- Baza wiedzy
- Trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej: czym jest, co obejmuje i co zmieniła

Autor
Izabela Stanowska
Psycholog, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna (wts.)

W artykule
- Czym jest trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej?
- Czym różni się pierwsza, druga i trzecia fala CBT?
- Które terapie należą do trzeciej fali CBT?
- Czym jest MBCT i kiedy się ją stosuje?
- Czym jest terapia skoncentrowana na współczuciu (CFT)?
- Czy trzecia fala jest lepsza od klasycznej CBT?
- Bibliografia
- Często zadawane pytania
Trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej: czym jest, co obejmuje i co zmieniła
Spis treści
- 01Czym jest trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej?
- 02Czym różni się pierwsza, druga i trzecia fala CBT?
- 03Które terapie należą do trzeciej fali CBT?
- 04Czym jest MBCT i kiedy się ją stosuje?
- 05Czym jest terapia skoncentrowana na współczuciu (CFT)?
- 06Czy trzecia fala jest lepsza od klasycznej CBT?
- 07Bibliografia
- 08Często zadawane pytania
Czym jest trzecia fala terapii poznawczo-behawioralnej?
Trzecia fala CBT to zbiorcza nazwa podejść, które zamiast poprawiać treść myśli zmieniają Twoją relację z myślami i emocjami. Posługują się uważnością, akceptacją, pracą z wartościami i celami oraz metapoznaniem, czyli myśleniem o własnym myśleniu. Nie unieważniają starszych metod, tylko z nimi współistnieją.
W klasycznej CBT wykrywasz i zmieniasz wzorce myślenia: pytasz, czy dana myśl jest prawdziwa i jak ją poprawić. W trzeciej fali ważniejsze jest to, co ta myśl z Tobą robi i czy musisz z nią walczyć. To zestaw podejść behawioralnych i poznawczych, które patrzą na myśli w ich kontekście.
Nazwa „fala” sugerowała niektórym, że wcześniejsze generacje zostaną wymazane. Nie taki był jednak zamiar ani skutek: fale się nawzajem włączają i zostawiają po sobie zmieniony brzeg.
Czym różni się pierwsza, druga i trzecia fala CBT?
Terapia behawioralna była pierwszą falą CBT, klasyczna CBT od końca lat 70. drugą, a trzecią są podejścia kontekstowe skupione na relacji z myślą i emocją. Trzecia fala przesunęła też akcent z protokołów leczenia konkretnych zespołów na procesy zmiany, czyli to, co faktycznie u człowieka się zmienia.
| Fala | Na czym polega | Co jest celem pracy |
|---|---|---|
| Pierwsza: terapia behawioralna | Zastosowanie zasad uczenia się w dobrze ocenionych metodach | Zmiana zachowania widocznego na zewnątrz |
| Druga: klasyczna CBT (od końca lat 70.) | Wykrywanie i zmiana nieprzystosowawczych wzorców myślenia | Rola myślenia w emocjach i zachowaniu |
| Trzecia: podejścia kontekstowe | Uważność, emocje, akceptacja, relacja, wartości, cele i metapoznanie | Twoja relacja z myślami i emocjami, a nie ich treść |
Które terapie należą do trzeciej fali CBT?
Do trzeciej fali zalicza się terapię akceptacji i zaangażowania (ACT), dialektyczną terapię behawioralną (DBT), terapię poznawczą opartą na uważności (MBCT), funkcjonalną psychoterapię analityczną i terapię metapoznawczą. Do tego grona dołącza terapia skoncentrowana na współczuciu (CFT), nazywana wschodzącą interwencją trzeciej fali.
Przy przewlekłym bólu pierwotnym od 16. roku życia warto rozważyć ACT albo CBT, a u kobiet z zaburzeniem osobowości typu borderline, u których priorytetem jest ograniczenie nawracających samouszkodzeń, pełny program DBT.
Czym jest MBCT i kiedy się ją stosuje?
MBCT, czyli terapia poznawcza oparta na uważności, to program grupowy, zwykle 8 spotkań w grupie od 8 do 15 osób. Uczy obserwować myśli, uczucia i doznania z ciała bez ich zmieniania, a do tego dochodzą ćwiczenia oddechowe i koncentracja na chwili obecnej.
MBCT to jedna z opcji leczenia depresji mniej nasilonej, zaprojektowana dla osób z depresją. Uważność może być trudna dla osób z bardzo nasilonymi, dręczącymi myślami albo takich, którym skupienie na ciele sprawia trudność. Program wymaga też gotowości do ćwiczeń w domu, w tym z nagraniami.
Przy zapobieganiu nawrotom warto rozważyć grupową CBT lub MBCT u osób o wyższym ryzyku nawrotu, które wyszły z depresji dzięki samym lekom. Ma to być opcja dla osób niechcących dalej przyjmować lek albo stosowana razem z lekiem, a decyzję o leku podejmuje lekarz psychiatra. U osób z nawracającą depresją ryzyko nawrotu w ciągu około roku było o około jedną trzecią niższe niż bez MBCT i niższe niż w leczeniu aktywnym.
Czym jest terapia skoncentrowana na współczuciu (CFT)?
CFT, czyli terapia skoncentrowana na współczuciu, uczy rozwijać współczucie dla siebie. Pomaga je wzmocnić i łagodzi objawy, takie jak obniżony nastrój czy lęk, ale metoda jest jeszcze młoda, więc wyniki są obiecujące, a nie ostateczne.
Podejścia oparte na współczuciu dają umiarkowane efekty przy depresji i lęku, ale dotąd sprawdzano je głównie na niewielkich grupach osób.
Czy trzecia fala jest lepsza od klasycznej CBT?
Trzecia fala nie jest wykazana jako lepsza od klasycznej CBT: nie porównywano ich skuteczności, a nowsze metody współistnieją ze starszymi. Uważność, akceptacja, defuzja poznawcza, czyli dystans do własnych myśli, i praca z wartościami weszły na stałe do tradycji CBT, bo okazały się pomocne.
Coraz lepiej widać, kiedy starsze, a kiedy nowsze metody działają lepiej u różnych grup. Dobry terapeuta zna metody ze wszystkich generacji CBT. O wyborze metody decyduje więc Twój problem i Twoje preferencje, a nie moda na kolejną falę.
- Jak wybrać nurt terapii?
- Na czym polega terapia poznawczo-behawioralna (CBT)
- CBT czy terapia psychodynamiczna
- Jak przebiega sesja CBT?
- Zniekształcenia poznawcze
- Ćwiczenia CBT do pracy własnej
- Ile trwa terapia CBT
- Psychoterapia NFZ
- Na czym polega terapia psychodynamiczna?
- Terapia Gestalt
- Nurt integracyjny w psychoterapii
- Terapia EMDR
- Terapia systemowa
- ACT i DBT
- Terapia skoncentrowana na rozwiązaniach (TSR)
- Katastrofizacja
- Terapia humanistyczna
- Na co pomaga terapia poznawczo-behawioralna
Bibliografia
- Hayes S. C., Hofmann S. G. (2017), The third wave of cognitive behavioral therapy and the rise of process-based care, World Psychiatry 16(3), 245-246 (komentarz redakcyjny)
- NICE (2022), Depression in adults: treatment and management, NG222
- Kuyken W. i in. (2016), Efficacy of mindfulness-based cognitive therapy in prevention of depressive relapse: an individual patient data meta-analysis from randomized trials, JAMA Psychiatry 73(6), 565-574
- Millard L. A., Wan M. W., Smith D. M., Wittkowski A. (2023), The effectiveness of compassion focused therapy with clinical populations: a systematic review and meta-analysis, Journal of Affective Disorders 326, 168-192
- Kirby J. N., Tellegen C. L., Steindl S. R. (2017), A meta-analysis of compassion-based interventions: current state of knowledge and future directions, Behavior Therapy 48(6), 778-792
- NICE (2021), Chronic pain (primary and secondary) in over 16s: assessment of all chronic pain and management of chronic primary pain, NG193
- NICE (2009), Borderline personality disorder: recognition and management, CG78
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji. Rozpoznanie i decyzje o leczeniu, w tym farmakologicznym, należą do lekarza. Przy zagrożeniu życia dzwoń pod numer 112.
Często zadawane pytania
Co to jest trzecia fala CBT?
Trzecia fala CBT to podejścia kontekstowe w ramach terapii poznawczo-behawioralnej. Bardziej niż treść myśli dotyczą Twojej relacji z myślą i emocją. Wykorzystują uważność i akceptację. Odwołują się też do wartości i celów. Należą do niej między innymi ACT i DBT oraz MBCT.
Jakie były pierwsze dwie fale terapii poznawczo-behawioralnej?
Pierwszą falą była terapia behawioralna, czyli zasady uczenia się zastosowane do zmiany zachowania. Od końca lat 70. drugą falą jest klasyczna CBT. Wykrywa ona i zmienia nieprzystosowawcze wzorce myślenia.
Czy MBCT zmniejsza ryzyko nawrotu depresji?
Ryzyko nawrotu w ciągu około roku było o około jedną trzecią niższe niż bez MBCT. Grupowa CBT lub MBCT to opcje zapobiegania nawrotom u osób z wyższym ryzykiem. Decyzję podejmujesz z lekarzem.
Czy trzecia fala jest lepsza od klasycznej CBT?
Fal nie porównuje się pod względem skuteczności. Metody trzeciej fali współistnieją z wcześniejszymi, a coraz lepiej widać, kiedy które działają lepiej.
Czy ACT i DBT należą do trzeciej fali CBT?
Tak. Należą do podejść trzeciej fali, obok MBCT, funkcjonalnej psychoterapii analitycznej i terapii metapoznawczej.




