Jaka praca dla osoby z depresją? Kryteria wyboru i przykłady zawodów

Jaka praca jest dobra dla osoby z depresją?

Przy wyborze pracy z depresją warto zwrócić uwagę na przewidywalny rytm, jasno określone zadania i niską presję wynikową, a nie na samą nazwę zawodu. Tabela pokazuje, jakie cechy pracy mogą pomagać. To ilustracja warunków, a nie ranking oparty na badaniach: ta sama nazwa stanowiska w jednej firmie bywa do zniesienia, a w innej nie.

Zawód to tylko część obrazu. Zmiana firmy bez zmiany zawodu może wystarczyć, bo to konkretne środowisko, a nie rodzaj zajęcia, może zabierać najwięcej energii. Dlatego w następnej sekcji sprawdzamy samą ofertę.

Czy z depresją można pracować?

Depresja sama w sobie nie wyklucza pracy. O zdolności do niej decydują nasilenie objawów i etap leczenia, a także to, ile kontroli nad własnym dniem daje stanowisko. Łagodniejsze objawy pozwalają części osób pracować na pełnym etacie, ciężki epizod może to uniemożliwić. Ocenia to lekarz, nie pracodawca.

Aktywizacja behawioralna to element terapii poznawczo-behawioralnej, który polega na planowaniu aktywności, w tym zajęć dających przyjemność. Metaanaliza 16 badań z randomizacją i 780 uczestnikami wykazała duży efekt takiego planowania w porównaniu z grupami kontrolnymi (Cuijpers i in., 2007). Przywołane badania nie oceniały pracy zawodowej, więc nie wiadomo, czy i jak praca wpływa na leczenie. Może jednak być jedną z codziennych aktywności, które planuje się razem z terapeutą.

Terapię poznawczo-behawioralną wymieniają wśród zalecanych terapii depresji u dorosłych wytyczne NICE NG222 z 2022 roku. Instytut CIOP-PIB opisuje na stronie „Depresja w pracy”, jak osoby z depresją funkcjonują w pracy, i odsyła do wytycznych dla pracodawców z 2019 roku o kształtowaniu psychospołecznych warunków pracy dla takich osób. Ta sama praca u jednej osoby może podtrzymywać rytm dnia, a u drugiej odbierać energię.

PsychoLogic

Czy to lenistwo, czy już depresja?

Ten sam temat w podcaście PsychoLogic

Wszystkie odcinki Subskrybuj kanał

Jak ocenić ofertę pracy, gdy masz depresję?

Ofertę pracy przy depresji najłatwiej ocenić jednym pytaniem: czy to środowisko doda mi energii, czy ją zabierze. Odpowiedź daje osiem cech, które da się sprawdzić w ogłoszeniu albo na rozmowie, jeszcze przed podpisaniem umowy. Im więcej z nich jest po Twojej stronie, tym lepiej rokuje takie miejsce.

Lista z tabeli daje różne wyniki, zależnie od osoby. Na przykład osobie, której przeszkadza głównie hałas, może pomóc praca zdalna w zawodzie opartym na tekście. Ktoś po pracy w sprzedaży pod presją wyniku może szukać stanowiska z regularnymi godzinami oraz jasnymi procedurami. Gdy do depresji dołącza lęk, największym obciążeniem bywa nieprzewidywalność, na przykład niezapowiedziane rozmowy z klientami, a lepsza może być praca w skupieniu, ze spotkaniami planowanymi z wyprzedzeniem.

Czy i ile powiedzieć pracodawcy o chorobie, omawiamy w osobnym tekście o rozmowie z pracodawcą o depresji.

Praca zdalna czy stacjonarna przy depresji: co bardziej Ci szkodzi?

Przy depresji nie ma jednego lepszego modelu pracy. Obciążać mogą dwie różne rzeczy: przeciążenie bodźcami albo niedobór struktury dnia oraz kontaktów z ludźmi. Biuro może nasilać pierwszy problem, dom drugi. Pytanie brzmi więc, który z nich działa u Ciebie mocniej.

Dwa proste sprawdziany pomagają to rozstrzygnąć. Jeśli po dniu w biurze jesteś wyczerpany hałasem i rozmowami, a wieczorem nie masz siły na nic, ciężej waży przeciążenie, więc bliższy może być dom. Jeśli w domu znika Ci rytm dnia i przez cały dzień z nikim nie rozmawiasz, ciężej waży niedobór, więc bliższe może być biuro.

Gdy objawy są nasilone, decyzję o formie pracy omów z prowadzącym leczenie lekarzem albo terapeutą. Zależy ona od nasilenia objawów oraz warunków w domu.

Jak połączyć pracę zdalną ze stacjonarną przy depresji?

Model hybrydowy pozwala przy depresji łączyć pracę zdalną i stacjonarną, zamiast wybierać raz na zawsze między izolacją a przeciążeniem. Przykładowy układ to dwa lub trzy dni zdalnie i reszta w biurze, do indywidualnego uzgodnienia. Gdy dom izoluje, dodaj dni w biurze, a gdy biuro przeciąża, zrób odwrotnie.

Kodeks pracy pozwala uzgodnić pracę zdalną przy zawieraniu umowy albo w trakcie zatrudnienia, także na wniosek pracownika. Przewiduje też pracę zdalną okazjonalną, na wniosek pracownika, w wymiarze nieprzekraczającym 24 dni w roku kalendarzowym. Wniosek można złożyć w postaci papierowej lub elektronicznej. To dobra rama do rozmowy o modelu pracy dopasowanym do leczenia.

Praca z domu wymaga zbudowania samemu tego, co biuro daje automatycznie. Pięć przykładowych zasad pomaga to zrobić:

• stała pora wstawania i ubranie jak do pracy, jako sygnał, że dzień się zaczął
• osobne miejsce pracy, najlepiej nie łóżko; wystarczy stały kąt przy stole
• codzienne wyjście z domu: spacer, zakupy albo kawa
• regularna rozmowa na żywo lub głosowa, nie tylko czat
• stała godzina zakończenia pracy i zamknięty laptop, bo tej granicy depresja sama nie postawi

PsychoLogic

Dlaczego czujesz się winny(a), gdy odpoczywasz?

Czy zmienić pracę, gdy depresja jest w ostrej fazie?

W ostrej fazie epizodu depresji odłóż nieodwracalne decyzje zawodowe, na przykład wypowiedzenie umowy o pracę. W ostrym epizodzie depresji ocena sytuacji zawodowej może być bardziej negatywna niż zwykle, także w przypadku pracy, która jeszcze niedawno dawała poczucie sensu. Dlatego istotne decyzje warto omówić z osobą prowadzącą pomoc. Wypowiedzenie złożone w takim momencie można później żałować.

Najpierw liczą się leczenie oraz powrót energii. Dopiero potem warto ocenić, czy praca była przyczyną kryzysu, czy tylko jego tłem. Wyjątkiem jest środowisko jawnie szkodliwe: mobbing, przemoc, systematyczne łamanie granic. Odejście może być wtedy częścią zdrowienia, ale decyzję najlepiej planować z terapeutą, a nie w pojedynkę.

Jak wrócić do pracy po epizodzie depresji?

Powrót do pracy po epizodzie depresji warto rozłożyć na etapy, na przykład zacząć od części zadań albo od zmniejszonego wymiaru godzin. Energia wraca stopniowo, więc rzucenie się od razu na pełne obroty, ze strachu o posadę, może utrudnić zdrowienie. Powrót we właściwym tempie może przywracać rytm dnia oraz kontakt z ludźmi.

Plan powrotu ułóż razem z terapeutą albo lekarzem. Cztery kroki pomagają go uporządkować:

1. 1Ustal przed powrotem, od jakich obowiązków zaczynasz, a które odkładasz na później.
2. 2Zapisz, po czym poznasz, że tempo jest za wysokie, na przykład po pogorszeniu snu albo wycofaniu z kontaktów.
3. 3Ustal, co zrobisz, gdy te sygnały się pojawią, i komu o tym powiesz.
4. 4Co kilka tygodni sprawdzaj z terapeutą albo lekarzem, czy możesz dodać kolejne obowiązki.

Co zrobić, gdy depresja sprawia, że praca jest ponad siły?

Jeśli czujesz, że depresja uniemożliwia Ci pracę, zgłoś to lekarzowi, który stwierdza niezdolność do pracy; ustawa przewiduje wtedy zasiłek chorobowy w wysokości co do zasady 80 procent podstawy wymiaru, nie dłużej niż przez 182 dni. Kto może wystawić zwolnienie, wyjaśnia tekst o zwolnieniu lekarskim od psychoterapeuty.

Po wyczerpaniu zasiłku osoba, która nadal jest niezdolna do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy, może dostać świadczenie rehabilitacyjne. Przysługuje ono przez okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, nie dłużej niż przez 12 miesięcy. O tych okolicznościach orzeka lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zasiłek i świadczenie rehabilitacyjne dotyczą osób objętych ubezpieczeniem chorobowym.

Jeśli pojawiają się myśli samobójcze, zamiar zrobienia sobie krzywdy albo poczucie, że nie dasz rady bezpiecznie przetrwać najbliższych godzin, nie czekaj na zwykłą wizytę: zadzwoń pod numer 112 albo, jeśli dojazd jest bezpieczny i nie jedziesz sam, zgłoś się na najbliższy SOR lub do izby przyjęć szpitala psychiatrycznego. Jeśli bezpośredniego zagrożenia życia nie ma, ale potrzebujesz pilnej rozmowy, możesz zadzwonić na całodobową linię wsparcia 800 70 2222.

Kiedy i jak zgłosić się po pomoc do PsychoNovatis?

Do PsychoNovatis możesz zgłosić się z depresją, gdy wyjście do pracy staje się codzienną walką albo gdy chcesz ułożyć pracę tak, żeby wspierała leczenie. Przyjmujemy dorosłych oraz młodzież od 15 roku życia. Terapię prowadzimy stacjonarnie w Lublinie i online, między innymi w nurcie poznawczo-behawioralnym. Sesja trwa 50 minut.

Konsultacja psychologiczna jest u nas pierwszym krokiem: to rozmowa o objawach, po której psycholożka rekomenduje kolejne kroki dopasowane do Twoich potrzeb. Nie jest to rozpoznanie medyczne. Tematem terapii może być też model pracy i rytm dnia. Gdy potrzebna jest konsultacja psychiatryczna lub leczenie farmakologiczne, kierujemy do psychiatry spoza naszego zespołu.

Wizyta jest prywatna i nie jest refundowana z NFZ. Terapię prowadzą psycholożki i psychoterapeutki w trakcie szkolenia. W naszym zespole nie ma psychiatry, więc nie prowadzimy farmakoterapii ani nie wystawiamy zwolnień.