Trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej: czym jest, co obejmuje i co zmieniła

Trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej: co to znaczy?

Trzecia fala CBT to według Hayesa i Hofmanna zestaw podejść behawioralnych i poznawczych opartych na pojęciach kontekstowych. Bardziej niż treść myśli dotyczą one relacji człowieka z myślą i emocją. Autorzy komentarza redakcyjnego z 2017 roku piszą, że ogłoszono ją 13 lat wcześniej.

Metody trzeciej fali kładą nacisk na uważność i emocje. Ważne są też akceptacja i relacja. Chodzi również o wartości i cele oraz metapoznanie. To pojęcia odróżniające ją od klasycznej CBT. W klasycznej CBT wykrywasz i zmieniasz wzorce myślenia.

Nazwa „fala” sugerowała niektórym, że wcześniejsze generacje zostaną wymazane. Autorzy piszą, że nie taki był zamiar ani skutek. Powód jest prosty: fale się nawzajem włączają i zostawiają po sobie zmieniony brzeg.

Pierwsza, druga i trzecia fala CBT: czym się różnią?

Pierwsza fala CBT to terapia behawioralna, druga to klasyczna CBT od końca lat 70., a trzecia to podejścia kontekstowe skupione na relacji z myślą i emocją.

Hayes i Hofmann zaznaczają też, że trzecia fala przesunęła akcent z protokołów leczenia konkretnych zespołów na procesy zmiany, czyli to, co faktycznie u człowieka się zmienia.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Które terapie należą do trzeciej fali CBT?

Do trzeciej fali Hayes i Hofmann zaliczają terapię akceptacji i zaangażowania (ACT) oraz dialektyczną terapię behawioralną (DBT). Zaliczają do niej także terapię poznawczą opartą na uważności (MBCT). Są to też funkcjonalna psychoterapia analityczna i terapia metapoznawcza. Terapię skoncentrowaną na współczuciu (CFT) autorzy przeglądu z 2023 roku nazywają wschodzącą interwencją trzeciej fali.

W wytycznych NICE przy przewlekłym bólu pierwotnym od 16. roku życia należy rozważyć ACT albo CBT, a u kobiet z zaburzeniem osobowości typu borderline, u których priorytetem jest ograniczenie nawracających samouszkodzeń, pełny program DBT.

Terapia schematów ma własny filar w naszej bazie wiedzy. Jej związek z terapią poznawczą opisuje osobny artykuł.

Czym jest MBCT i kiedy się ją stosuje?

MBCT, czyli terapia poznawcza oparta na uważności, to według NICE program grupowy, który zwykle obejmuje 8 spotkań w grupie 8 do 15 osób. Skupia się na koncentracji na chwili obecnej. Obejmuje obserwowanie myśli i uczuć oraz doznań z ciała, a także ćwiczenia oddechowe. Polega na zwiększaniu świadomości myśli i uczuć, a nie na ich zmienianiu.

NICE wymienia MBCT wśród opcji leczenia depresji mniej nasilonej i opisuje jako program zaprojektowany dla osób z depresją. NICE zaznacza, że uważność może być trudna dla osób z bardzo nasilonymi, dręczącymi myślami albo takich, którym skupienie na ciele sprawia trudność. Program wymaga też gotowości do ćwiczeń w domu, w tym z nagraniami.

Przy zapobieganiu nawrotom NICE zaleca rozważyć grupową CBT lub MBCT osobom o wyższym ryzyku nawrotu, które wyszły z depresji dzięki samym lekom. Ma to być opcja dla osób niechcących dalej przyjmować lek albo stosowana razem z lekiem. Kuyken i współpracownicy w metaanalizie z 2016 roku objęli 9 badań z danymi indywidualnymi 1258 pacjentów z nawracającą depresją. W ciągu 60 tygodni obserwacji ryzyko nawrotu było niższe niż bez MBCT (współczynnik ryzyka 0,69; 95% przedział ufności 0,58-0,82) i niższe niż w leczeniu aktywnym (0,79; 0,64-0,97).

Czym jest terapia skoncentrowana na współczuciu (CFT)?

CFT to według autorów przeglądu systematycznego z 2023 roku wschodząca interwencja trzeciej fali, która uczy rozwijania współczucia dla siebie. W metaanalizie Millard i współpracowników objęto 15 badań z lat 2013-2022. Wyniki wskazywały poprawę współczucia dla siebie i objawów klinicznych w porównaniu z listą oczekujących, ale autorzy zaznaczają, że jakość metodologiczna 7 z 15 badań była niejasna, a 74,88% uczestników stanowiły kobiety.

Metaanaliza Kirby i współpracowników z 2017 roku objęła 21 badań z udziałem 1285 osób i interwencje oparte na współczuciu ogólnie. Efekty w miarach samoopisowych były umiarkowane dla depresji (d = 0,64) i lęku (d = 0,49), ale dowody opierały się głównie na małych próbach.

Czy trzecia fala jest lepsza od klasycznej CBT?

Komentarz Hayesa i Hofmanna nie porównuje fal pod względem skuteczności, tylko stwierdza, że nowsze metody współistnieją ze starszymi. Według autorów uważność i metody akceptacji są dziś na stałe częścią tradycji CBT i szerzej terapii popartej dowodami. Dotyczy to też defuzji poznawczej oraz wartości i procesów elastyczności psychologicznej, w dużej mierze dlatego, że dowody wskazują na ich pomocność.

Zdaniem autorów badania zaczynają wskazywać, kiedy starsze, a kiedy nowsze metody działają lepiej u różnych grup. Piszą też, że praktycy mogą służyć klientom, znając metody ze wszystkich generacji CBT. Komentarz nie rozstrzyga, która fala jest lepsza.

Wybór opiera się na Twoim problemie oraz na wytycznych i preferencjach. O ogólnych zasadach wyboru nurtu piszemy w artykule o tym, jak wybrać nurt terapii.

Gdzie w trzeciej fali sytuuje się praca w PsychoNovatis?

W PsychoNovatis pracujemy w nurcie poznawczo-behawioralnym, a pełnego programu DBT nie prowadzimy. Na pierwszej konsultacji zapytaj terapeutkę, jakie metody CBT proponuje dla Twojego problemu. Zapytaj też, dlaczego właśnie te.

Pierwszy etap to średnio 3-4 konsultacje, zależnie od przypadku, a na ostatniej omawiamy kierunek terapii. Ekspozycję prowadzimy w gabinecie i poza nim. Psychiatry w naszym zespole nie ma, a konsultację psychiatryczną zalecamy, gdy psycholog widzi do tego wskazania.

Przyjmujemy dorosłych i młodzież od 15. roku życia. Spotykamy się stacjonarnie w Lublinie oraz online przez szyfrowane kanały Medfile i ZnanyLekarz. Sesja trwa 50 minut, wizyty są prywatne, a stawki znajdziesz w cenniku.