Jak przebiega terapia ADHD u dorosłych: od pierwszej sesji do zakończenia

Czym jest terapia ADHD u dorosłych i co zmienia?

Terapia ADHD u dorosłych to regularna praca z psychoterapeutą nad konkretnymi umiejętnościami i przekonaniami o sobie. Nie usuwa ADHD, ale zmienia sposób radzenia sobie z jego skutkami, bo ADHD u wielu osób trwa w dorosłości i dotyczy pracy, relacji oraz codziennych obowiązków, a nie tylko dzieciństwa.

Wyobraź sobie osobę, która od lat zaczyna kilka projektów naraz i żadnego nie kończy. Przychodzi z pytaniem, co robić inaczej. Celem nie jest wtedy zmiana charakteru, tylko sposób pracy, który działa mimo trudności z uwagą. To, że ADHD się nie wyleczy, nie znaczy, że nie da się z nim lepiej żyć.

Jak przebiega pierwsze spotkanie w terapii ADHD?

Pierwsze spotkanie służy ustaleniu, który obszar życia obciąża najbardziej i od czego zacząć pracę. Terapeuta pyta o pracę, relacje, sen i finanse oraz o to, jakie sposoby radzenia sobie już zawiodły. Z tej rozmowy wynika kolejność pracy na następnych sesjach, a pierwsze cele są małe, żeby szybko było widać, co działa.

Osoba, która odkłada najważniejsze zadania do ostatniej chwili, może na początek wybrać jeden obszar, na przykład poranki przed pracą. Jeśli rozpoznania jeszcze nie ma, najpierw przechodzi się przez diagnozę ADHD, a dopiero potem planuje terapię.

PsychoLogic

Terapia poznawczo-behawioralna: czyli CBT bez tajemnic

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Nad czym pracuje się na sesjach terapii ADHD?

Na sesjach pracuje się nad organizacją codzienności oraz nad emocjami i przekonaniami o sobie. Pierwszy obszar to konkretne umiejętności, takie jak planowanie czy szacowanie czasu. Drugi to reakcje na krytykę i wnioski, które ktoś wyciągnął o sobie przez lata, słysząc, że powinien bardziej się starać.

Efekt nie polega na tym, że zadania przestają być trudne. Zyskują zewnętrzną strukturę, która nie zależy wyłącznie od pamięci ani od chwilowej motywacji. To różnica między zadaniem, o którym trzeba pamiętać, a takim, które samo wchodzi w rytm dnia.

Osoba, która latami słyszała „weź się w garść”, może uznać, że jest leniwa albo gorsza od innych. W terapii oddziela się ADHD od oceny własnej wartości, żeby obraz siebie nie opierał się wyłącznie na objawach.

Czym różnią się zadania między sesjami w terapii ADHD?

Zadania między sesjami dzieli się na małe kroki i łączy z konkretną porą dnia albo z istniejącym nawykiem. Polecenie „przećwicz to w tym tygodniu” zakłada samodzielne planowanie i pamiętanie o zadaniu, a właśnie to bywa przy ADHD najtrudniejsze, więc zadanie musi być tak konkretne, żeby nie wymagało pamiętania.

Niewykonane zadanie traktuje się jako informację o planie. Chodzi o to, który element nie zadziałał i co zmienić przy kolejnej próbie. Przykładowe zadanie na jeden tydzień może wyglądać tak:

1. 1Zapisz zadanie jako jedną czynność, na przykład „otworzyć dokument i napisać pierwsze zdanie”.
2. 2Przypisz ją do stałego momentu dnia, na przykład do pierwszej kawy po przyjściu do pracy.
3. 3Ustaw przypomnienie w miejscu, które zobaczysz, na przykład kartkę przy monitorze.
4. 4Na następnej sesji sprawdźcie z terapeutą, co się udało. Jeśli zadanie nie wyszło, zmieńcie krok, a nie wnioski o sobie.

Ile trwa terapia ADHD u dorosłych?

Liczby spotkań nie da się podać z góry, bo zależy od nasilenia trudności, od liczby obszarów życia, których dotyczą, i od tego, czy współistnieją inne problemy, na przykład depresja albo lęk. Liczbę spotkań ustala się więc w trakcie pracy, a rytm dopasowuje do tego, jak idą kolejne cele.

Programy terapii bywają planowane na ustaloną liczbę sesji, ale to plan programu, a nie z góry określona długość terapii w gabinecie.

Na początku spotkania odbywają się częściej, a gdy pierwsze cele zostają osiągnięte, można je rozłożyć w czasie. W trakcie terapii okresowo przegląda się cele, żeby ocenić, czy praca przynosi efekt i czy trzeba coś zmienić w planie. Zakończenie ustala się z terapeutą, gdy osoba korzysta ze strategii samodzielnie. Nie musi ono oznaczać, że wszystkie trudności zniknęły. Do terapii można wrócić przy większej zmianie, na przykład po zmianie pracy lub narodzinach dziecka.

Czy terapia ADHD u dorosłych działa?

Terapię poznawczo-behawioralną sprawdzano u dorosłych z ADHD, ale dowody na jej skuteczność są ograniczone i niskiej jakości. Wskazują, że może ona pomagać w objawach ADHD w krótkim okresie, a danych z długiej obserwacji brakuje, więc wynik jest obiecujący, ale nie przesądzony.

Możliwa jest też poprawa objawów depresji i lęku, a ciężkich działań niepożądanych nie zgłaszano.

U dorosłych, u których mimo przyjmowania leków utrzymywały się objawy ADHD, terapia dała większą poprawę objawów niż relaksacja z edukacją. Ten wynik dotyczy właśnie takiej grupy.

Jak terapia ma się do farmakoterapii, wyjaśnia porównanie leków na ADHD i terapii. Leczenie farmakologiczne prowadzi lekarz psychiatra.

Co zrobić, gdy pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia?

Jeśli pojawiają się myśli o odebraniu sobie życia, przy bezpośrednim zagrożeniu dzwoń pod numer 112. Gdy nie czujesz się bezpiecznie, zgłoś się na szpitalny oddział ratunkowy, jeśli dojazd jest bezpieczny i nie jedziesz sam. Gdy zagrożenia życia nie ma, ale potrzebna jest pilna rozmowa, działa całodobowa linia wsparcia 800 70 2222.

Inne drogi pomocy w kryzysie psychicznym zależą od sytuacji i tego, co jest dostępne w okolicy.