pamięci.
- Jakim nurtem pracujesz i dlaczego proponujesz go do mojego problemu?
- Jakie masz przygotowanie w tym nurcie?
- Ile mniej więcej potrwa terapia i jak często będą sesje?
- Czy dostanę zadania między sesjami, czy praca zostaje w gabinecie?
- Co zrobimy, jeśli po kilku sesjach nie zobaczymy poprawy?
Co zrobić, gdy nurt nie pasuje po kilku sesjach?
Powiedz o tym terapeucie na kolejnej sesji, zamiast przestać się zgłaszać bez wyjaśnienia. Część trudności da się rozwiązać bez zmiany metody, a część rzeczywiście wymaga innego podejścia albo innego terapeuty. Zmiana jest uzasadnionym wyborem, nie porażką, choć wiąże się z opowiadaniem historii od nowa.
Jeśli objawy się nasilają albo postęp odbiega od wspólnie ustalonego planu, omów z terapeutą ponowną ocenę problemu, zmianę podejścia lub wizytę u innego specjalisty. Przy nasilonych objawach najważniejsza jest szybka ocena specjalisty, który ustali, czy wystarczy psychoterapia, czy potrzebna jest też pomoc psychiatry albo pomoc kryzysowa.
Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, zamiar zrobienia sobie krzywdy albo poczucie, że nie dasz rady bezpiecznie przetrwać najbliższych godzin, nie czekaj na wizytę: zadzwoń pod numer 112. Jeśli czujesz się niebezpiecznie, ale dojazd jest bezpieczny i nie jedziesz sam, możesz też zgłosić się na najbliższy SOR lub do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego. Jeśli bezpośredniego zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, możesz zadzwonić na całodobową linię wsparcia 800 70 2222.
- Na czym polega terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
- CBT czy terapia psychodynamiczna
- Jak przebiega sesja CBT?
- Zniekształcenia poznawcze
- Ćwiczenia CBT do pracy własnej
- Ile trwa terapia CBT
- Psychoterapia NFZ
- Na czym polega terapia psychodynamiczna?
- Terapia Gestalt
- Nurt integracyjny w psychoterapii
- Terapia EMDR
- Terapia systemowa
- ACT i DBT
- Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR)
- Katastrofizacja
- Terapia humanistyczna
- Na co pomaga terapia poznawczo-behawioralna
- Trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej
Bibliografia
- Marcus D. K., O'Connell D., Norris A. L., Sawaqdeh A. (2014), Is the Dodo bird endangered in the 21st century? A meta-analysis of treatment comparison studies, Clinical Psychology Review 34(7), 519-530
- Cuijpers P., Cristea I. A., Karyotaki E., Reijnders M., Huibers M. J. (2016), How effective are cognitive behavior therapies for major depression and anxiety disorders? A meta-analytic update of the evidence, World Psychiatry 15(3), 245-258
- Norcross J. C., Lambert M. J. (2018), Psychotherapy relationships that work III, Psychotherapy 55(4), 303-315
- Swift J. K., Callahan J. L. (2009), The impact of client treatment preferences on outcome: a meta-analysis, Journal of Clinical Psychology 65(4), 368-381
- NICE, Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management, NICE guideline CG113
- NICE, Obsessive-compulsive disorder and body dysmorphic disorder: treatment, NICE guideline CG31
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie służy do samodzielnego stawiania rozpoznania ani wyboru leczenia. Ocenę objawów prowadzi psycholog przygotowany do diagnostyki albo lekarz, formalne rozpoznanie medyczne i decyzje o leczeniu należą do lekarza.
Często zadawane pytania
Czy można wybrać nurt terapii bez znajomości psychologii?
Tak. Wystarczy opisać własnymi słowami problem, z którym przychodzisz, i zapytać terapeutę, dlaczego proponuje daną metodę. Znajomość nazw nurtów pomaga, ale nie jest warunkiem trafnego wyboru.
Czy nurt terapii jest ważniejszy niż sam terapeuta?
Żadne z nich nie ma z góry pierwszeństwa. Różnice między uznanymi nurtami są małe, a relacja z terapeutą wnosi istotny wkład niezależnie od nurtu. Bierz więc pod uwagę oba elementy razem.
Czy dla mojego problemu istnieje zalecany nurt terapii?
Dla wybranych problemów tak: terapia poznawczo-behawioralna jest dobrze sprawdzona przy zaburzeniu lękowym uogólnionym, zaburzeniu panicznym i zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym. Jeśli trudno Ci nazwać problem, zacznij od spotkania, na którym terapeuta uzasadni proponowany sposób pracy. Dobór sprawdza się dla konkretnego rozpoznania, które stawia lekarz.
Czy terapia w nurcie dobrze sprawdzonym zawsze pomaga?
Żadna metoda nie jest skuteczna u każdej osoby. Zalecenia opisują przeciętny wynik w grupie, a nie gwarancję dla jednej osoby. Jeśli objawy się nasilają albo postęp odbiega od wspólnie ustalonego planu, omów z terapeutą ponowną ocenę problemu.
Czy małe różnice między nurtami oznaczają, że nurt nie ma znaczenia?
Nie. Różnice są małe, ale niezerowe, z możliwą niewielką przewagą terapii poznawczo-behawioralnej tuż po zakończeniu terapii. Uznanie nurtu za nieistotny byłoby uproszczeniem.
Co jeśli wybrany nurt terapii nie pasuje po kilku sesjach?
Zmiana metody albo terapeuty w trakcie procesu jest uzasadnionym wyborem, nie porażką. Najpierw porozmawiaj o tym wprost z osobą prowadzącą terapię, bo część trudności da się rozwiązać bez zmiany metody, a część wymaga innego podejścia.
Czy muszę znać swoją diagnozę, żeby wybrać nurt terapii?
Nie. Jeśli nie potrafisz jeszcze nazwać problemu precyzyjnie, to też ważna informacja, a nie przeszkoda. Terapeuta pomoże nazwać trudności, zanim zaproponuje konkretny nurt.



