Nurty terapiiArtykuł
Aktualizacja: 6 min czytania
Izabela Stanowska

Autor

Izabela Stanowska

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej: czym jest, co obejmuje i co zmieniła

Trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej: czym jest, co obejmuje i co zmieniła

Czym jest trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej?

Trzecia fala CBT to zbiorcza nazwa podejść, które zamiast poprawiać treść myśli zmieniają Twoją relację z myślami i emocjami. Posługują się uważnością, akceptacją, pracą z wartościami i celami oraz metapoznaniem, czyli myśleniem o własnym myśleniu. Nie unieważniają starszych metod, tylko z nimi współistnieją.

W klasycznej CBT wykrywasz i zmieniasz wzorce myślenia: pytasz, czy dana myśl jest prawdziwa i jak ją poprawić. W trzeciej fali ważniejsze jest to, co ta myśl z Tobą robi i czy musisz z nią walczyć. To zestaw podejść behawioralnych i poznawczych, które patrzą na myśli w ich kontekście.

Nazwa „fala” sugerowała niektórym, że wcześniejsze generacje zostaną wymazane. Nie taki był jednak zamiar ani skutek: fale się nawzajem włączają i zostawiają po sobie zmieniony brzeg.

Czym różni się pierwsza, druga i trzecia fala CBT?

Terapia behawioralna była pierwszą falą CBT, klasyczna CBT od końca lat 70. drugą, a trzecią są podejścia kontekstowe skupione na relacji z myślą i emocją. Trzecia fala przesunęła też akcent z protokołów leczenia konkretnych zespołów na procesy zmiany, czyli to, co faktycznie u człowieka się zmienia.

FalaNa czym polegaCo jest celem pracy
Pierwsza: terapia behawioralnaZastosowanie zasad uczenia się w dobrze ocenionych metodachZmiana zachowania widocznego na zewnątrz
Druga: klasyczna CBT (od końca lat 70.)Wykrywanie i zmiana nieprzystosowawczych wzorców myśleniaRola myślenia w emocjach i zachowaniu
Trzecia: podejścia kontekstoweUważność, emocje, akceptacja, relacja, wartości, cele i metapoznanieTwoja relacja z myślami i emocjami, a nie ich treść

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Wszystkie odcinki

Które terapie należą do trzeciej fali CBT?

Do trzeciej fali zalicza się terapię akceptacji i zaangażowania (ACT), dialektyczną terapię behawioralną (DBT), terapię poznawczą opartą na uważności (MBCT), funkcjonalną psychoterapię analityczną i terapię metapoznawczą. Do tego grona dołącza terapia skoncentrowana na współczuciu (CFT), nazywana wschodzącą interwencją trzeciej fali.

Przy przewlekłym bólu pierwotnym od 16. roku życia warto rozważyć ACT albo CBT, a u kobiet z zaburzeniem osobowości typu borderline, u których priorytetem jest ograniczenie nawracających samouszkodzeń, pełny program DBT.

Czym jest MBCT i kiedy się ją stosuje?

MBCT, czyli terapia poznawcza oparta na uważności, to program grupowy, zwykle 8 spotkań w grupie od 8 do 15 osób. Uczy obserwować myśli, uczucia i doznania z ciała bez ich zmieniania, a do tego dochodzą ćwiczenia oddechowe i koncentracja na chwili obecnej.

MBCT to jedna z opcji leczenia depresji mniej nasilonej, zaprojektowana dla osób z depresją. Uważność może być trudna dla osób z bardzo nasilonymi, dręczącymi myślami albo takich, którym skupienie na ciele sprawia trudność. Program wymaga też gotowości do ćwiczeń w domu, w tym z nagraniami.

Przy zapobieganiu nawrotom warto rozważyć grupową CBT lub MBCT u osób o wyższym ryzyku nawrotu, które wyszły z depresji dzięki samym lekom. Ma to być opcja dla osób niechcących dalej przyjmować lek albo stosowana razem z lekiem, a decyzję o leku podejmuje lekarz psychiatra. U osób z nawracającą depresją ryzyko nawrotu w ciągu około roku było o około jedną trzecią niższe niż bez MBCT i niższe niż w leczeniu aktywnym.

Czym jest terapia skoncentrowana na współczuciu (CFT)?

CFT, czyli terapia skoncentrowana na współczuciu, uczy rozwijać współczucie dla siebie. Pomaga je wzmocnić i łagodzi objawy, takie jak obniżony nastrój czy lęk, ale metoda jest jeszcze młoda, więc wyniki są obiecujące, a nie ostateczne.

Podejścia oparte na współczuciu dają umiarkowane efekty przy depresji i lęku, ale dotąd sprawdzano je głównie na niewielkich grupach osób.

Czy trzecia fala jest lepsza od klasycznej CBT?

Trzecia fala nie jest wykazana jako lepsza od klasycznej CBT: nie porównywano ich skuteczności, a nowsze metody współistnieją ze starszymi. Uważność, akceptacja, defuzja poznawcza, czyli dystans do własnych myśli, i praca z wartościami weszły na stałe do tradycji CBT, bo okazały się pomocne.

Coraz lepiej widać, kiedy starsze, a kiedy nowsze metody działają lepiej u różnych grup. Dobry terapeuta zna metody ze wszystkich generacji CBT. O wyborze metody decyduje więc Twój problem i Twoje preferencje, a nie moda na kolejną falę.

Bibliografia

  1. Hayes S. C., Hofmann S. G. (2017), The third wave of cognitive behavioral therapy and the rise of process-based care, World Psychiatry 16(3), 245-246 (komentarz redakcyjny)
  2. NICE (2022), Depression in adults: treatment and management, NG222
  3. Kuyken W. i in. (2016), Efficacy of mindfulness-based cognitive therapy in prevention of depressive relapse: an individual patient data meta-analysis from randomized trials, JAMA Psychiatry 73(6), 565-574
  4. Millard L. A., Wan M. W., Smith D. M., Wittkowski A. (2023), The effectiveness of compassion focused therapy with clinical populations: a systematic review and meta-analysis, Journal of Affective Disorders 326, 168-192
  5. Kirby J. N., Tellegen C. L., Steindl S. R. (2017), A meta-analysis of compassion-based interventions: current state of knowledge and future directions, Behavior Therapy 48(6), 778-792
  6. NICE (2021), Chronic pain (primary and secondary) in over 16s: assessment of all chronic pain and management of chronic primary pain, NG193
  7. NICE (2009), Borderline personality disorder: recognition and management, CG78

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji. Rozpoznanie i decyzje o leczeniu, w tym farmakologicznym, należą do lekarza. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112.

Często zadawane pytania

Co to jest trzecia fala CBT?

Trzecia fala CBT to podejścia kontekstowe w ramach terapii poznawczo-behawioralnej. Bardziej niż treść myśli dotyczą Twojej relacji z myślą i emocją. Wykorzystują uważność i akceptację. Odwołują się też do wartości i celów. Należą do niej między innymi ACT i DBT oraz MBCT.

Jakie były pierwsze dwie fale terapii poznawczo-behawioralnej?

Pierwszą falą była terapia behawioralna, czyli zasady uczenia się zastosowane do zmiany zachowania. Od końca lat 70. drugą falą jest klasyczna CBT. Wykrywa ona i zmienia nieprzystosowawcze wzorce myślenia.

Czy MBCT zmniejsza ryzyko nawrotu depresji?

Ryzyko nawrotu w ciągu około roku było o około jedną trzecią niższe niż bez MBCT. Grupowa CBT lub MBCT to opcje zapobiegania nawrotom u osób z wyższym ryzykiem. Decyzję podejmujesz z lekarzem.

Czy trzecia fala jest lepsza od klasycznej CBT?

Fal nie porównuje się pod względem skuteczności. Metody trzeciej fali współistnieją z wcześniejszymi, a coraz lepiej widać, kiedy które działają lepiej.

Czy ACT i DBT należą do trzeciej fali CBT?

Tak. Należą do podejść trzeciej fali, obok MBCT, funkcjonalnej psychoterapii analitycznej i terapii metapoznawczej.

Izabela Stanowska

mgr Izabela Stanowska

Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

Doświadczenie zbierałam w placówkach oświatowych z oddziałami integracyjnymi, w centrum medycznym i na oddziale dziennym. Dziś pracuję też z ADHD i spektrum autyzmu.

Zobacz profil
Pomagamy w tym

Ten temat leczymy u nas

Psychoterapia poznawczo-behawioralna

Psychoterapia poznawczo-behawioralna w Lublinie

Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) to najlepiej przebadany nurt terapii: konkretne cele, praca z myślami i zachowaniem, zadania między sesjami.

Zobacz, jak pomagamy